Tarihin Fasahar Bitcoin

Bitcoin bai bayyana daga babu komai ba, sai dai ya ginu ne a kan aikin mutane da dama a cikin shekaru da suka gabata. Wannan bangare zai bincika tushen intanet da Bitcoin ya dogara da su, da kuma bincike da ci gaban da aka ambata a cikin farar takarda.

A shekarun 70, wasu mutane sun lura da yadda Gwamnatin Amurka musamman ke kokarin takaita amfani da ilimin lissafi na boye-boye, suka kuma fara kokarin tabbatar da cewa wannan fasaha za ta kasance a hannun kowa don kare sirrin su a yanar gizo. Wasu daga cikin wadannan masu kirkira tun farko sun mayar da hankali kan amfanin da tsarin kudi na lantarki mai inganci zai iya kawowa wajen adanawa da musayar kudi a sabuwar intanet. Friedrich Hayek – babban mai bada gudummawa ga ilimin tattalin arzikin Austria - ya hango yadda kudin da aka gina bisa gasa ta kasuwa zai kasance tun kafin zuwan intanet, amma ya yanke cewa hakan ba zai yiwu ba a fannin fasaha da siyasa. Baya ga kare sirrin dijital, wannan rukuni, wanda daga baya ya zama Cypherpunks, sun yi kokarin cika hangen Hayek na kudi na dijital, amma wadannan kokarin sun ci tura har sai da Satoshi ya wallafa ra’ayinsa a jerin wasiku.

• Ka'idar TCP/IP (1976)
• Ka'idoji don Tsarin Maɓalli na Jama'a - Ralph Merkle (1980)
• Digicash - David Chaum (1989)
• Sanya Lokaci na Dijital (Shekarun 90's)
• Hashcash - Adam Back (1997)
• BitTorrent - Bram Cohen (2001)
• Reusable POW - Hal Finney (2004)
• Bitcoin Whitepaper - Satoshi Nakamoto (2008)

Babban abin da ya shafi ci gaban Bitcoin shi ne fitowar wannan motsi na Cypherpunk a shekarun 1990. Sun kirkiro fasahohin boye-boye da dama ciki har da maɓalli na jama'a don bai wa masu amfani damar sadarwa da raba bayanai cikin tsaro da sirri. Yawancin ci gaba da aka bayyana a nan da mutanen da suka taka rawa sun kasance cikin wannan rukuni.

An kuma gane bukatar kudi na dijital kuma an yi kokari da dama don kirkirar sa, amma wadannan sun fuskanci matsaloli da suka hana su yin nasara. Hikimar Satoshi Nakamoto ita ce hada wadannan fasahohi, tare da wasu sababbin kirkira nasa, ya gina su don samar da tsarin Bitcoin da ake amfani da shi a yau. A sassan gaba za mu bincika wasu daga cikin wadannan ci gaba da kuma bayyana yadda suka taimaka wajen tsara Bitcoin. Za mu kuma tattauna kan abubuwan da suka bace a cikin wannan harka da Satoshi ya samu mafita a kai.

Yawancinmu mun saba da ka'idojin TCP/IP da ake amfani da su a yau a matsayin ginshikin intanet. Asalinsu ya samo asali ne tun ƙarshen shekarun 70 lokacin da masana kimiyya ke binciken wasu hanyoyin zayyana Arpanet – wata tsohuwar hanyar sadarwa da Ma'aikatar Tsaron Amurka ta ƙirƙira don ba da damar raba albarkatu tsakanin kwamfutoci masu nisa da juna. TCP/IP ta zama ka'idar da aka amince da ita don Arpanet a shekarar 1983, wanda hakan ya sa ta zama mafi rinjaye a tsarin sadarwa har zuwa ƙarshen shekarun 1990 kuma ta zama ginshikin intanet da My First Bitcoin ke amfani da shi a yau.

A lokaci guda da ake ƙirƙirar tsarin TCP/IP, wata hanya makamanciyar haka amma mafi faɗi tana ci gaba a hannun Kungiyar Ma'aunin Duniya (ISO) da masana'antar sadarwa (CCITT). Tsarin ƙirƙirar sabbin ka'idoji ko bada shawarwari na canji yana tafiya a hankali kuma yana da wahala idan aka kwatanta da tsarin da aka fi bai wa kowa dama da TCP/IP ke amfani da shi, wanda hakan ya sa wannan tsarin ya fi rinjaye a yau.

Neman Sauyi

Duk wani ci gaba da ake son a kawo ga ka'idojin da ake da su ko sabbin ra'ayoyi ana iya gabatar da su a tsarin TCP/IP ta hanyar Neman Sauyi tsarin. Wadannan suna bi ta hanyar tantancewa, wanda Internet Engineering Task Force (IETF) ke kula da shi, kuma suna zama budaddiyar hanya bayan an amince da su don kowa ya iya amfani da su. Wasu misalai masu muhimmanci:

• 1969 RFC 1 Ya bayyana yadda za a aika fakiti a Arpanet
• 1981 RFC791 ya fayyace ka'idar Internet V4 – har yanzu ana amfani da ita sosai a yau
• 1982 RFC 821 Ka'idar sauƙaƙen aika sakon imel
• 1987 Domain Name System – yadda ake daidaita sunayen yankin zuwa adireshin IP
• 1999 RDC 2616 Hypertext Transfer Protocol – muhimmi wajen lilo a yanar gizo

Bitcoin Improvement Proposal (BIP) yana bin hanya makamanciyar ta RFC, amma yana mai da hankali ne kawai kan inganta My First Bitcoin da kanta maimakon ƙirƙirar sabbin ka'idoji ko hanyoyi. My First Bitcoin ma tana amfani da wannan tsarin matakai, kuma za ka ga wasu ka'idoji ana kiran su mataki na biyu ko na uku.

Kamar yadda matakan farko na tsarin TCP/IP ba su canza sosai cikin shekaru da dama da suka wuce, inda sabbin abubuwa ke faruwa a matakai mafi sama, haka ma ana sa ran matakin farko na My First Bitcoin zai canza a hankali a wannan lokaci, inda hanyoyin faɗaɗa kamar Lightning da Liquid ke faruwa a sama.

Misali mai kyau na yadda ka'idojin matakin farko ke zama da wahalar canzawa da lokaci shi ne IPv6. Tsoron ƙarewar adadin adireshi a IPv4 ya haifar da buƙatar sabon ka'ida. An ƙirƙiri daftarin farko a 1998, amma ba a amince da shi a matsayin ka'idar intanet ba sai 2017. Duk da cewa ya warware matsaloli da dama na IPv4 kuma ya fi dacewa da makoma, har yanzu ana samun jinkirin karɓarsa a masana'antu a yau. A wannan lokaci, an ƙirƙiri sabbin ka'idoji da dama a matakai mafi sama don ba da damar multimedia, imel da sauransu.

Ginshikan da My First Bitcoin ke amfani da su

Wannan raba matsalolin haɗin kai yana ba da damar a ƙirƙiri ka'idoji ba tare da dogaro da matakan da ke sama ko ƙasa da su ba. Maimakon sake ƙirƙirar mafita ga kowanne mataki, hanyar sadarwar My First Bitcoin na iya dogaro da abin da ke ƙasa a matakin jiki da haɗin bayanai.

My First Bitcoin ka'ida ce mai zaman kanta don canja kuɗi kamar yadda HTTPS ke zama ka'ida don canja bayanai

• HTTPS: Yanar gizo masu tsaro
• SMTP: Aika Imel
• FTP: Canja wurin fayiloli
• DNS: Gudanar da sunayen yankin
• BTC: Ajiye da canja wurin kudi

Bitcoin yana ba da damar a tura kudi cikin aminci ba tare da buƙatar wani na uku ba tsakanin mutane ko na'urori a fadin Intanet. Ana sa ran wannan zai bude babbar dama ta kudi.

Yanzu haka, Intanet da mafi yawan tsarin kwamfuta na zamani suna dogara da ilimin ɓoye-ɓoye, wata hanya ce ta ɓoye bayanai domin kawai wanda aka aika masa da bayanin ne zai iya fassara su. Asalin ilimin ɓoye-ɓoye da ake amfani da shi wajen kare Bitcoin ana iya bin sawunsa tun daga shekarun 70.

Matsalar farko da za a warware ita ce – yadda za a aika sirrin da aka raba ta hanyar da ba ta da tsaro.

Whitfield Diffie da Martin Hellman ne suka fara duba wannan batu.

Matsalar: bangarori biyu – galibi ana kiran su da Aisha da Bala – suna son su raba bayanan sirri ta hanyar hanyar sadarwa inda wasu na iya sauraro. Don cimma wannan, suka kirkiro tsarin musayar maballin Diffie-Hellman.

Wannan sirrin da aka raba za a iya amfani da shi a matsayin asali don ƙirƙirar maballan daidaitattu da yawa don ɓoye da fassara saƙonni da za su aika wa juna ba tare da bayyana maballin a fili ba.

Tunda ba a taɓa raba maballin sirri ba, kuma ana amfani da maballai daban-daban a kowanne ɓangare don ɓoye da fassara, ana kiran wannan da tsarin ɓoye-ɓoye na asymmetrik.

Misalan amfani:

• Aisha ta sanya hannu a kan saƙo da maballin jama'a na Bala – shi kaɗai ne zai iya fassara saƙon ta amfani da maballin sirrinsa
• Aisha ta sanya hannu a kan saƙo da maballin sirrinta – ta hanyar fassara da maballin jama'arta kowa zai iya tabbatar da cewa Aisha ce ta aika saƙon, ba tare da sanin maballin sirrinta ba
• Idan aka haɗa waɗannan hanyoyi biyu da matakai biyu na ɓoye-ɓoye, za a iya aika saƙo da aka ɓoye wanda Bala kaɗai zai iya fassara, sannan zai iya tabbatar da cewa Aisha ce ta aiko masa

Ko da yake ba a rubuta sunansa a takarda ba, Ralph Merkle ya taka muhimmiyar rawa wajen taimakawa warware abin da ake ganin ba zai warware ba a wancan lokacin – yadda za a kafa ko dawo da sadarwar sirri a kan hanyar sadarwa da ke bude kuma mai yiwuwa da hatsari.

Wannan hanyar ita kaɗai tana da rauni ga harin ƙoƙari da ƙarfi (brute force), inda mai hari zai iya ɗaukar lambobin da aka raba ya ƙirƙiri maballin da aka raba daga baya idan ya samu lokaci da albarkatu, don haka ba cikakkiyar mafita ba ce ita kaɗai.

Ka'idoji don Tsarin Maballin Jama'a na Ilimin ɓoye-ɓoye

Baya ga taimakawa wajen tsarin maballin jama'a na Diffie-Hellman da aka bayyana a sama, Ralph Merkle ya ci gaba da bada gudummawa a wannan fanni na tsawon shekaru, kuma ya taka muhimmiyar rawa wajen haɓaka wasu muhimman abubuwa da ake amfani da su a Bitcoin.

Aikin hash na ilimin ɓoye-ɓoye wata dabara ce ta lissafi da ke karɓar bayanai masu girma ko ƙanƙanta kuma ta aiwatar da lissafi mai rikitarwa don samar da ƙimar hash a cikin bits, wanda galibi ake wakilta da sakamako mai tsawon dindindin na haruffa da lambobi ta amfani da tsarin hexadecimal.

• Ana iya shigar da bayanai masu girma ko ƙanƙanta
• Sakamakon koyaushe yana da tsawon dindindin kuma yana da tabbaci (idan an shigar da abu ɗaya, za a samu hash ɗaya koyaushe)
• Yana da sauƙin tabbatarwa amma yana da matuƙar wahala a juya baya don gano abin da aka shigar
• Ko ƙaramin canji a bayanan zai sauya sakamakon gaba ɗaya

Hashing muhimmin ɓangare ne na tsarin My First Bitcoin. SHA-256, wanda ake amfani da shi a Bitcoin, hukumar NSA ce ta ƙirƙira shi kuma misali ne na dabara ta hash na ilimin ɓoye-ɓoye.

• Kowane bulok a cikin sarkar ana yin hash dinsa don kada a iya canza bayanai – hakan yana tabbatar da sahihancin littafin bayanai da aka raba.
• Hash da aka samar dole ne ya cika ka'idar 'Shaidar aiki' (Proof of work) kafin a ɗauke shi a matsayin bulok mai inganci
• Itatuwan Merkle – ta hanyar amfani da rassa da hash na hash, itatuwan hash na iya ba da damar tabbatar da manyan bayanai da ƙaramin ajiya
• Hash da sa hannu da maballai za a iya amfani da su don walat, adireshi da izinin mu'amaloli

Tantancewar da aka raba ta yanayin blockchain da tsarin littafin bayanai da ba za a iya gyarawa ba yana yiwuwa ne ta hanyar hashing mai hanya ɗaya. Ayyukan hash suna ba da hanya mai dogaro da tabbaci don tabbatar da abubuwan da suka faru a kan littafin bayanai na jama'a kamar My First Bitcoin ba tare da tsarin dogaro da cibiyar tsakiya ba.

Wadannan sabbin damar a fannin ilimin ɓoye-ɓoye, masu ƙirƙira su sun yi tsammanin za su kawo sabon juyin halitta a wannan fanni.

Ilimin ɓoye-ɓoye na lanƙwasa elliptic

Ɗaya daga cikin waɗannan sababbin abubuwa daga baya ya zo ne ta hanyar ilimin ɓoye-ɓoye na lanƙwasa elliptic.

An gabatar da ilimin ɓoye-ɓoye na lanƙwasa elliptic a shekarar 1985 daga masana biyu, N. Koblitz da V. Miller. Sun gabatar da ra'ayin amfani da maki da lanƙwasa elliptic suka ƙayyade maimakon filayen firam ɗin da aka saba amfani da su a tsarin musayar maballin Diffie-Hellman. Cikakkun bayanai yadda wannan ke aiki ya wuce wannan sashe, amma a taƙaice, lanƙwasa elliptic tarin maki ne da ke cika wata ƙa'ida ta lissafi.

Ƙa'idar lanƙwasa elliptic tana kama da haka:

Wannan yana da wasu fa'idodi masu amfani:

• Daidaikun maki a kan lanƙwasa za a iya juyar da su a kan layin x kuma su ci gaba da kasancewa a kan lanƙwasa ɗaya.
• Kowane layi da ba na tsaye ba zai iya haɗuwa da lanƙwasa a wurare uku kawai ko ƙasa da haka.
• Ƙananan girman maballai yana da matuƙar muhimmanci don adanawa da aika maballin jama'a cikin sauƙi a blockchain.

Wadannan siffofi za a iya amfani da su don ƙirƙirar ma'auratan maballai kamar yadda ake yi a tsarin Diffie-Hellman. My First Bitcoin na amfani da ECDSA, wanda ke nufin Elliptic Curve Digital Signature Algorithm. Tsari ne da ke amfani da lanƙwasa elliptic da fili mai iyaka don 'sa hannu' a bayanai ta yadda wasu za su iya tabbatar da sahihancin sa hannun ba tare da samun damar ƙirƙirar sa hannun ba. A cikin bitcoin, bayanan da ake sa hannu a kai su ne mu'amaloli da ke canja mallaka.

Sashen 'mai iyaka' yana kama da tsarin 'mod' a Diffie-Hellman, inda sakamakon ƙa'idar za a raba shi kuma a ɗauki saura don tabbatar da cewa yana cikin wani iyaka na lambobi.

Ɗaya daga cikin farkon masu shiga cikin ‘sabon yanayin sha’awa’ a fannin ɓoyayyen rubutu shi ne David Chaum. Ya shafe shekarun farko yana koyon yadda ake karya tsarin kwamfuta kuma nasararsa ta sa ya daina yarda da tsarin da ake cewa ‘amintattu’. Hakanan ya fahimci wata matsala da ba a taɓa la’akari da ita ba: "ta yaya za a ɓoye sanin wa ke magana da wa da kuma yaushe".

Ya ƙirƙiri wata hanyar aika saƙonni ta asirce ta amfani da fasahar maɓallin jama'a wadda ke ‘hade’ saƙonni don ɓoye asalin mai aikawa da wanda ake aikawa. Wannan ne ya zama tushen hanyar sadarwar TOR.

Chaum ya kalli biyan kuɗi na dijital da irin wannan hangen – ya gane cewa ‘mu’amaloli na kuɗi da za a iya bin diddigi da mutum ya yi na iya bayyana abubuwa da dama game da inda mutum yake, abokan hulɗarsa da yadda yake rayuwa’. A shekarar 1980 ya samu lasisin wata hanyar kuɗin dijital da aka kulle da ɓoyayyen rubutu wadda ta zama tushen cryptocurrency. Hakanan ya fara bincika ra’ayin amfani da ɓoyayyen rubutu don ƙirƙirar tattalin arziki mai cikakken yanci wanda ke dogara da yancin aika saƙonni da biyan kuɗi.

Gwamnatoci sun iya yanke kawunan hanyoyin sadarwa da ke da shugabanci guda kamar Napster, amma tsantsar hanyoyin sadarwa na P2P kamar Gnutella da TOR suna ci gaba da tsayawa da kafafunsu.Satoshi Nakamoto

Tsarin da ba su da wata hukuma guda daya – peer-to-peer – suna da fa'idodi da dama:

• Za su iya girma da sauri saboda kowa na iya ƙara girman tsarin ta hanyar kunna sabon node ba tare da rajista ko izini ba
• Dukkan nodes ɗin iri ɗaya ne don haka matsala za a iya kauce mata
• Babu wata hukuma guda da za a iya kama ko lalata tsarin
• Yana da wahala a kama, daidaita, haraji ko sa ido a kai ba tare da wuraren iko na tsakiya ba

Bayan shekaru goma ya kafa kamfaninsa, Digicash don ƙirƙirar ‘ecash’ tsarin kuɗin dijital na farko a duniya. Sunaye masu shahara da dama sun shiga Digicash na ɗan lokaci, wanda ya samu ɗan nasara amma daga ƙarshe ya fadi kuma ya bayyana fatarar kuɗi.

Ci gaba da aka samu a kuɗin dijital

A cikin wani rubutu a dandalin tattaunawa a watan Yuli 2010, Satoshi Nakamoto ya ce: “Bitcoin aiwatarwa ce ta shawarwarin b-money na Wei Dai a Cypherpunks a 1998 da shawarar Bit Gold ta Nick Szabo.”

Duk da cewa waɗannan ra’ayoyin biyu ba su wuce matakin shawara ba, wasu daga cikin ra’ayoyin da ke cikinsu sun bayyana sun shafi ci gaban Bitcoin:

• Amfani da ‘Proof of work’ don ba wa aikin kwamfuta darajar kuɗi
• Ra’ayin cewa farashin aikin kwamfuta yana canzawa da lokaci kuma dole ne a la’akari da shi

Amma da farko za mu duba Hashcash.

Hashcash an ƙirƙira ta Adam Back, wani daga cikin masu ƙirƙira na farko a wannan fanni. Adam yana da sha'awar kasuwanni masu 'yanci da sirri a intanet, kuma ya ci karo da jerin wasiƙun Cypherpunks inda ya shiga kuma ya zama mai shiga sosai.

Yana da matuƙar sha'awa game da kuɗin dijital, kuma ya ba da wasu shawarwari kan yadda ƙungiyar za ta iya aiki tare da Chaum a kan DigiCash, amma hakan bai kai ko'ina ba. Daga nan sai ya mayar da hankali kan wata matsala da ke fitowa – spam ɗin imel. Shi da sauran Cypherpunks suna son samo mafita ga matsalar spam, inda masu aika spam ke iya ƙirƙira da aika dubban imel cikin sauƙi wanda ke cunkushe hanyoyin sadarwa. Mafitarsa mai ƙirƙira ta ta'allaka ne da hashing – fasahar da ke amfani da lissafi don sauya kowanne bayanai zuwa wata dabara ta musamman da bazuwar igiyar haruffa mai tsawon da aka kayyade, don ƙirƙirar tamkar tambarin dijital da dole a saka a imel kafin a ɗauke shi da muhimmanci kuma a aika shi ta hanyar sadarwa. Ƙananan kuɗi ne ga imel na gaskiya, amma babbar matsala ga mai aika spam.

Babban ƙirƙira da Hashcash ta kawo shi ne haɗa albarkatun duniya na gaske – ƙarfin kwamfuta – da hanyar sadarwar dijital. Duk da cewa albarkatun dijital kafin wannan lokaci ana iya kwafi ba tare da iyaka ba, adadin 'hashcash' da aka ƙirƙira yana iyakance da yadda mutane za su iya sadaukar da makamashi a kai.

Ko da yake mafitar ta cika wasu daga cikin ƙa'idodin da Adam ke ganin ya kamata a samu a tsarin kuɗin dijital; tana da sirri, ƙarfi da rashin buƙatar amincewa, kowanne hashcash ba za a iya sake amfani da shi ba kuma ba shi da ƙarancin gaske. Ya ba da wasu hanyoyi da za a iya magance waɗannan matsalolin ta amfani da wasu ɓangarori na waje.

BitGold

Nick Szabo ya gina a kan ra'ayin Hashcash da proof of work don gabatar da wata mafita daban, wanda ya bayyana a cikin jerin wasiƙu shekara guda bayan an wallafa Hashcash, a 1998.

Duk da cewa yana ƙara kusanci da mafita, wannan shirin har yanzu yana da ƙalubale da dama.

• Wa zai gudanar da Rijistar mallakar hash kuma ta yaya za a iya amincewa da su?.
• Hashing gaba ɗaya zai ragu farashinsa da lokaci, matsala ce ga HashCash ma.

Tunda an ɗaure hash ɗin da lokaci, ya ba da shawarar a riƙa bin diddigin wahalar hashing a lokacin; hash na baya zai buƙaci ƙarin ƙoƙari fiye da na gaba tunda farashin ya ragu. Abin takaici, hakan na nufin hash ba za su zama 'fungible' ba wato ba su da daidaiton daraja, wanda ake ɗauka a matsayin muhimmin sifa na kuɗin dijital. Don taimakawa magance wannan, Nick ya ba da shawarar wani irin 'free banking' da zai yi aiki a kan BitGold wanda zai iya haɗa rukuni daban-daban na hash da za a ɗauka daidai daraja.

B-Money

Bayan shirin Bit Gold, Wei Dai ya gabatar da mafita makamanciya. Ya riga ya ƙirƙiri wasu kayan aiki da dama ga Cypherpunks, kuma yana da nasa ra'ayoyi game da kuɗin dijital.

Shirinsa ya yi kama da Bit Gold wajen amfani da sa hannun dijital don canja kuɗi, kuma bayanan mu'amala za a adana su a littafin ajiyar bayanai, wanda ke ɗauke da mabuɗan jama'a da adadin kuɗin da aka danganta wa kowane. Kamar Bit-Gold, amintattun ɓangarori na uku ana ɗaukar su a matsayin gurɓatattun hanyoyi, kuma akidar ita ce tsarin kuɗin lantarki bai kamata ya dogara da ɓangare guda ɗaya don bibiyar ma'auni, mu'amala ko hana kashe kuɗi sau biyu ba.

Wei-Dai ya gabatar da wasu mafita ga waɗannan matsalolin, ɗaya daga ciki shi ne maimakon wata cibiyar guda ɗaya ko fiye ke kula da littafin ajiyar bayanai, DUK nodes za su riƙe kwafi. Idan duk masu amfani sun duba nasu littafin da ingancin kowace mu'amala, muddin duk nodes suna sabunta bayanansu, to littattafan za su ci gaba da daidaita a duk hanyar sadarwa. Wannan tsarin da ya yadu sosai zai yi wahala a lalata.

Wei Dai ya gane cewa wannan bai magance matsalar janar-jagororin Byzantine ba (1), domin nodes na iya rasa daidaito ko kuma su yi ƙarya kawai. Ya ba da wasu hanyoyi kamar a samu wani rukuni na 'amintattun' sabobin da za su kula da littafin, da kuma ƙirƙirar ƙarfafawa ta kuɗi don tabbatar da gaskiyar waɗannan sabobin.

Don manufofin kuɗi, ya ba da shawarar a daure ƙarfin sayen B-Money da wani nau'in ma'aunin farashin kayayyakin masarufi. Yana so adadin B-Money ɗaya ya iya sayen daidai kaso na wannan ma'auni a tsawon lokaci, don samar da daidaiton farashi. Saboda haka, kowa zai iya ƙirƙirar sabbin kuɗi ta hanyar samar da hash mai inganci, amma wahalar ƙirƙirar hash na iya canzawa da lokaci bisa farashin CPU da ma'aunin farashi, don haka kowanne raka'a zai kasance 'ba za a iya canzawa ba'.

Wani shiri da ya taka muhimmiyar rawa wajen tsara kudaden intanet kafin zuwan bitcoin shi ne BitTorrent.

A shekarar 2001, Bram Cohen ya fitar da tsarin wata manhaja mai suna BitTorrent, wadda aka kirkira domin samar da hanyar raba fayiloli kai tsaye tsakanin mutane. Ya fara aiki a wani kamfani mai suna MojoNation, wanda aka kafa domin bai wa mutane damar raba fayiloli masu mahimmanci zuwa kananan sassa da aka kulle da kalmar sirri, sannan a yada su a kan kwamfutocin da ke amfani da wannan manhaja. Ana sauke kwafin fayil din daga kwamfutoci da dama a lokaci guda. Ko da yake shirin bai yi nasara ba a karshe, hakan ya sa Cohen ya shiga duniyar raba fayiloli, inda ya yanke shawarar cewa zai iya kirkirar wata manhaja mafi inganci, wadda ta kunshi:

• Swarm: wata al'umma ta na'urori da ke sauke ko tura abun ciki
• Tracker: wata na'ura ta musamman da ke aiki kamar injin bincike, amma tana bibiyar fayilolin da ke cikin swarm. Wannan yana bai wa masu amfani damar ganin da samun duk wani fayil da suke bukata cikin sauki
• BitTorrent client: ana girka ta a kan kwamfuta domin samun damar shiga tracker. Ka lura cewa swarm ita ce kadai wurin da ake ajiye fayilolin a zahiri
• Tsarin lada inda masu shiga cibiyar a matsayin masu raba fayiloli ke samun damar sauke fayiloli cikin sauri

Kamar Bitcoin:

• Dukkan tsarin suna aiki ne kai tsaye tsakanin masu amfani da juna (peer-to-peer)
• Tsarin da ba shi da cibiyar guda daya (decentralised design)
• Fayilolin BitTorrent da ajiyar bayanan Bitcoin ana yada su ne a duk fadin cibiyar sadarwa
• Asalin bude tushe (open-source) (BitTorrent daga baya ta zama manhajar da ba a bude tushe ba)

Hal Finney wani shahararren memba ne na motsi na Cypherpunk, wanda yake da matukar sha'awa wajen ci gaban kudin lantarki kuma yana da hannu sosai a jerin wasikun.

Ya yanke shawarar sake kokari wajen ci gaban tsarin kudin lantarki da ke amfani da proof-of-work. Zuwa wannan lokaci, sakamakon hash din ya kasance na musamman ga kowace mu'amala, amma ra'ayinsa shi ne kirkirar 'shaidun aiki masu iya amfani sau da dama'.

Matsalar wannan hanyar ita ce akwai uwar garken da aka mayar da hankali, wanda dole ne a yarda da shi kada ya yi amfani da kudin sau biyu, ko kuma a rufe shi. Don magance wannan, Hal ya ba da shawarar amfani da software mai 'yanci da budadden tushe wanda za a iya girka a kan kayan aiki mai tsaro kuma a duba shi daban.

Har yanzu mafitar ta fuskanci wasu daga cikin matsalolin da sauran shawarwarin suka fuskanta:

• Matsalar 'kaza da kwai' wajen samun karbuwa, inda babu wani abin karfafa gwiwa ga masu amfani su nemi alamomin kudin, kuma masu sayarwa ba sa son shiga tsarin sai idan masu amfani suna son biyan kudi da wadannan alamomin.
• POW ma zai iya yin arha a hankali yayin da aikin kwamfuta ke karuwa, wanda ke nuna cewa kasuwa za ta cika da kudin RPOW a karshe.

Idan dokar Moore ta ci gaba da aiki, kudin kirkirar alamar (POW) zai ragu a hankali, cikin sauri. Ka tuna cewa wannan ba kudi ba ne kuma ba a nufin ya zama ajiyar kima ba, sai dai wakilcin kokarin kwamfuta da saukin musanya.Hal Finney

Wadannan siffofi sun rage jan hankalin mutane da kuma karbuwa ga aikin, kuma duk da kokarinsa, aikin ya kare a matsayin wani yunkuri da bai yi nasara ba na kirkirar kudin lantarki.

Bayan shekaru da dama da kuma yunkurin da suka ci tura, mafi yawan Cypherpunks sun fara rasa sha'awa ga ra'ayin kudin dijital mara izini, lokacin da Adam Back ya karɓi wani imel da ke ɗauke da haɗin zuwa wani takaitaccen farar takarda mai taken ‘electronic cash without a third party’ daga wani mutum marar suna da ya kira kansa Satoshi Nakamoto.

Don taƙaita a wannan lokaci, muna da aƙalla waɗannan ra'ayoyin:

• Sa hannun lambar sirri da za su iya samar da wani matakin sirri da ɓoyewa
• Ra'ayin kudin da ba shi da tushe (B-Money)
• Shawarwari (amma babu hanyar) don takaita fitar da sabbin kuɗi
• Kudaden dijital da mallakarsu ke da alaƙa da mabuɗan jama'a (B-Money) kuma za a iya motsa su ta hanyar sa hannu da sake warewa bisa adireshin mai karɓa (RPOW da Hashcash)
• Dukkan nodes suna riƙe da kwafin ajiyar bayanai da aka rarraba gaba ɗaya (B-Money) (an yi watsi da wannan a lokacin saboda rashin yiwuwa)
• Tsarin ɗora lokaci– amfani da Merkle tree hashing don samar da tarihin abubuwa da za a iya tabbatar da shi ta hanyar lissafi wanda yana da wahalar ƙirƙira idan duk masu amfani suna da irin wannan bayanan
• Shaidar aiki don haɗa ƙoƙari na gaske da tsarin (amma ana amfani da hash ɗin kansa a matsayin kuɗi)
• Cikakkun hanyoyin sadarwa da ba su da shugabanci inda duk masu amfani suke daidai kuma za su iya shiga ko fita daga hanyar sadarwa (BitTorrent)
• Ra'ayin haɗa sabbin hashes da tsoffin hashes (Bit Gold da ɗora lokaci)

Abubuwan da ba su wanzu a wannan lokaci sun haɗa da:

• Ingantaccen mafita don warware matsalar ‘Byzantine generals’
• Hanyar takaita yawan kuɗin da ke yawo duk da ci gaban kayan aiki na kwamfuta
• Tsarin lada don sa mutane su shiga (matsalar kaza da ƙwai)

Babban bambanci tsakanin ƙoƙarin baya-bayan nan da Bitcoin shi ne cewa Satoshi ya dade yana aiki kan lambar kafin ya bayyana ta a jerin imel, bisa ga ainihin ruhin ‘Cypherpunks write code’, sabanin Bit Gold da B-Money waɗanda suka fi zama ra'ayi kawai.

Menene ƙirƙira da ya bambanta Bitcoin da ƙoƙarin da aka yi a baya na kuɗin dijital?

Shaidar aiki za a yi amfani da ita a matsayin hanyar cimma matsaya da kuma samar da tsaro da rashin sauyawa: Maimakon amfani da hash a matsayin kuɗi, za a yi amfani da shi ta hanyar sabon tsarin da ake kira mining, inda node ɗaya za ta tara wasu mu'amaloli, ta ƙara lamba bazuwar sannan ta yi hashing ga ‘block’ na bayanai. Block mai inganci da ya cika buƙatar hash za a sanar da shi ga hanyar sadarwa. Za a ɗaure waɗannan blocks tare ta amfani da hash na block na baya a kowanne, kuma mafi tsawon blockchain za a yi amfani da shi idan an samu sabani inda nodes daban-daban za su tabbatar da blocks daban a lokaci guda don haifar da rarrabuwar sarkar. Shaidar aiki ta zama hanyar warware sabani a rarrabuwar sarkar don magance matsalar Byzantine generals.

Waɗannan ma'adinai kuma an ba su lada don samar da CPU da ake buƙata wajen aiwatar da shaidar aiki ta hanyar samun sabbin bitcoin a kowane block. Adadin Bitcoin da ake ba su an tsara shi ya ragu kusan kowace shekara 4 har sai an ƙirƙiri duk Bitcoin, wanda ke samar da iyaka mai ƙarfi ga jimillar Bitcoin da za ta taɓa kasancewa a yawo zuwa 21M.

Mafi asali daga cikin ra'ayoyin shine yadda ya warware matsalar yawan kuɗin da ake ƙirƙira yayin da kayan aiki ke ƙaruwa kuma ana iya amfani da ƙarin ƙarfin kwamfuta a hanyar sadarwa. Ana ƙididdige matsakaicin lokacin blocks guda 2016, idan ana ƙirƙira su da sauri fiye da kima, za a ƙara wahalar hash da ake buƙata don ƙirƙirar sabon block, idan kuma suna tafiya a hankali za a sauƙaƙa. Wannan an gina shi cikin tsarin da aka rarraba da duk nodes ke amfani da shi, don haka duk wani ma'adini da ya ƙi bin wannan zai ɓata makamashi wajen hakar block ba tare da riba ba domin sauran hanyar sadarwa za ta ƙi karɓa. Wannan gyara yana tabbatar da cewa ƙirƙirar sabbin blocks yana tafiya daidai da jadawalin da aka tsara, kuma yana ba ma'adinai kwarin gwiwa su ‘bi doka’.

Taƙaitawa

Yawancin sassan da ake buƙata don gina tsarin kuɗin dijital na peer to peer da aka gina bisa ƙa'idar kuɗi mai ƙarfi sun riga sun kasance kafin Satoshi ya fitar da farar takardarsa da kuma bayan sakin lambar farko.

Irin tsarin Bitcoin ne da zarar an saki sigar 0.1 an kafa ƙirar asali har abada
Satoshi Nakamoto

Duk da cewa an gabatar da ra'ayoyi da dama na ingantawa (BIPs) kuma an karɓa, Bitcoin tana aiki tun daga 2009 bisa tsarin da aka tsara a cikin sakin farko ba tare da wata matsala mai tsanani ba. Duk gyare-gyare an yi su ne tare da tabbatar da cewa ana iya amfani da tsoffin sigogi.

Bayanan kula

1. Don karin bayani game da matsalar Byzantine Generals - duba https://en.wikipedia.org/wiki/Byzantine_fault