4.1 Bitcoin da Makamashi
A cewar Cambridge University Electricity Consumption Index (CBECI), bukatar wutar lantarki na Bitcoin yana kusan 148 TW a shekara (kamar yadda yake a ranar 3 ga Oktoba, 2024), daidai da kusan kashi 0.6% na jimillar amfani da wutar lantarki a duniya.
4.1.0 Muhawarar Amfani da Wuta a Bitcoin
Dangantakar da hanyar sadarwar Bitcoin ke da ita da wutar lantarki wata ce daga cikin abubuwan da ake ta muhawara akai kuma da dama ba su fahimta ba. A duniyar da tattaunawar siyasa ke kara mayar da hankali kan tasirin da dan Adam ke yi wa muhalli saboda karuwar masana’antu da sauyin dabi’un masu amfani, fitowar fasahar da ke amfani da wuta mai yawa don gudanar da ayyukanta dole ne ta jawo hankalin jama’a sosai. Duk da haka, yawancin wannan bincike ba ya da amfani sosai, kuma a lokuta da dama yana da matukar kuskure, kamar yadda sakon da World Economic Forum ya wallafa a sama ke nuna.
Masu suka suna cewa aikin hakar Bitcoin — wanda tsarin Proof-of-Work (PoW) ke tafiyar da shi — yana kara fitar da hayakin carbon, yana kara matsa lamba ga hanyoyin samar da wutar lantarki na duniya wanda hakan ke kawo cikas ga manufofin kare muhalli. Rahotanni da ke nuna yawan wutar da Bitcoin ke amfani da ita, har ma fiye da kasashe gaba daya kamar Argentina, sun kara tsoro cewa hanyar sadarwar Bitcoin na kara lalata muhalli maimakon taimakawa kokarin dorewar muhalli.
Sai dai, akwai wata sabuwar fahimta da ke bayyana cewa aikin hakar Bitcoin na iya taka rawa mai kyau wajen sabunta hanyoyin samar da wuta da kuma taimakawa wajen sauya zuwa hanyoyin samar da wuta masu sabuntawa.
To, shin Bitcoin na iya zama mai amfani ga muhalli gaba daya? Shin zai iya taimakawa wajen inganta daidaito da kwanciyar hankali a hanyoyin samar da wuta, don haka ya taimaka wajen sauya zuwa samar da wuta mai sabuntawa?
4.1.1 Amfani da Wuta a Matsayin Tsaro
Babban aikin hanyar sadarwar Bitcoin shi ne kula da rajistar mu’amaloli ta yadda babu wata hukuma guda daya da ke tabbatar da ita. Saboda babu hukuma guda daya da ke tabbatar da rajistar, hanyar sadarwar tana bukatar hanyar tabbatar da ingancinta da hana a yi amfani da kudin sau biyu. Dukkan masu amfani da hanyar sadarwar dole su amince da matsayin rajistar (wato wa ke da me) a wani lokaci. A nan ne aikin hakar Bitcoin ke shiga.
Masu hakar suna amfani da na’urorin kwamfuta na musamman ko ASICs (Application Specific Integrated Circuits) da aka baza a duk fadin duniya. ASICs din an tsara su ne don su ci gaba da kokarin warware wata matsala ta lissafi wacce ke bukatar yin biliyoyin lissafi a kowane dakika. Idan an samu nasara, mai hakar zai samu lada a matsayin sabbin bitcoin da aka kirkira, sannan hanyar sadarwar za ta tabbatar da hakan ta hanyar lissafi a lokaci guda. Saboda haka ake kiran wannan tsari da ‘proof-of-work’.
Gaba daya, hanyar sadarwar masu hakar Bitcoin a duniya na samar da karfin kwamfuta mai yawa. Wannan an tsara shi ne don kare hanyar sadarwar - idan wani mai mugun nufi zai so kai hari ko ya canza bayanai don amfaninsa, dole ne ya samar da karfin kwamfuta da zai fi na mafi yawan hanyar sadarwar. Idan hakan zai yiwu, zai bukaci kudade masu yawa kuma har yanzu ba zai iya rike iko na dogon lokaci ba don kawo cikas mai tsanani ga hanyar sadarwar Bitcoin. Saboda haka, yiwuwar nasarar irin wannan hari ta ragu sosai, godiya ga shingen amfani da wuta.
Bitcoin ba ya bata wutar lantarki, ana amfani da ita ne don tsaro.
Kyle Torpey
4.1.2 Neman Wutar da Aka Watsar
Masu hakar Bitcoin suna aiki a cikin yanayi mai matukar gasa da sauran masu hakar a gasar duniya ta 24x7 don hada sabon block na mu’amaloli a rajista da kuma samun ‘block reward’. Yana da matukar muhimmanci a kasuwanci ga masu hakar su nemi wutar da tafi araha wacce take da yawa kuma ba a samun gasa sosai wajen amfani da ita. Wannan yana jawo masu hakar zuwa wuraren da ake da wutar da ba a amfani da ita ko kuma ana watsar da ita.
Babban dalili shi ne samun riba. Wutar lantarki ita ce babban kudin gudanarwa ga mai hakar saboda aikin yana bukatar wuta sosai. Ta amfani da wutar da aka watsar – wato wutar da ba za a yi amfani da ita ba, kamar wutar da ta wuce kima daga hanyoyin sabuntawa ko kuma iskar gas da ake kona wa a banza – masu hakar za su iya rage kudin wuta sosai. Wutar da aka watsar yawanci tafi araha saboda ba a iya samun ta cikin sauki ko kuma ba a bukatar ta sosai. Misali, a yankunan da ake da wutar ruwa ko iska fiye da bukata, farashin wuta na iya sauka saboda rashin hanyoyin rarraba wutar. Wannan yana ba masu hakar damar samun yarjejeniyar wuta mai araha, wanda ke inganta ribarsu.
Yarjejeniyar wuta na iya tabbatar da samun damar amfani da wutar da aka watsar ko kuma wutar da ba a amfani da ita, wanda ke ba masu hakar kariya daga sauyin farashin wuta a kasuwannin gargajiya. Farashin wuta na canzawa saboda bukatar yanayi, farashin man fetur da abubuwan siyasa. Wutar da aka watsar na ba masu hakar damar samun wuta mai dorewa da saukin tsada, wanda ke saukaka tsare-tsaren dogon lokaci da samun riba. Hakanan, akwai amfani ga suna wajen amfani da wutar da aka watsar, saboda yana rage sukar muhalli ta hanyar rage hayakin carbon na mai hakar.
Baya ga amfanin da mai hakar ke samu, mai samar da wuta ma yana amfana da samun kwastoma mai dogaro da shi don wutar da ta wuce kima. Masu samar da wuta, musamman a yankunan da ke da nisa ko kuma masu albarkatu, na iya samun matsala wajen sayar da wutar da ta wuce kima. Masu hakar Bitcoin na zama ‘mai saye na karshe’ ga wannan wutar da za a watsar. Saboda haka, hadin gwiwa tsakanin masu samar da wuta da kamfanonin hakar na iya zama mai amfani ga bangarorin biyu, inda masu samar da wuta za su iya samun kudin shiga daga wutar da aka watsar, masu hakar kuma su samu wuta mai araha.
Bugu da kari, hanyoyin samar da wuta masu sabuntawa, kamar hasken rana da iska, sau da yawa suna samar da wuta fiye da bukata a lokutan da ba a amfani da ita ko kuma a wuraren da ke da nisa da masu amfani da wuta. Masu hakar Bitcoin na iya kafa ayyukansu kusa da wadannan hanyoyin, suna amfani da wutar da za a watsar (wato wutar da ba za a yi amfani da ita ba). Wannan yana da muhimmanci musamman ga gonakin iska ko filayen hasken rana da ke da samarwa mai sauyawa. Wannan ya bambanta da hanyoyin samar da wuta daga man fetur inda man da ba a amfani da shi za a iya kai shi cikin sauki zuwa inda ake bukata. Wannan yasa wutar da aka samar daga man fetur ba ta da araha sosai don tallafawa hakar Bitcoin mai riba.
4.1.3 Kalubalen Daidaita Hanyar Wuta
Daga mahangar masu samar da wuta, daidaita hanyar wuta babban kalubale ne ga hanyoyin samar da wuta masu sabuntawa saboda yanayin samarwar da ke sauyawa, kamar hasken rana da iska. Ba kamar hanyoyin gargajiya ba (misali, kwal, gas, ko nukiliya), wadanda ke iya samar da wuta a kowane lokaci, hanyoyin sabuntawa na dogara ne da yanayin muhalli. Wannan yana haifar da sauyin samar da wuta wanda ke sa wahalar daidaita bukata da samarwa a lokaci guda.
Misali, samar da wuta daga hasken rana da iska na dogara ne da yanayi da lokaci. Hasken rana yana aiki ne kawai idan rana na haskawa, injin iska kuma yana samar da wuta ne idan iska na kadawa. Wannan yana haifar da sauyin karfin wuta, wanda ke sa wahalar daidaita samar da wuta da bukata a kowane lokaci. Idan samar da wuta daga hanyoyin sabuntawa ya ragu kwatsam (misali, idan iska ta tsaya ko kuma lokacin da gajimare ya mamaye rana), hakan na iya haifar da karancin wuta, wanda zai iya jawo katsewar wuta ko kuma a bukaci amfani da hanyoyin gargajiya kamar man fetur.
Bugu da kari, a lokutan da ake da yawan samar da wuta daga hanyoyin sabuntawa (misali, ranakun da rana ke haskawa sosai ko iska ke kadawa) da kuma karancin bukata (kamar tsakanin karfe 1-4 na safe), dole ne a dakatar da amfani da wasu hanyoyin sabuntawa don kauce wa cunkoso a hanyar wuta. Wannan yana rage ribar ayyukan samar da wuta masu sabuntawa kuma yana haifar da rashin inganci.
Ana yawan tambaya ko batir ko wasu fasahohin ajiya na wuta za su iya taimakawa wajen daidaita sauyin samar da wuta. Duk da cewa wadannan fasahohi na iya taimakawa wajen adana wutar da aka samar fiye da bukata daga hanyoyin sabuntawa, suna da tsada kuma iyakacin karfinsu kadan ne. Wannan yana rage damar daidaita sauyin samar da wuta da amfani da ita na dogon lokaci.
4.1.4 Bitcoin a Matsayin Mai Daidaita Hanyar Wuta
Aikin hakar Bitcoin, saboda saukin daidaita bukatar wutarsa, na iya zama kayan aiki mai amfani wajen daidaita hanyoyin samar da wuta masu sabuntawa. Masu hakar Bitcoin na iya daidaita amfani da wutarsu cikin sauri gwargwadon bukatar hanyar wuta. A lokutan da ake da yawan samar da wuta daga hanyoyin sabuntawa, masu hakar za su iya kara ayyukansu don amfani da wutar da ta wuce kima. Akasin haka, a lokutan da bukata ta karu ko kuma samar da wuta daga hanyoyin sabuntawa ya ragu, masu hakar za su iya dakatar da ayyukansu ko rage amfani da wuta, don a samu wuta ga ayyuka masu muhimmanci. Wannan saukin daidaitawa yana taimakawa wajen daidaita hanyar wuta, yana saukaka hada hanyoyin sabuntawa ba tare da bukatar ajiya mai tsada ko amfani da na’urorin da ke canza wuta zuwa zafi ba.
Bugu da kari, masu hakar Bitcoin da dama suna shiga cikin shirye-shiryen rage amfani da wuta, inda suke rage amfani da wutarsu a lokutan da hanyar wuta ke cikin matsin lamba (misali, lokacin zafi ko sanyi mai tsanani). Ta hanyar zama masu amfani da wuta da za a iya sarrafawa, masu hakar na taimakawa wajen hana katsewar wuta da tabbatar da cewa hanyar wuta ta ci gaba da aiki, musamman a lokutan da bukata ta karu.
Maimaikon a dakatar da amfani da wutar da ta wuce kima daga hanyoyin sabuntawa, aikin hakar Bitcoin na iya amfani da wannan wuta da kuma samar da kudin shiga daga gare ta. Wannan yana samar da dalilin kasuwanci ga wutar da za a watsar, yana inganta ingancin ayyukan samar da wuta masu sabuntawa. A yankunan da ake da yawan hanyoyin sabuntawa, kamar Texas ko Iceland, masu hakar Bitcoin sun kafa ayyuka kusa da tashoshin samar da wuta masu sabuntawa, suna taimakawa wajen amfani da wutar da ta wuce kima tare da daidaita hanyar wuta.
A Texas, masu hakar Bitcoin sun hada kai da Electric Reliability Council of Texas (ERCOT) 2 don shiga cikin kokarin daidaita hanyar wuta. Ta hanyar daidaita ayyukansu gwargwadon yanayin hanyar wuta a lokaci guda, wadannan masu hakar na taimakawa wajen daidaita samar da wuta da bukata, suna tabbatar da cewa za a iya hada hanyoyin sabuntawa ba tare da kawo cikas ga ingancin hanyar wuta ba. Misali, lokacin guguwar sanyi a Texas a shekarar 2021, masu hakar Bitcoin sun rage amfani da wuta, wanda ya ba da damar amfani da wuta ga muhimman ayyuka da gidaje.
4.1.5 Karfafa Amfani da Wuta Mai Tsabta
Baya ga samar da kudin shiga daga wutar da ta wuce kima da zama mai saye na karshe, masu hakar Bitcoin na taimakawa wajen karfafa zuba jari a sabbin hanyoyin samar da wuta masu sabuntawa ta hanyar yin dogon lokaci tare da masu samar da wuta. Wannan yana ba mai samar da wuta damar samun kudin shiga mai dorewa, yana karfafa gina karin gonakin iska, tashoshin hasken rana, da ayyukan samar da wutar ruwa. Samuwar masu hakar Bitcoin na iya sa irin wadannan ayyuka su fi samun riba ta hanyar samar da kwastoma mai dorewa. Haka kuma, masu hakar na iya biyan kudin wuta nan take, wato kafin a hada tashar wuta da hanyar wuta. Wannan yana rage lokacin da ake bukata don dawo da kudin da aka zuba da kuma rage kudin jari ga sabon aikin samar da wuta mai sabuntawa. Idan mai hakar Bitcoin ya zama kwastoma mai tabbaci, mai samar da wuta na iya yanke shawarar gina aikin da ya fi girma fiye da wanda zai iya yi ba tare da mai hakar ba.
Bukatar samun mai saye mai dorewa ga wutar da ake samarwa daga hanyoyin sabuntawa kwanan nan ta bayyana a fili a Birtaniya - an ruwaito cewa ana biyan gonakin iska don su daina aiki sannan ana amfani da tashoshin gas don maye gurbinsu.Wutar Iska da Aka Watsar, wani shafin yanar gizo da ke bibiyar adadin makamashin iska da ba a amfani da shi a Birtaniya, ya kiyasta cewa a watanni biyu na farko na shekarar 2025, kudin da masu amfani suka biya saboda wannan dakatarwar ya kai £253m, karin £158m idan aka kwatanta da lokaci iri daya a shekarar da ta gabata.
Business Matters ta bayyana cewa dalilin matsalar shi ne “yaduwar gaggawa na gonakin iska a teku, wanda aka gina cikin sauri fiye da yadda za a iya sabunta tsarin watsar lantarki na Birtaniya.” A ranakun da iska ke kadawa sosai amma bukatar lantarki ta yi kasa, hanyar watsar lantarki ba za ta iya daukar wutar da ta wuce kima ba, kuma mai kula da hanyar yana biyan gonakin iska diyya don su dakatar da aiki. Bugu da kari, ana biyan tashoshin wutar lantarki na gas da ke kusa da cibiyar bukata don su cike gibin.
A gefe guda, a Iceland, inda makamashin kasa da na ruwa suka fi yawa, masu hakar Bitcoin sun taka rawa wajen fadada ababen more makamashi mai sabuntawa. Arha da wadatar makamashi mai sabuntawa da ke yankin ya jawo masu hakar ma'adinai da dama, wanda ya samar da dangantaka mai amfani tsakanin bangarorin biyu.
Gwamnatin Iceland ta gane damar da ke tattare da hakar Bitcoin wajen bunkasa tattalin arziki, samar da ayyukan yi, da jawo jarin kasashen waje. Saboda haka, ta goyi bayan masana'antar kuma tana karfafa ci gabanta.Industry Leaders Magazine
Damar da ke tattare da saukin motsi na hakar Bitcoin shima yana da muhimmanci. Ayyukan hakar Bitcoin ba su da takura ta wurin da za a kafa su kamar yadda masana'antu na gargajiya suke da shi. Ana iya kafa su a wurare masu nisa da ke da wadataccen makamashi mai sabuntawa, amma ba su da isasshen hanyar kaiwa cibiyoyin jama'a ko hanyar watsar lantarki. Wannan ya sa su zama masu dacewa wajen amfani da makamashi a wuraren da masana'antu na gargajiya ba za su iya aiki ba, yana karfafa ci gaban makamashi mai tsafta a wuraren da ba a amfani da su sosai. Ta haka, masu hakar Bitcoin su ne kasuwa da ke zuwa wajen makamashi, maimakon a kawo makamashi gare su, tare da duk kudaden da ke tattare da gina ababen more rayuwa.
Hakar Bitcoin na samar da kwarin gwiwa na tattalin arziki don ci gaban makamashi mai sabuntawa ta hanyar samar da bukata mai dorewa ga makamashi mai tsafta, taimakawa daidaita hanyoyin watsar lantarki, da tallafawa ci gaban ababen more rayuwa a yankunan da ke da wadataccen makamashi mai sabuntawa. Yayin da ayyukan hakar ke kara karkata zuwa makamashi mai sabuntawa, suna zama muhimman 'yan wasa a kokarin duniya na komawa ga makomar makamashi mai dorewa.
Kawarda Fitar Hayaki?
Amfani da makamashi da ake zubarwa, kamar iskar gas da ake kona wa a wuraren hakar mai, ba wai kawai yana rage kashe kudi ba ne, har ma yana rage suka daga masu kula da muhalli. Ana kona iskar gas idan ya wuce kima a wuraren hakar mai saboda babu hanyar tara shi ko sayarwa. Wasu bincike sun nuna cewa methane na da karfin rike zafi sau 120 fiye da CO2, don haka ake bukatar a kona shi, a mayar da shi CO2. Amma kona shi ba ya aiki dari bisa dari, har yanzu methane na shiga sararin samaniya. Masu hakar Bitcoin za su iya amfani da wannan makamashi don gudanar da ayyukansu, wanda ke rage fitar hayakin da ke cutar da muhalli daga kona iskar gas. Ana kona iskar gas a cikin janareto don samar da lantarki, wanda ke ba da wuta ga na'urorin hakar da aka kai kai tsaye wurin rijiyar mai.
Ga kamfanonin mai, wannan hanya tana mayar da abin da ake zubarwa ya zama hanyar samun kudi. Ta hanyar sayar da iskar gas ga masu hakar Bitcoin ko kafa nasu ayyukan hakar, kamfanoni za su iya samun riba daga iskar da za ta lalace a banza. Wannan yana sa aikin hako mai ya fi inganci da samun riba.
Bugu da kari, yayin da gwamnatoci ke kara tsaurara dokokin muhalli, masu hakar mai na fuskantar matsin lamba mai yawa don rage fitar hayaki. Kama da amfani da iskar gas da ake kona wa zai taimaka wa kamfanoni su bi dokokin muhalli da samun takardun ragin hayaki, wanda ke sa wannan mafita ta zama mai jan hankali ba kawai saboda ribar tattalin arziki ba, har ma saboda dalilan dokoki.
Crusoe Energy Systems kamfani ne daga Amurka da ke hada kai da masu hakar mai don girka na'urorin hakar Bitcoin masu motsi da ke amfani da iskar gas da ake kona wa. Zuwa shekarar 2022, Crusoe ta girka fiye da cibiyoyi 98 masu dauke da na'urorin kwamfuta a wuraren hakar mai a North Dakota da Montana.
Ta hanyar amfani da iskar gas da aka makale da za a kona a banza, hakar Bitcoin na iya rage fitar methane mai cutarwa a duniya, samar da karin kudin shiga ga masu hakar mai, da karfafa amfani da makamashi mai dorewa. Wannan hanya tana mayar da matsalar muhalli ta zama dama, tana nuna yadda kirkire-kirkire a hakar Bitcoin ke hade da bangaren makamashi don samar da ribar tattalin arziki da muhalli.
4.1.6 Labari mai kyau da ke ci gaba da bunkasa
Dangantakar Bitcoin da makamashi tana da bangarori da dama kuma tana ci gaba da sauyawa. Hakar Bitcoin ta sha suka saboda yawan makamashin da take amfani da shi, inda wasu masu sharhi da masu kula da muhalli ke nuna bincike da ke cewa amfani da makamashin hanyar ya kai na wasu kasashe gaba daya, yayin da wasu ke nuna damuwa cewa bukatar makamashin masana'antar na iya kara tabarbarewar yanayi. Amma wannan labari yana mantawa da damar da ke tattare da hakar Bitcoin wajen taka rawa mai amfani a sauyawa zuwa makamashi mai sabuntawa da inganta hanyoyin watsar lantarki.
Hakar Bitcoin, da bukatarta ta musamman ga lantarki mai arha da yawa, tana kara daidaituwa da makamashi mai sabuntawa. A yankunan da ke da wadataccen iska, rana, ko wutar ruwa, masu hakar za su iya amfani da makamashi da zai lalace a banza. Wannan yanayi yana taimakawa inganta ribar tattalin arzikin ayyukan makamashi mai sabuntawa ta hanyar samar da bukata mai dorewa ga wutar da ta wuce kima, musamman a lokutan da ba a amfani da wuta sosai.
Neman makamashi da aka makale yana da matukar muhimmanci ga masu hakar Bitcoin daga bangaren kasuwanci saboda yana rage kudi, yana karfafa dorewar muhalli, kuma yana tabbatar da daidaiton aiki a kasuwar makamashi mai canzawa. Wannan dabarar ba wai kawai tana sa hakar ta fi samun riba ba, har ma tana sa masana'antar ta zama muhimmin dan wasa a kula da hanyoyin watsar lantarki da ci gaban makamashi mai sabuntawa.
Hakar Bitcoin na samar da mafita ga wasu daga cikin manyan kalubalen da hanyoyin watsar makamashi mai sabuntawa ke fuskanta. Rashin daidaiton makamashin rana da iska yana haifar da rashin tabbas, saboda samar da makamashi yana canzawa gwargwadon yanayi. Masu hakar Bitcoin, da ayyukansu masu sassauci da girma, za su iya taimakawa daidaita hanyar watsar lantarki ta hanyar amfani da makamashi da ya wuce kima a lokutan da ake samarwa da yawa, da kuma rage amfani a lokutan da bukata ta yi yawa. Wannan damar da ake da ita na daidaita bukata da samarwa an riga an yi amfani da ita a kasuwanni kamar Texas, inda masu hakar ke hada kai da masu kula da hanyar don tabbatar da daidaiton hanyar watsar lantarki.
Damar Bitcoin wajen kawar da kona methane a wuraren hakar mai wata fa'ida ce da ake yawan mantawa da ita. Ta hanyar kama da amfani da iskar gas da aka makale da za a kona a banza, masu hakar Bitcoin za su iya taimakawa rage fitar methane mai cutarwa, suna mayar da abin da ke cutar da muhalli ya zama albarkatu masu amfani.
Binciken muhalli game da hakar Bitcoin abin sa ran ne kuma abin maraba ne. Amma fasahar na kara nuna damammaki na musamman wajen karfafa amfani da makamashi mai sabuntawa da inganta hanyoyin watsar lantarki.
Yayin da masana'antar ke kara girma, hadin kai da masu samar da makamashi mai sabuntawa da masu kula da hanyoyin watsar lantarki yana taimakawa hakar Bitcoin ta zama muhimmin dan wasa a kokarin duniya na komawa ga makamashi mai dorewa.
Bitcoin ba ya bata makamashi. Yana amfani da makamashin da ake zubarwa.
Yana karfafa mu sosai mu nemi da amfani da dimbin makamashi da aka makale ko ba a amfani da shi a duniya baki daya. Kuma, ta hanyar gina karin ababen more lantarki a kusa da wadannan hanyoyin, dan Adam da muhalli za su ci gajiyar hakan har zuwa gaba.
Bayanan kula
- Bitcoin Ba Ya Bata Lantarki, Ana Amfani Da Shi Don Tsaro, wani labari da ke bayyana yadda lantarki ke zama ginshikin tsarin tsaron Bitcoin, Bitcoin Magazine, Nuwamba 2015https://bitcoinmagazine.com/business/bitcoin-doesn-t-waste-electricity-it-s-used-for-security-1446482572
- Masu hakar Bitcoin suna da kaso 95% na Manyan Masu Amfani da Lantarki a Texas, The Miner Mag, Fabrairu 2024.https://theminermag.com/news/2024-02-29/bitcoin-mining-map-north-america-texas/
- Rashin isasshen hanyar watsar lantarki ya sa kudin ‘wasted wind’ ya kai £250m, Business Matters, Maris 2025https://bmmagazine.co.uk/news/lack-of-grid-capacity-pushes-wasted-wind-costs-to-250m/
- Iceland: Wurin da ba a zata ba na hakar Bitcoin, Industry Leader Magazine, Satumba 2023https://www.industryleadersmagazine.com/iceland-the-unlikely-bitcoin-mining-hub/
- Me yasa methane ke da karfin cutar da muhalli fiye da carbon dioxide? Climate Portal, Disamba 2023.https://climate.mit.edu/ask-mit/what-makes-methane-more-potent-greenhouse-gas-carbon-dioxide
- Kamfanin hakar Bitcoin Crusoe ya sayi abokin hamayya Great American Mining, Data Center Dynamics, Oktoba 2022https://www.datacenterdynamics.com/en/news/bitcoin-flare-firm-crusoe-buys-rival-great-american-mining/