Ano ang Fiat Money?

Ang kasaysayan ng sangkatauhan ay kasaysayan ng pera na unti-unting nawawalan ng halaga.
Milton Friedman

Nakita natin sa nakaraang modyul kung paano nagbago ang pera sa paglipas ng panahon at kung paano nag-transition ang ating sistema ng pananalapi mula sa matatag na pera patungo sa hindi matatag na pera, na siyang humubog sa mundong ginagalawan natin ngayon. Sa modyul na ito, mas lalaliman natin ang pagtalakay kung paano humantong ang mga pagbabagong ito sa kasalukuyang fiat system at kung paano gumagana ang sistemang iyon.

Paano nga ba nabuo ang fiat system na ginagamit natin ngayon?

Upang maintindihan ito, kailangan nating tingnan ang US dollar. Sa kasalukuyan, ang dollar ang nagsisilbing pangunahing reserbang pera ng mundo, ibig sabihin maraming bansa ang umaasa rito para sa kalakalan, pag-iimpok, at katatagan ng pananalapi. Dahil dito, ang mga desisyon tungkol sa US dollar ay may epekto sa mga ekonomiya sa buong mundo.

Para maintindihan kung paano gumagana ang pera sa iyong bansa, makakatulong na maintindihan kung paano nabuo ang makabagong fiat system sa Estados Unidos.

Noong ika-19 na siglo, maraming lipunan ang gumamit ng sistemang matatag na pera na nakabase sa mahahalagang metal tulad ng ginto at pilak. Pinahahalagahan ang mga metal na ito dahil sa kanilang kakulangan, tibay, at malawak na pagkilala. Habang lumalaki ang kalakalan, naging abala ang pagdadala ng maraming metal. Nagsimulang mag-imbak ang mga bangko ng ginto at pilak para sa mga tao at naglabas ng mga papel na sertipiko na kumakatawan sa eksaktong halaga ng metal na idineposito.

Sa paglipas ng panahon, nagsimulang maglabas ang mga bangko ng mas maraming papel na sertipiko kaysa sa aktwal na ginto na hawak nila. Ang gawaing ito, na tinatawag na fractional reserve banking, ay lumikha ng panganib ng bank run, kung saan sabay-sabay na sinusubukan ng maraming tao na bawiin ang kanilang ginto. Upang patatagin ang sistema ng pagbabangko, mas naging aktibo ang mga pamahalaan.

Noong 1913, nilikha ng Estados Unidos ang Federal Reserve, isang sentral na bangko na maaaring maglabas ng bagong pera at tumulong sa mga nahihirapang bangko.

Noong dekada 1930, inutusan din ng pamahalaan ng U.S. ang mga mamamayan na isuko ang kanilang ginto kapalit ng mga papel na dolyar. Pagkatapos nito, binawasan ng pamahalaan ang halaga ng dolyar kumpara sa ginto, na nagbawas sa kapangyarihan ng pagbili ng ipon ng mga tao.

Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, inugnay ng sistemang Bretton Woods ang mga pandaigdigang pera sa dolyar ng U.S., at ang dolyar ay maaari pa ring ipagpalit sa ginto. Natapos ang sistemang ito noong 1971, nang itigil ng Estados Unidos ang pagpapalit ng dolyar para sa ginto. Mula noon, karamihan sa mga bansa ay gumagamit ng fiat money.

Fiat money ay pera na hindi sinusuportahan ng pisikal na kalakal tulad ng ginto. Sa halip, may halaga ito dahil idineklara ng pamahalaan na ito ay legal na panustos at pinagkakatiwalaan at tinatanggap ito ng mga tao bilang pambayad.

Ang pangunahing problema sa karaniwang pera ay ang lahat ng tiwalang kinakailangan upang ito ay gumana. Kailangang pagkatiwalaan ang sentral na bangko na hindi bababain ang halaga ng pera, ngunit ang kasaysayan ng mga fiat na pera ay puno ng mga paglabag sa tiwalang iyon.
Satoshi Nakamoto

Ang sangkatauhan ay lumipat mula sa matatag na pera na kontrolado ng nakararami tungo sa hindi matatag na pera na kontrolado ng iilan. Pero paano nga ba gumagana ang sistemang ito?

Isang Sistemang Pananalapi sa Pamamagitan ng Utos

Ang fiat na sistema ay kinikilala sa pamamagitan ng sapilitan nitong katangian, ipinapataw ito sa mga tao sa pamamagitan ng mga batas tungkol sa legal tender. Ang salitang Latin na fiat ay nangangahulugang “sa pamamagitan ng utos” at tumutukoy sa isang kautusan na inilabas ng isang awtoridad.

Hindi tulad ng pera na suportado ng mga pisikal na yaman gaya ng ginto, ang fiat ay kumukuha ng halaga mula sa ipinataw na monopolistikong posisyon at tiwala ng publiko sa sistemang pananalapi at pinansyal. Sa ganitong diwa, ang fiat money ay maihahalintulad sa isang tiket sa konsiyerto: ang halaga nito ay wala sa mismong papel na tiket, kundi sa katiyakan na ang banda (ang gobyerno at ang sentral na bangko nito) ay maghahatid ng magandang palabas (magbibigay ng katatagan sa ekonomiya).

Lahat ng pangunahing pera gaya ng dolyar, euro, libra, yuan, piso at iba pa ay kabilang sa kategorya ng fiat money.

Batas sa Legal Tender: isang batas na ginagawang obligasyon para sa lahat ng mamamayan na tumanggap ng isang partikular na uri ng pera.

Mga Kalamangan ng Fiat Money

• Madaling gamitin: Ang fiat money ay maginhawa para sa araw-araw na transaksyon.
• Mas mababang gastos at panganib: Ang fiat money ay hindi nangangailangan ng mabigat na seguridad tulad ng ginto, kaya mas mura at mas ligtas.

Mga Kahinaan ng Fiat Money

• Panganib ng implasyon: Maaaring mag-imprenta ng fiat money ang mga gobyerno anumang oras, na nagpapababa ng halaga ng pera at nagdudulot ng pagtaas ng presyo, na nagpapababa sa kakayahang bumili ng mga nag-iipon. Sa ilang kasaysayan, ang ganitong pang-aabuso ay nagdulot ng hyperinflation.
• Sentralisadong kontrol at manipulasyon: Maaaring impluwensyahan at manipulahin ng maliliit na grupo ang sistema, na nagreresulta sa mga desisyong politikal tulad ng debanking at kumpiskasyon.
• Panganib sa kabilang panig: Kapag naharap sa pagsubok ang gobyerno at nawala ang tiwala ng publiko, maaaring mawalan ng halaga ang pera.

Bago lumitaw ang fiat currency, ang mga gobyerno ay gumagawa ng mga barya mula sa mahahalaga at bihirang pisikal na kalakal tulad ng ginto o pilak, o kaya ay nag-iimprenta ng papel na pera na maaaring ipalit sa tiyak na dami ng mga kalakal na iyon. Ito ay tinatawag na commodity-backed system.

Sa fiat system, ito ay parang pera sa larong Monopoly. Ang fiat money ay binubuo ng papel na inilalabas ng sentral na bangko, at ang halaga nito ay naaapektuhan ng patakaran ng gobyerno. Ang gobyerno at sentral na bangko ay parang mga “banker” sa larong Monopoly: sila ang kumokontrol kung paano gumagana ang sistema, kung sino ang makakakuha ng ano, at kung magkano ang halaga ng pera. Sa madaling salita, ang halaga ng fiat money ay nakasalalay sa tiwala sa gobyerno na pamahalaan ang sistemang pananalapi nang responsable.

Ang fiat system ay isang laro ng tiwala kung saan ang halaga ng ating pera ay nakasalalay sa mga pangako ng mga namumuno at kung saan ang mga tao ay umaasa na ang kanilang gobyerno ay kikilos para sa kapakanan ng lahat.

Isang Sistemang Pinapagana ng Utang

Mabuti na lang at hindi nauunawaan ng mga tao ng bansa ang ating sistema ng pagbabangko at pananalapi, dahil kung nauunawaan nila, naniniwala akong magkakaroon ng rebolusyon bago mag-umaga.
Henry Ford

Fractional reserve banking ay isang mahalagang bahagi ng fiat system. Nangangahulugan ito na pinapayagan ng batas ang mga bangko na ipautang ang malaking bahagi ng deposito ng kanilang mga kliyente, kaya sa anumang oras, maliit na porsyento lamang ng pera ng kanilang mga kliyente ang aktuwal na hawak ng bangko. Naisip mo na ba kung bakit maraming serbisyong inaalok ang mga bangko bukod sa pag-iingat ng deposito? Maaaring mukhang mapagbigay sila, pero mahalagang tandaan na negosyo ang mga bangko at ang pangunahing layunin nila ay kumita. Pero paano sila kumikita kung nagpapautang sila ng pera?

Maraming paraan ng pagkita ng bangko

• Pagsingil ng interes sa mga pautang na kanilang ibinibigay.
• Pagsingil ng bayad para sa mga serbisyo tulad ng paggamit ng ATM at pagpapanatili ng account.
• Pagkita mula sa mga pamumuhunan, tulad ng pagbili at pagbenta ng securities o pamumuhunan sa real estate.
• Pag-iingat ng porsyento ng mga pautang bilang reserba at ipinapautang o ipinupuhunan ang natitira.
• Pagbabayad ng interes sa mga deposito at pagsingil ng bayad sa checking at savings account.
• Kapag tumanggap ng deposito ang bangko, kailangan nitong itabi lamang ang isang bahagi (ang reserve requirement) at pinapayagan ng batas na ipautang ang natitirang bahagi.

Ang prosesong ito ay nagreresulta sa isang sistemang pananalapi na pinapagana ng utang dahil ang mga bangko ay lumilikha ng bagong pera tuwing sila ay nagpapautang, na nagpapalaki sa kabuuang supply ng pera. Habang nagpapatuloy ang fractional reserve banking, tumataas ang kabuuang utang sa ekonomiya, na nag-aambag sa implasyon. Ang sistema ay umaasa sa tuloy-tuloy na paglikha ng pera sa pamamagitan ng pagpapautang, na parang tuloy-tuloy na suplay ng droga sa isang adik: hangga't lahat ay patuloy na nakikilahok, nananatili ang ilusyon. Ngunit kung maging sakim ang mga bangko sa pagpapautang at mawala ang tiwala ng mga tao sa sistema ng pagbabangko, maaaring biglang bumagsak ang buong sistema.

Dito pumapasok ang sentral na bangko bilang huling takbuhan ng pautang, nagbibigay ng bagong pera upang maiwasan ang pagbagsak ng mga bangko at mapanatili ang ilusyon. Nakakamit ito ng sentral na bangko sa pamamagitan ng muling pagbili ng mga asset o direktang pag-inject ng pera sa balanse ng mga bangko. Sa madaling salita, naililigtas ang mga bangko mula sa pagkabagsak sa pamamagitan ng tuloy-tuloy na pag-inject ng bagong pera ng mga sentral na bangko, na nagreresulta sa mga siklo ng boom at bust.

1. Nanghihiram ng pera ang mga bangko mula sa mga depositor na may interes (sabihin nating 5%)
2. Pinapautang ng mga bangko ang perang ito sa mga nanghihiram na may mas mataas na interes (sabihin nating 9%)
3. Nagbabayad ang mga bangko ng interes mula sa interes na natatanggap nila sa pagpapautang (9% - 5% = 4%) at kinukuha ang natitira bilang kita

Ang Mga Imbentong Bisikleta

Isipin mong may bisikleta ka at ipinahiram mo ito sa isang bangkero. Sa halip na gamitin lang ito, nagsisimula ang bangkero na ipangako ang parehong bisikleta sa marami pang ibang tao nang sabay-sabay. Bawat isa ay naniniwalang magagamit nila ang bisikleta kahit kailan nila gusto. Pero sa totoo, iisa lang talaga ang bisikleta. Ang lahat ng iba pang bisikleta ay puro pangako lang.

Sa simula, parang ayos lang ang lahat. Hindi naman lahat gustong sumakay ng bisikleta nang sabay-sabay, kaya iniisip ng mga tao na marami pang bisikleta. Dahil dito, kampante ang lahat at patuloy na gumagawa ng mga plano.

Pero isang araw, sabay-sabay na gustong sumakay ng lahat. Lahat sila ay dumating na umaasang makukuha ang kanilang bisikleta, at biglang lumitaw ang problema: iisa lang ang totoong bisikleta. Karamihan ay hindi makukuha ang ipinangako sa kanila.

Ganyan din ang modernong sistema ng pagbabangko. Tinatago lang ng mga bangko ang maliit na bahagi ng pera na ideposito ng mga tao at ipinapautang ang natitira sa iba. Ibig sabihin, mas marami silang nililikhang karapatan sa pera kaysa sa totoong perang hawak nila.

Kadalasan, gumagana ang sistemang ito dahil hindi sabay-sabay na winawithdraw ng mga tao ang kanilang pera. Pero kapag marami ang sabay-sabay na nag-withdraw, hindi kayang tuparin ng bangko ang lahat ng pangakong iyon. Ito ang tinatawag na bank run.

Kapag nangyari ito, maaaring maging magulo ang sistemang pinansyal, at ang madalas na pinakanaaapektuhan ay ang mga taong may kaunting proteksyong pinansyal.

Sino ang Kumokontrol sa Fiat System?

Ang Pamahalaan

Ang pamahalaan ay parang direktor ng palabas ng fiat. Bukod sa pangongolekta ng buwis, pinopondohan ito sa pamamagitan ng bagong utang (bonds) na inilalabas ng Treasury. Kapag kulang ang gustong bumili ng mga bonds na ito, binibili ng sentral na bangko ang natitirang utang. Ibig sabihin, maaari nilang patuloy na dagdagan ang gastusin ng gobyerno nang hindi pinapagalit ang mga tao sa pamamagitan ng pagtaas ng buwis. Mukhang maganda ito para sa gobyerno, pero may kapalit ito para sa lahat: parang may credit card ka na iba ang nagbabayad. Ang utang ng gobyerno ay pangakong tataasan pa ang buwis ng mga tao sa hinaharap.

Mayayamang Indibidwal

Malaki rin ang benepisyo nila mula sa fiat system. Dahil karamihan ng kanilang ipon ay nasa mga ari-arian, tumataas pa ang kanilang kakayahang bumili habang bumababa ang halaga ng pera (unit of account). Bukod dito, ginagamit nila ang tumataas na halaga ng kanilang mga ari-arian bilang kolateral para kumuha ng murang utang na muling ipinupuhunan sa mga ari-arian. Dahil sila ay 'malapit sa money printer,' halos hindi nila nararamdaman ang epekto ng pagbaba ng halaga ng pera.

Sektor ng Pananalapi (mga bangko)

Hindi direktang kinokontrol ng mga bangko at iba pang institusyong pinansyal ang fiat system pero malaki ang benepisyo nila rito. Dahil may sentral na bangko na laging handang iligtas ang mga bangko para hindi bumagsak ang buong sistema, halos wala silang nararanasang parusa at mas ginaganahan silang maghabol ng mas mataas na kita sa pamamagitan ng mas mapanganib na fractional reserve lending. Ito ang ugat ng boom-and-bust cycle na tinalakay natin kanina.

Ang Sentral na Bangko

Malaki rin ang benepisyo nila mula sa fiat system. Dahil karamihan ng kanilang ipon ay nasa mga ari-arian, tumataas pa ang kanilang kakayahang bumili habang bumababa ang halaga ng pera (unit of account). Bukod dito, ginagamit nila ang tumataas na halaga ng kanilang mga ari-arian bilang kolateral para kumuha ng murang utang na muling ipinupuhunan sa mga ari-arian. Dahil sila ay 'malapit sa money printer,' halos hindi nila nararamdaman ang epekto ng pagbaba ng halaga ng pera.

Paano sila nakikinabang

Nakikinabang ang mga grupong ito sa iba't ibang paraan, na bumubuo ng masalimuot na web ng kontrol at impluwensya. Nakakakuha ng pondo ang gobyerno at naantala ang pangangailangang maging responsable sa pananalapi, ang mayayaman at mga bangko ay kumikita nang walang kahirap-hirap, at ang sentral na bangko ang nagpapatuloy ng palabas habang kunwari'y malaya. Samantala, ang natitirang populasyon ang sumasalo ng bigat ng buong sistema, habang unti-unting natutunaw ang kanilang ipon taon-taon.

Sa huli, ang mga nagpapagalaw ng fiat system ay nagdidirek ng isang palabas kung saan kakaunti lang ang lubos na nakikinabang habang ang nakararami ay naiwan na nagtataka kung paano sila makakahabol.

Mahalagang maunawaan kung saan nanggagaling ang trilyong piso ng stimulus funds at kung sino ang nagdedesisyon kung paano ito hahatiin upang maintindihan ang mas malawak na sistemang pinansyal. Gumagamit ang mga pamahalaan ng ilang kasangkapan upang pamahalaan ang supply ng pera sa partikular na panahon.

Maaaring gamitin ng mga sentral na bangko at pamahalaan ang mga kasangkapan ng monetary at fiscal policy upang impluwensyahan ang supply ng pera at ang ekonomiya. Halimbawa, ginagamit ng United States Federal Reserve (the Fed) ang monetary policy upang baguhin ang interest rates, na nakakaapekto sa dami ng perang umiikot. Ang fiscal policy naman ay gumagamit ng paggasta at pagbubuwis upang impluwensyahan ang aktibidad ng ekonomiya.

Target Rates Monetary Policy

• Unemployment Below 6.5%
• 2% - 3% Taunang Pagtaas ng Gross Domestic Product
• Core Inflation Rate sa pagitan ng 2.0% - 2.5%

Expansionary Fiscal Policy

• Layunin nitong pataasin ang paggasta ng mga mamimili at pamumuhunan ng negosyo upang tumaas ang kabuuang demand at paglago ng ekonomiya.
• Dagdagan ang Gastos ng Pamahalaan
• Bawasan ang Buwis

Contractionary Fiscal Policy

• Layunin nitong bawasan ang paggasta ng mga mamimili at pamumuhunan ng negosyo upang pabagalin ang hindi napapanatiling paglago ng ekonomiya at maiwasan o mabawasan ang mataas na implasyon.
• Bawasan ang Gastos ng Pamahalaan
• Dagdagan ang Buwis

Ang mga polisiya sa palitan ng pera, mga supply shock, at mga price control ay nagsisilbing karagdagang mga kasangkapan upang kontrolin ang dami ng pera at makaapekto sa kalakalan at ekonomiya. Bagamat layunin ng mga polisiyang ito na patatagin ang presyo at kontrolin ang implasyon, madalas itong magdulot ng mga siklo ng pag-angat at pagbagsak, na sumisira sa maraming negosyo at ipon ng maraming pamilya.

Mahalagang malaman kung paano gumagana ang mga polisiyang ito upang maunawaan ang mga limitasyon ng sentralisadong sistemang fiat na pananalapi. Hangga’t hindi mo nauunawaan ang problema, hindi mo makikilala ang solusyon.

Gawain: Fractional Reserve Banking

Ito ay isang gawaing pang-klase na sumusuri sa mga indibidwal na kilos ng mga tao at bangko gamit ang praktis ng fractional reserve banking. Layunin nitong maranasan mismo kung paano nadaragdagan ng kasangkapang ito ang dami ng pera.

Mahahalagang Punto

1. Ang fraction = bahagi ng kabuuan.
2. Ang fractional reserve banking ay isang kasangkapan na ginagamit ng mga bangko upang makapagpautang ng higit pa kaysa sa kanilang aktuwal na hawak, o “nakareserba.”
3. Kapag mas maliit ang halaga ng reserba, mas malaki ang panganib na hinaharap ng mga bangko sa usapin ng bank run o default.
4. Maaaring gamitin ang kasangkapang ito sa sound money (tulad ng ginto) o sa unsound money (tulad ng fiat).
5. Ang kakayahang palawakin ang dami ng pera, kasabay ng mga bailout at insurance program tulad ng FDIC, ay nagdudulot ng moral hazard para sa mga bangko. Nagkakaroon sila ng insentibo na gumawa ng mas mapanganib na desisyon dahil kanila ang kita, ngunit ang kanilang pagkalugi ay pinapasan ng lahat.

Tip Para sa Mag-aaral

Hindi mo kailangang maging eksperto sa matematika upang maunawaan ang pangunahing konsepto ng reserve banking o ang mga panganib nito.

Ang Central Bank Digital Currencies (CBDCs) ay ang susunod na hakbang ng mga fiat currency. Sa halip na kumbinasyon ng pisikal na pera, barya, at digital na bayad, ang CBDCs ay ganap na digital na anyo ng fiat currency na inilalabas ng mga gobyerno at kontrolado ng mga sentral na bangko.

Isipin mo ang pera na ginagamit mo araw-araw, pero wala itong pisikal na anyo — walang baryang kumakalansing sa bulsa mo o perang papel na tinutupi. Ang nagkakaiba sa CBDCs ay ang mas mataas na antas ng kontrol at pagmamanman na naibibigay nito sa mga gobyerno at sentral na bangko. Sa CBDCs, nakakakuha ang mga awtoridad ng hindi pa nararanasang antas ng pagsilip sa mga transaksyong pinansyal, kaya mas madali nilang matutunton, mare-regulate, at mapipigilan ang daloy ng pera.

Madaling mababago ng mga gobyerno at sentral na bangko ang anyo at suplay ng CBDCs, mapapalitan ang mga interest rate, at magagamit ang mga kasangkapan ng patakarang pananalapi at piskal nang mas eksakto. Sa madaling salita, nagbibigay ang CBDCs ng mas episyenteng paraan para impluwensyahan at pamahalaan ng mga awtoridad ang kanilang fiat currency.

Bagama't tila CBDCs ang kinabukasan ng fiat money, ang kasalukuyang sistema ng pananalapi sa mundo ay gumagana na sa isang purong fiat standard. Hindi na nakatali ang mga fiat currency sa ginto, kaya't malaki ang paglawak ng suplay ng pera nang walang tunay na limitasyon.