Mga Suliranin sa Maagang Anyo ng Pera
Sa isang barter na ekonomiya, direktang nagpapalitan ng mga kalakal at serbisyo ang mga tao sa isa’t isa. Para maganap ang isang palitan, dapat mayroong bagay ang bawat isa na gusto ng kapwa niya.
Ito ay nagdudulot ng isang suliranin na tinatawag na dobleng pagkakatugma ng kagustuhan. Kailangang eksaktong gusto ng bawat isa ang iniaalok ng isa pa sa parehong oras.
Dahil bihira itong mangyari, nagiging napaka-hindi episyente ng barter, lalo na habang lumalaki ang mga lipunan at nagiging mas komplikado ang kalakalan.
Halimbawa natin:
- Si Jose ay may saging, ngunit gusto niya ng niyog.
- Si Yael ay may niyog, ngunit ayaw niya ng saging at mas gusto niya ng mangga.
- Si Tammy ay may mangga ngunit ipagpapalit lang niya ito sa papaya—sa kasamaang palad, walang tumutubong papaya sa isla na iyon!
- Hindi makakapagpalit si Jose kay Yael dahil ayaw ni Yael ng saging.
- Hindi makakapagpalit si Yael kay Tammy dahil hindi tatanggapin ni Tammy ang kanyang niyog.
- Hindi makakapagpalit si Tammy kaninuman dahil walang makakuha ng papaya.
Naipit sila, dahil walang paraan para makumpleto ang isang palitan na magpapasaya sa kahit sino. Napabuntong-hininga si Jose: “Kung meron lang sana tayong bagay na tatanggapin ng lahat bilang kapalit… tulad ng malamig na soda.” Tumango silang lahat, napagtatanto na ito mismo ang ginagawa ng pera.
Pag-unlad ng Barya at Papel na Pera
Habang ikaw at ang iyong komunidad ay mas nasasangkot sa kalakalan, napapansin ninyo ang mga limitasyon ng barter at iba pang anyo ng hindi-perang palitan. Sa pamamagitan ng paulit-ulit na pagsubok at pagkakamali, napagkasunduan ninyo na gumamit ng isang bagay na magsisilbing tagapamagitan sa palitan. Natuklasan ninyo ang tinatawag na commodity money.
Iba’t ibang bagay ang ginamit ng mga lipunan bilang pera sa kasaysayan, mula sa baka at kabibe hanggang sa trigo o asin. Sa huli, karamihan sa mga umunlad na lipunan ay pinili ang mahahalagang metal, lalo na ang ginto at pilak, bilang pinakamahusay na anyo ng commodity money.
Gayunpaman, habang mas madalas ninyong ginagamit ang mga barya, napapansin ninyo ang ilang mga problema. Mabigat at hindi maginhawa ang mga ito dalhin lalo na sa malalaking transaksyon, at napapansin ninyo na may mga taong nandaraya sa pamamagitan ng pagtunaw ng mga barya at paggawa ng bago gamit ang mas murang metal, na nagpapababa sa tunay na halaga ng barya kumpara sa nakasaad na halaga nito (ang halagang dapat nitong katawanin) at nagdudulot ng pagtaas ng presyo, na sa huli ay sumisira sa tiwala sa buong sistemang pinansyal.
Bilang tugon sa mga problemang ito, nagsimula kayong gumamit ng mga papel na resibo na kumakatawan sa halaga ng metal na pera bilang bagong anyo ng pera.
Ang mga papel na resibong ito, na nagmula pa sa Sinaunang Tsina, ay maginhawa at madaling ipagpalit na uri ng pera. Sinuportahan ito ng ginto at iba pang mahahalagang metal at maaaring ipalit sa mga metal na ito, gaya noong ika-17 hanggang ika-20 siglo. Dahil dito, nagkaroon kayo ng mas magaan at madaling dalhin na anyo ng pera habang nananatili pa rin ang halaga at seguridad ng mahahalagang metal.
Paglipat mula sa Matatag patungong Hindi Matatag na Pera
Lumaktaw tayo sa ika-17 siglo sa Sweden. Lubos ka nang umaasa sa mga bangko para itago ang iyong mahahalagang ari-arian.
Ngunit napapansin mong may kakaibang nangyayari sa mga bangkero; tila naglalabas sila ng mas maraming papel na resibo kaysa sa aktuwal na ginto na mayroon sila, kaya nakagagawa sila ng mas maraming pera kaysa sa aktuwal nilang yaman. Ang palihim na gawi na ito ay nagpapayaman sa mga bangkero mula sa diperensya ng halaga ng papel na resibo at ng ginto na hawak nila para sa kanilang mga kliyente.
Napagtanto mong ito ay isang malaking pagbabago sa paraan ng paggana ng pera. Lumilipat kayo mula sa sistemang matatag ang pera (ibig sabihin, pera na suportado ng mahahalagang metal) patungo sa sistemang hindi matatag ang pera (ibig sabihin, fiat currency na hindi suportado ng pisikal na bagay). Hindi ito nangyari biglaan, kundi dahan-dahan dahil sa iba’t ibang salik.
Ang rebolusyong industriyal, na nagdala ng malawakang produksyon at urbanisasyon, ay may papel dito, pati na rin ang paglago ng mga advanced na sistemang pinansyal tulad ng mga bangko at stock market. Ang pag-usbong ng mga sentral na bangko at iba pang awtoridad sa pananalapi ay nag-ambag sa sentralisasyon o kontrol ng pera, na nagresulta sa paglalabas ng fiat currency upang suportahan ang paglago ng ekonomiya.
Gayunpaman, napapansin mo rin ang mga negatibong epekto ng sentralisasyong ito, kabilang ang iresponsableng paggastos, pagtaas ng utang, at manipulasyon ng mga mamamayan sa pamamagitan ng mga insentibong pang-ekonomiya.
Hanggang bago ang Unang Digmaang Pandaigdig, maaari pa nating ipalit ang ating papel na pera sa nakatakdang halaga ng ginto. Ngunit ang dalawang digmaang pandaigdig at ang krisis pang-ekonomiya noong 1929 ang nagwakas dito. Noong 1944, nilagdaan ang kasunduang Bretton Woods, na nagtatag sa U.S. dollar bilang reserbang pera ng mundo at itinakda ang halaga ng U.S. dollar sa presyo ng ginto sa $35 bawat onsa. Ang mga pera ng ibang bansa ay nakaangkla sa dollar, na tumulong sa pagpapatatag ng pandaigdigang pamilihang pinansyal.
Sa kasamaang palad, nagsimulang bumagsak ang sistemang ito noong huling bahagi ng 1960s, na humantong sa Nixon Shock noong 1971, nang sinuspinde ng gobyerno ng US ang pagpapalit ng dollar sa ginto.
Ito ang nagmarka ng pagtatapos ng gold standard at simula ng mundo na pinapatakbo ng paglikha at pag-iipon ng utang.
Habang nagpapatuloy ka sa iyong araw-araw na buhay, napapansin mong hindi na kasing-stable ng dati ang halaga ng pera. Tulad ng isang flexible na ruler na mahirap gamitin sa pagsukat ng haba ng mesa, mahirap ding sukatin ang halaga ng mga produkto at serbisyo sa isang fiat na mundo kung saan ang halaga ng pera ay pabago-bago depende sa mga may kapangyarihan.
Nakakaramdam ka ng kalituhan at pagkabahala sa pag-aadjust sa mundong hindi na nakatali ang halaga ng pera sa pisikal na bagay tulad ng ginto.
Nakikita mo ang epekto ng pagbabagong ito sa pandaigdigang ekonomiya at nagsisimula kang magtanong tungkol sa katatagan at pagiging maaasahan ng fiat currency. Napagtanto mong sa makabagong mundo, hindi na nakapirmi at pare-pareho ang halaga ng dollar tulad noong nakaangkla ito sa ginto, kundi pabago-bago na ito.
Dahil dito, mas mahirap gamitin ang dollar bilang yunit ng panukat, dahil apektado ang halaga nito ng iba’t ibang salik tulad ng implasyon (pagtaas ng presyo), interest rate, lakas ng ekonomiya ng bansa, mga kaganapang politikal, spekulasyon sa merkado, at demand sa pandaigdigang kalakalan. Nakakalito at hindi tiyak ang panahon habang sinusubukan mong mag-navigate sa pabago-bagong halaga ng dollar at epekto nito sa iyong araw-araw na buhay.
Sa kabila ng mga pagsisikap na mapabuti ang kalidad ng buhay sa pamamagitan ng makabagong sistemang pinansyal, mas mataas na episyensya, mas malawak na access sa impormasyon, at mas mahusay na komunikasyon, nagsisimulang bumaba ang antas ng pamumuhay ng nakararami dahil sa:
- Abuso ng sentralisasyon
- Pagtaas ng presyo
- Hindi tumataas na tunay na sahod
- Humihinang mga pera
- Kailangang gumastos ng mas malaki para sa mas kaunting bagay
Nagdadala ito ng mga hamon para sa mga may kaunting yaman na maaaring limitado ang access sa edukasyon, credit, social network, at representasyong politikal, na nagdudulot ng posibleng kawalan ng pagkakataon para magtagumpay.
Dahil dito, tila lalong yumayaman ang mayayaman at lalong naghihirap ang mahihirap.
Mula Papel Hanggang Plastik
Malayo na ang narating natin mula nang ipakilala ang unang credit card noong 1950s. Ngayon, sa isang swipe o tap lang, maaari na tayong mamili kahit kailan natin gusto, nang walang abala.
Parang nagbukas ng mundo ng walang katapusang posibilidad, at ramdam ang excitement sa pagtuklas ng mga iniaalok nito... o akala lang natin. Hindi natin alam na ang labis na pag-asa sa credit ay magdudulot ng masakit na epekto—tulad ng pagtaas ng kabuuang presyo ng mga bilihin at paghikayat sa isang ekonomiyang tiyak na babagsak.
Habang umuunlad ang teknolohiya, nagbabago rin ang paraan ng paghawak natin ng pera. Naging sentral na kasangkapan ang internet sa mundo ng pananalapi, kung saan ang online banking at mga e-commerce website ay nagpapadali ng pamamahala at paggastos ng pera nang buo online.
Ang pag-usbong ng digital na pera ay nagmamarka ng susunod na malaking hakbang sa ebolusyong ito, nag-aalok ng mga bagong posibilidad at binabago ang paraan ng pagpapalitan natin ng halaga.
