Matsaloli da Fomomin Kudi na Farko
A cikin tattalin arzikin musayar kaya, mutane suna musanya kaya da ayyuka kai tsaye da juna. Don a samu musanya, dole ne kowanne mutum ya mallaki abin da dayan yake so.
Wannan yana haifar da wata matsala da ake kira daidaituwar bukatu biyu a lokaci guda. Dole ne kowanne mutum ya so daidai abin da dayan yake bayarwa a lokaci guda.
Saboda wannan ba kasafai yake faruwa ba, musayar kaya tana zama ba ta da inganci, musamman idan al'umma ta girma kuma kasuwanci ya zama mai rikitarwa.
Bari mu dauka:
- Yusuf yana da ayaba, amma yana son kwak.
- Aisha tana da kwak, amma bata son ayaba kuma tana fi son mangwaro.
- Tani tana da mangwaro amma zata musanya shi ne kawai da doya—abin takaici, doya ba ya girma a wannan tsibirin!
- Yusuf ba zai iya musanya da Aisha ba saboda bata son ayaba.
- Aisha ba zata iya musanya da Tani ba saboda Tani ba za ta karbi kwak dinta ba.
- Tani ba zata iya musanya da kowa ba saboda babu wanda zai iya samun doya.
Sun makale, domin babu hanyar kammala sarkar musanya da zai gamsar da kowa. Yusuf ya yi ajiyar zuciya: “Da ace muna da wani abu da kowa zai karba a matsayin musanya… kamar lemun sanyi mai dadi.” Dukkansu suka gyada kai, suna fahimtar cewa wannan ne ainihin aikin kudi.
Ci gaban Tsabar Kudi da Takardun Kudi
Yayinda kai da al'ummarka kuka shiga harkar kasuwanci sosai, kun fahimci gazawar musayar kaya da sauran hanyoyin musayar da ba na kudi ba. Ta hanyar gwaji da kuskure, bayan musanya da dama, kun amince da wani kaya na musamman da zai zama matsakaicin musanya. Kun gano kudin kaya.
Al'ummomi daban-daban sun yi amfani da kayayyaki iri-iri a matsayin kudi a tarihi, daga shanu da kaho zuwa alkama ko gishiri. Daga baya, mafi yawan al'ummomi masu ci gaba sun zabi karafa masu daraja, musamman zinariya da azurfa, a matsayin mafi kyawun kudin kaya.
Sai dai, yayin da kuka fara amfani da tsabar kudi na karfe akai-akai, kun fuskanci wasu matsaloli. Suna iya yin nauyi kuma ba su da saukin dauka idan ana manyan kasuwanci, kuma kun lura wasu mutane suna aikata damfara ta hanyar narkar da tsabar kudi suna kirkirar sabbi da karafa marasa tsada, wanda hakan ke rage ainihin darajar tsabar kudi idan aka kwatanta da darajar da aka rubuta a kai (wato darajar da ya kamata ta wakilta) kuma hakan yana sa farashi ya tashi, wanda daga karshe yana lalata amincewa da tsarin kudi gaba daya.
Don magance wadannan matsaloli, kai da al'ummarka kuka fara amfani da takardun shaida na kudi da ke wakiltar darajar kudin karfe a matsayin sabon nau'in kudi.
Wadannan takardun shaida, wadanda asalin su daga tsohuwar kasar Sin, suna da saukin amfani kuma ana iya musanya su cikin sauki. Ana tallafa musu da zinariya da sauran karafa masu daraja kuma ana iya canza su zuwa wadannan karafa, kamar yadda aka yi daga karni na 17 zuwa na 20. Wannan yana ba ku damar samun kudi mai saukin dauka da musanya, yayin da har yanzu kuna kiyaye daraja da tsaron karafa masu daraja.
Sauyawa daga Kudi Mai Karfi zuwa Kudi Maras Karfi
A koma karni na 17 a kasar Sweden. Yanzu kun dogara kacokan da bankuna wajen adana kadarorinku masu daraja.
Sai dai, kun fara lura da wani abu mai ban shakku game da wadannan bankuna; kamar suna fitar da takardun shaida fiye da zinariya da suke da ita a ajiya, suna ba kansu damar kirkirar kudi fiye da kadarorin da suke da su. Wannan dabara mai wayo tana ba bankuna riba daga bambancin darajar takardun shaida da darajar zinariya da suke rike wa abokan cinikinsu.
Kun fahimci cewa wannan yana nuna babban sauyi a yadda kudi ke aiki. Kuna sauya daga tsarin kudi mai karfi (wato kudi da aka tallafawa da karafa masu daraja) zuwa tsarin kudi maras karfi (wato kudin fiat da ba a tallafawa da wani kaya na zahiri ba). Wannan sauyi bai faru dare daya ba, sai dai ya kasance tsari mai jinkiri da abubuwa da dama suka shafa.
Juyin masana'antu, tare da yawan samarwa da yawaitar birane, ya taka rawa, haka kuma ci gaban tsarin kudi na zamani kamar bankuna da kasuwar hannun jari. Bayyanar babban banki da sauran hukumomin kudi sun taimaka wajen mayar da ikon kudi a hannun guda, wanda ya kai ga fitar da kudin fiat don tallafawa ci gaban tattalin arziki.
Sai dai, kun fara ganin illolin wannan mayar da iko, ciki har da cin hanci da rashawa, karuwar bashi, da kuma sarrafa 'yan kasa ta hanyar kwadayin tattalin arziki.
Har zuwa yakin duniya na farko, muna iya canza takardun kudinmu zuwa wani adadi na zinariya da aka riga aka kayyade. Sai dai, yakin duniya biyu da matsalar tattalin arziki ta 1929 sun kawo karshen hakan. A 1944, an rattaba hannu kan yarjejeniyar Bretton Woods, inda aka kafa dalar Amurka a matsayin kudin ajiya na duniya kuma aka daidaita darajar dalar Amurka da zinariya a farashin $35 kowace awo. Kudaden kasashen duniya suna daure da dalar, wanda hakan ya taimaka wajen daidaita kasuwannin kudi na duniya.
Abin takaici, tsarin ya fara rushewa a karshen shekarun 1960, wanda ya kai ga Nixon Shock a 1971, lokacin da gwamnatin Amurka ta dakatar da musayar dalar da zinariya.
Wannan ya nuna karshen tsarin zinariya da farkon duniyar da ke tafiya da kirkira da tara bashi.
Yayinda kake gudanar da rayuwarka ta yau da kullum, ka fara lura cewa darajar kudi ba ta da tabbas kamar da. Kamar yadda sikeli mai laushi ke sa wahalar auna tsawon tebur, rayuwa a duniyar fiat inda darajar kudi ke karkata bisa son zuciyar masu iko na iya sa wahalar tantance darajar kaya da ayyuka.
Kana jin rudani da rashin kwanciyar hankali wajen sabawa da duniya inda darajar kudi ba ta daure da wani kaya na zahiri kamar zinariya.
Kana ganin tasirin wannan sauyi a tattalin arzikin duniya kuma ka fara tambayar tabbas da amincin kudin fiat. Ka fahimta cewa, a wannan zamani, dalar ba ta daure da wani abu kuma ba ta da tabbas kamar lokacin da aka daure ta da zinariya, sai dai tana canzawa lokaci zuwa lokaci.
Wannan yana sa ya fi wahala amfani da dalar a matsayin ma'aunin kudi, domin darajarta tana shafar abubuwa da dama ciki har da hauhawar farashi, ribar banki, karfin tattalin arzikin kasa, abubuwan siyasa, hasashen kasuwa, da bukata a kasuwancin duniya. Zai iya zama lokaci mai rikitarwa da rashin tabbas yayin da kake kokarin fahimtar yadda darajar dalar ke canzawa da tasirinta a rayuwarka ta yau da kullum.
Duk da kokarin inganta rayuwa ta hanyar tsarin kudi na zamani, karuwar inganci, samun bayanai cikin sauki, da ingantacciyar sadarwa, matsayin rayuwa ga mafi yawan mutane ya fara raguwa saboda:
- Yin amfani da ikon kudi a hannu daya
- Tashin farashi
- Tsayawar albashi na hakika
- Raguwar karfin kudade
- Bukatar kashe kudi da yawa don samun kadan
Wannan yana haifar da kalubale ga wadanda ba su da wadataccen arziki, wadanda ka iya samun iyakantaccen damar zuwa ilimi, bashi, dangantakar zamantakewa, da wakilcin siyasa, wanda hakan ke iya jefa su cikin rashin damar cin nasara.
Sakamakon haka, masu kudi suna kara samun kudi yayin da talakawa ke kara talaucewa.
Daga Takarda zuwa Filastik
Mun yi nisa tun daga lokacin da aka kirkiro katin kiredit na farko a shekarun 1950. Yau, da sauki kawai ka shafa ko ka danna katin, zaka iya yin siyayya a duk lokacin da kake so, ba tare da wata matsala ba.
Kamar bude wani sabon duniya ne na dama marasa iyaka, kuma jin dadin gano abin da zai kawo yana da karfi... ko da mun dauka haka ne. Ba mu san cewa dogaro da kiredit zai haifar mana da radadi ba — kamar kara tsadar kaya gaba daya da kuma karfafa tattalin arzikin da zai iya durkushewa.
Yayinda fasaha ke ci gaba, haka ma yadda muke mu'amala da kudi ke canzawa. Intanet ta zama babban kayan aiki a duniyar kudi, inda bankin yanar gizo da shafukan kasuwanci ke ba da damar gudanar da kudi da kashe kudi gaba daya ta yanar gizo.
Bayyanar kudin dijital yana nuna babban ci gaba a wannan sauyi, yana kawo sabbin dama da sauya yadda muke musanya daraja.
