Bitcoin và Quản lý Rủi ro

Quét chân trời cho phép bạn nhìn thoáng qua tương lai bằng cách quan sát những mảnh ghép đã được cài cắm trong hiện tại.
Roger Spitz

Hãy tưởng tượng bạn đang ở năm 1995, làm công việc mà bạn (hoặc cha mẹ bạn) từng làm vào thời điểm đó, nhưng với kiến thức bạn có hiện nay. Khi nhìn lại, công việc của bạn, tổ chức của bạn, hoặc thị trường của bạn đã phải đối mặt với những rủi ro nào do sự trỗi dậy sắp tới của internet? Có những mối đe dọa nào cần được giảm thiểu cũng như những cơ hội nào cần nắm bắt không? Hoặc hãy tưởng tượng bạn làm việc cho Blockbuster. Nếu bạn biết những gì bạn biết bây giờ, và bạn là một lãnh đạo cấp cao trong một tập đoàn đại chúng, bạn sẽ bị coi là thiếu trách nhiệm với nghĩa vụ ủy thác của mình trong việc bảo vệ quỹ của cổ đông nếu bạn không tìm cách bổ sung rủi ro về sự phát triển của internet vào Sổ đăng ký Rủi ro của tổ chức.

Internet là một rủi ro mới nổi vào năm 1995, cũng giống như Bitcoin ngày nay. Đến năm 1995, internet đã được công nhận rộng rãi trong các cuộc thảo luận; nó không phải là một bí mật công nghệ. Tuy nhiên, hầu như không có doanh nghiệp nào hiểu rõ hoặc áp dụng nó, và chỉ có một số ít, ngoại trừ các công ty khởi nghiệp internet mới, thực sự nỗ lực tìm hiểu hoặc thậm chí theo dõi nó như một rủi ro.

Giống như internet năm 1995, Bitcoin được công nhận rộng rãi, nhưng ít doanh nghiệp hiểu hoặc áp dụng, ngoại trừ những doanh nghiệp hoạt động chủ yếu trong nền kinh tế Bitcoin. Đến năm 1995, internet đã phát triển từ nguồn gốc của nó vào những năm 1960 thông qua việc bổ sung các lớp giao thức mới cho đến khi đạt được mức độ dễ sử dụng, điều này đã kích hoạt sự bùng nổ tăng trưởng của nó.

Bitcoin cũng đã phát triển theo cách tương tự kể từ khi ra đời vào năm 2009, dần dần cải thiện tính dễ sử dụng và đơn giản hóa sự phức tạp. Cũng giống như internet, số lượng người dùng Bitcoin đã tăng trưởng chậm (https://bitcoinmagazine.com/markets/an-objective-look-at-bitcoin-adoption) trong khi các cải tiến công nghệ này đang diễn ra. Giống như internet, chúng ta sẽ không biết cải tiến nào sẽ là tia lửa kích hoạt sự bùng nổ về mức độ chấp nhận cho đến khi nó xảy ra, nhưng chúng ta đã có dữ liệu từ năm 2022 trở đi cho thấy “những mảnh ghép đã được cài cắm trong hiện tại” (Roger Spitz).

Lập kế hoạch chiến lược không phải là tư duy chiến lược. Thực tế, lập kế hoạch chiến lược thường làm hỏng tư duy chiến lược, khiến các nhà quản lý nhầm lẫn giữa tầm nhìn thực sự với việc thao túng các con số.
Henry Mintzberg

Những người tốt nhất để xác định rủi ro sẽ là những người có kiến thức sâu về tổ chức của họ và các mục tiêu, sản phẩm, thị trường, kênh phân phối và chiến lược hiện tại đã được xác định. Những người này cũng cần phải nghiên cứu về Bitcoin, có hiểu biết tốt về lý do nó tồn tại, vấn đề mà nó giải quyết, và tại sao nó lại có giá trị.

Do đó, bước đầu tiên là phát triển những người có kiến thức cần thiết nếu họ chưa có sẵn. Thư viện các mô-đun MPB cho tổ chức này, và đặc biệt là mô-đun này, đã được tạo ra nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo và phát triển đó.

Khi đã có đủ kỹ năng, bước tiếp theo là xem xét cách tốt nhất để xác định rủi ro khi chúng liên quan đến một sự thay đổi tổng thể có khả năng chuyển đổi lớn. Rủi ro mới nổi là "rủi ro đang phát triển ở những lĩnh vực và cách thức mà kiến thức hiện có còn yếu"1.

Một nhà quản lý rủi ro giỏi nên tập trung vào những kết quả mà hậu quả là lớn, ngay cả khi khả năng xảy ra (được cho là) thấp. Vì vậy, thay vì bắt đầu từ hiện tại, hãy tưởng tượng một tương lai cuối cùng nơi Bitcoin đã trở thành kho lưu trữ giá trị toàn cầu, phương tiện trao đổi và thậm chí có thể là đơn vị tính toán. Trong kịch bản này, hãy cân nhắc các câu hỏi như sau:

• Giao thương trong thị trường nội địa của bạn hiện nay so với thương mại toàn cầu như thế nào? Điều gì đã thay đổi?
• Tình hình địa chính trị đã thay đổi ra sao?
• Những thị trường/sản phẩm nào đã tăng giá trị? Và những thị trường/sản phẩm nào đã thu hẹp lại?
• Những tổ chức nào đã hoạt động tương đối tốt? Và những tổ chức nào hoạt động kém?
• Những quốc gia nào đã trở nên mạnh hơn? Và những quốc gia nào yếu hơn?
• Việc phân phối tài sản giữa mọi người đã thay đổi chưa? Thay đổi như thế nào?
• Vai trò của các tổ chức tài chính đã thay đổi ra sao? Còn chính phủ thì sao?

Sau đó, hãy cố gắng làm ngược lại từ điểm cuối để xem quá trình chuyển đổi từ hiện tại đến kịch bản tương lai này đã diễn ra như thế nào. Hãy cân nhắc các chủ đề như:

• Thứ tự các sự kiện
• Sự thay đổi diễn ra êm đềm hay đột ngột/biến động
• Vai trò của quốc gia, thị trường, tổ chức, cá nhân trong việc gây ra sự thay đổi
• Những dữ liệu mới xuất hiện mà nhìn lại sẽ là dấu vết của hành trình

Cuối cùng, hãy chuyển các quan sát từ bài tập trên thành các rủi ro liên quan đến tổ chức của bạn. Hãy cân nhắc các yếu tố bậc hai và bậc ba. Có khả năng mỗi quan sát sẽ chứa một số rủi ro. Các rủi ro này có thể vừa là mối đe dọa vừa là cơ hội.

Tác động của Internet lên nền kinh tế không lớn hơn máy fax... mười năm nữa, cụm từ “nền kinh tế thông tin” sẽ nghe thật ngớ ngẩn.
Paul Krugman

Theo như câu trích dẫn trên, 10 năm sau đó điện thoại thông minh mới chỉ vừa xuất hiện, và tác động tiếp theo của chúng đối với sự phát triển của các dịch vụ và ứng dụng internet mới thậm chí còn chưa được dự đoán vào năm 2007. Thực tế cho thấy các chuyên gia hiện tại không phải là những người mà sau này được xem là chuyên gia về sự thay đổi mang tính chuyển đổi; một lớp chuyên gia mới sẽ xuất hiện. Câu trích dẫn sau đây giải thích lý do tại sao các 'chuyên gia' trong mô hình cũ lại mù quáng trước sự thay đổi mang tính đột phá – vì nó đang diễn ra ngoài tầm nhìn của họ.

Bạn không bao giờ thay đổi được điều gì bằng cách chống lại thực tại hiện tại. Để thay đổi điều gì đó, hãy xây dựng một mô hình mới khiến mô hình hiện tại trở nên lỗi thời.
R. Buckminster Fuller

Bài học rút ra – việc dự đoán xu hướng trong tương lai có thể rất yếu khi đánh giá tác động của các công nghệ có khả năng thay đổi lớn. Thay vào đó, chúng tôi gợi ý bạn hãy thử tạo ra các kịch bản về một thế giới nơi Bitcoin là tiền tệ toàn cầu, rồi từ đó suy ngược lại hiện tại. Đây là phương pháp chúng tôi đã trình bày để lập danh sách các rủi ro ở mục 1.1.

Để xác định tác động, hãy xem xét từng rủi ro đã xác định trong cả bối cảnh nội bộ và bên ngoài của tổ chức bạn. Việc rủi ro trở thành hiện thực có thể tạo ra mối đe dọa, cơ hội hoặc cả hai, và có thể khác nhau đối với từng tổ chức. Đây là một nhận định quan trọng vì một mối đe dọa đối với tổ chức bạn có thể là cơ hội cho một đối thủ hiện tại hoặc một công ty khởi nghiệp mới.

Lưu ý rằng việc rủi ro trở thành hiện thực có thể tạo ra nhiều tác động khác nhau đối với một tổ chức.

Ví dụ

Rủi ro rằng bitcoin trở thành tài sản dự trữ kho bạc toàn cầu, chính yếu

• Những tổ chức nhận ra điều này sớm sẽ hưởng lợi, còn những tổ chức chậm chân có thể chịu thiệt hại (Cơ hội / Đe dọa?)

Rủi ro rằng mạng lưới Bitcoin trở thành lớp thanh toán cho thương mại dựa trên internet

• Thiết kế và cung cấp sản phẩm có thể phát triển như thế nào với các khoản thanh toán siêu nhỏ? (Cơ hội cho thanh toán theo luồng / Đe dọa đối với mô hình đăng ký)
• Các tổ chức hoạt động chủ yếu trong thị trường hệ thống thanh toán truyền thống có thể cần phải thay đổi (Đe dọa)

Rủi ro rằng giá tín dụng có thể sẽ cao hơn đáng kể trong tương lai

• Tác động đến nhu cầu sản phẩm khi có sự thay đổi lâu dài về khả năng tiếp cận / giá tín dụng (Đe dọa?)
• Tác động đến cấu trúc bảng cân đối kế toán (Cơ hội / Đe dọa?)

Rủi ro rằng cơ cấu giàu nghèo và thu nhập có thể thay đổi

• Tác động đến kênh tiếp thị khi có sự thay đổi lâu dài về phân phối giàu nghèo / thu nhập (Cơ hội / Đe dọa?)
• Tác động đến cơ cấu vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư (Cơ hội / Đe dọa?)

Rủi ro rằng mọi người trên Trái Đất đều sử dụng cùng một loại tiền tệ

• Tác động vận hành khi kế toán bằng một loại tiền tệ mới (Cơ hội)
• Tác động vận hành đến quản lý kho bạc khi chỉ còn một loại tiền tệ (Cơ hội)
• Tác động vận hành đến chi phí thanh toán trong nước và quốc tế khi chỉ có một loại tiền tệ (Cơ hội)
• Tác động đến tiếp thị khi giá cả dễ so sánh hơn theo khu vực địa lý (Cơ hội / Đe dọa?)

Sử dụng một bảng như ví dụ dưới đây có thể giúp đánh giá tác động tổ chức khi một rủi ro trở thành hiện thực.

Hai yếu tố cần được xem xét là khả năng rủi ro xảy ra và mức độ tác động đến tổ chức. Cả hai yếu tố này thường bị ảnh hưởng bởi khung thời gian đang được cân nhắc, vì vậy nên lập một bảng cho mỗi tác động được xác định trong một loạt các khung thời gian khác nhau.

Ba yếu tố này có liên quan đến nhau ở một mức độ nhất định, ví dụ, khả năng xảy ra một thay đổi lớn ngay lập tức có lẽ rất thấp, nhưng trong một khung thời gian dài hơn hoặc với mức độ nhỏ hơn thì có thể khá cao.

Việc tô màu các ô trong bảng cung cấp một cách để giúp ưu tiên các hành động, sẽ được đề cập trong Phần 3.5.

Điều quan trọng cần lưu ý là bài tập này nên được thực hiện liên tục. Khi tương lai bất định dần trở thành quá khứ đã biết, khả năng xảy ra, mức độ tác động và các khung thời gian tương lai sẽ thay đổi và phát triển. Khi có thông tin mới, hãy xem lại các kết luận trước đó của bạn.

1.3.1 Khả năng xảy ra

Quản trị, trên hết, là một thực hành nơi nghệ thuật, khoa học và kỹ năng thủ công gặp nhau
Henry Mintzberg

Bạn đánh giá khả năng rủi ro trở thành hiện thực, dẫn đến tác động, trong khung thời gian đang xem xét như thế nào? Mức độ tác động sẽ ở mức nào?

Ở đây không có câu trả lời 'đúng'; chỉ có những đánh giá khác nhau dựa trên cách hiểu của cá nhân và tổ chức về tác động của từng sự kiện. Việc có nhiều cuộc thảo luận đa dạng có thể giúp tinh chỉnh các ước lượng dựa trên nguyên tắc 'hỏi ý kiến tập thể', mặc dù quan điểm nên được cân nhắc dựa trên kỹ năng và kiến thức liên quan.

1.3.2 Mức độ tác động

Mức độ tác động có khả năng tăng lên khi khung thời gian tham chiếu kéo dài. Điều này có nghĩa là càng nhìn xa thì càng nên thực hiện các hành động. Đo lường mức độ tác động qua các khung thời gian tạo cơ hội để ưu tiên các hành động đối với tất cả các rủi ro.

1.3.3 Khung thời gian

Trung bình, với một khả năng xảy ra và mức độ tác động nhất định, khung thời gian càng ngắn thì mức độ ưu tiên thực hiện hành động càng cao.

Trong bài tập sau đây, dưới sự hướng dẫn của giáo viên lớp, chúng ta sẽ chọn một tổ chức ví dụ, có thể là một tổ chức liên quan đến một học viên có mặt, và thực hành phương pháp đã trình bày ở các mục 1.1-1.3.

Dưới đây là một số câu hỏi bạn có thể đặt ra:

• Thị trường cho sản phẩm / dịch vụ của tôi trong tương lai sẽ như thế nào?
• Bảng cân đối kế toán / nguồn vốn của chúng ta sẽ thay đổi ra sao trong một thế giới mà việc vay nợ trở nên khó tiếp cận hơn / chi phí cao hơn?
• Tổ chức của tôi có bị ảnh hưởng bởi những thay đổi trong các thị trường khách hàng hoặc nhà cung cấp sau đây không:
  • Xây dựng / bất động sản
  • Năng lượng / sưởi ấm
  • Dịch vụ tài chính
  • Mua sắm / dịch vụ của chính phủ
  • Quản lý chất thải

Mục đích của việc xác định rủi ro và đánh giá tác động là để tổ chức của bạn có thể hành động nhằm giảm thiểu các mối đe dọa hoặc tận dụng các cơ hội, nếu phân tích cho thấy nên làm như vậy.

• Chấp nhận / Giám sát
• Giảm thiểu
• Đón nhận / Khai thác

Việc ưu tiên được hỗ trợ bằng cách tham khảo màu sắc của các ô trong bảng tác động của bạn. Khi một tác động được tô màu đỏ thì nó nên được ưu tiên so với các tác động khác có khung thời gian tương tự hoặc dài hơn để hành động, các tác động trong ô màu xanh lá cây thì phù hợp hơn để chấp nhận và giám sát.

Hãy lưu ý đến sự cám dỗ chỉ giám sát mà không hành động đối với tất cả các rủi ro, vì điều đó có thể dẫn đến việc nhiều vấn đề xảy ra cùng lúc vào một thời điểm nào đó trong tương lai.

Tránh thiên vị mất mát. Thiên vị mất mát là một sai lệch nhận thức cho rằng đối với cá nhân, nỗi đau khi mất mát có tác động tâm lý mạnh gấp đôi so với niềm vui khi đạt được. Hãy tập trung ít nhất cùng một mức độ nỗ lực vào việc xác định và khai thác các cơ hội như khi tránh các mối đe dọa.

Tránh quá quyết đoán. Bạn có thể chuẩn bị cho các kết quả loại trừ lẫn nhau và đây có thể là một chiến lược quản lý rủi ro hữu ích.

Trong phần này, chúng tôi nêu bật một số nhóm hành động chung để giúp bạn chuyển đổi phân tích thành hành động. Danh sách này không nhằm đầy đủ, mà chỉ nhằm giúp bạn bắt đầu.

Ghi chú

Xem trang 6 của https://www.theirm.org/media/9230/charities-sig-an-introduction-to-emerging-risks-and-how-to-identify-them.pdf