Ang Ekonomiya ng Bitcoin

Upang maintindihan ang Bitcoin, kailangan mong maintindihan ang problemang nilulutas nito
Wences Cesares

Isang pandaigdigang ekosistema ng gawaing pang-ekonomiya ang nabubuo sa paligid ng Bitcoin network at pagtanggap nito bilang parehong taguan ng halaga at paraan ng palitan. Binubuo ang sistemang ito ng mga pamilihan para sa kustodiya, mga serbisyo sa pagbabayad, hardware at mga serbisyo sa loob ng industriya ng pagmimina at enerhiya, pati na rin ang mas malawak na mga serbisyong pinansyal tulad ng trading at derivatives. Ang mga kalahok sa mga pamilihang ito ay mula sa mga indibidwal hanggang sa malalaking institusyon, na lahat ay nakikipag-ugnayan sa isang karaniwang network infrastructure na nakabatay sa open-source na mga software protocol.

Sa puso ng sistemang ito ay isang pandaigdigang ipinamamahagi at pampublikong nasusuring ledger na malinaw na nagtatala ng bawat transaksyon. Ang desentralisado at nakikitang katangian ng ledger at ng mga datos nito ay nagbibigay-daan sa real-time na pagsusuri ng ekonomiya sa pandaigdigang antas ng parehong mga indibidwal at institusyon nang hindi umaasa sa mga tagapamagitan. Kaya, hindi tulad ng tradisyonal na sistemang pananalapi, karamihan sa mga aktibidad sa loob ng Bitcoin ay ganap na nakikita.

Ang ledger ng mga transaksyon ng Bitcoin (kilala rin bilang timechain o blockchain) ay isang pampublikong talaan na may time-stamp ng bawat balidong transaksyon na naganap kailanman sa network. Sa lumang sistema ng pananalapi, ang mga internal na transaksyon ay makikita lamang ng mga awtorisadong kalahok, gaya ng mga bangko, regulator, o mga operator ng datos tulad ng SWIFT, BACS, o SEPA. Ang pag-access sa datos ng bayad sa tradisyonal na mga sistema ay maaaring lubhang limitado at magastos.

Sa kabilang banda, sa loob ng Bitcoin network, kahit sino na may koneksyon sa internet ay maaaring makita ang bawat transaksyon mula sa pinakamalaking halaga hanggang sa bawat indibidwal na Satoshi. Maaaring subaybayan ng mga kalahok ang kabuuang suplay ng bitcoin sa real-time, bantayan ang aktibidad ng mga address at wallet, at makita ang mga gantimpala ng mga minero at kilos ng bayad. Bagaman ang nakikitang aktibidad sa ledger ay naka-link sa mga pampublikong address ng susi at hindi sa mga indibidwal na pagkakakilanlan, posible pa ring pagsama-samahin ang malalaking datos tungkol sa gawi ng paggastos, na nagpapahintulot sa lahat na magtipon at magsaliksik ng aktibidad ng ekonomiya sa real-time. Habang lumalaki ang network at mas tinatanggap bilang pinagmumulan ng katotohanang pang-ekonomiya, maaaring mabawasan ang pag-asa sa mga ahensya ng gobyerno at mga third-party na tagapagbigay para sa paggawa ng estadistika at ulat ng gawi ng paggastos.

8.1.1 Mga Node at Block Explorer

Ang sinumang nais na malayang beripikahin ang ledger ng Bitcoin at ma-access ang datos nito ay dapat magpatakbo ng full node. Ang full node ay madalas na inilalarawan bilang pinaka-pundamental na paraan upang makilahok at mag-verify sa ekonomiya ng Bitcoin. Ito ay pandaigdigang available bilang open-source na software na, kapag pinatakbo, ay ida-download at ibe-beripika ang buong ledger ng Bitcoin mula sa 'Genesis Block', na nailathala noong Enero 2009, hanggang sa kasalukuyan. Sinusuportahan din nito ang seguridad ng Bitcoin network sa pagtulong na beripikahin ang mga bagong transaksyong idinadagdag sa ledger. Sa pag-access ng ledger ng Bitcoin sa ganitong paraan, ang full node ay nagsisilbing pinagmumulan ng katotohanan para sa mga mananaliksik at auditor ng network. At, para sa mga gumagamit ng Bitcoin, ang full node ay nagsisilbing 'self-sovereign' na gateway sa impormasyong transaksyonal ng ekonomiya ng Bitcoin dahil pinapalakas nito ang privacy at seguridad sa pagtanggal ng pag-asa sa mga third-party na serbisyo.

Habang ang mga full node ay nagda-download ng raw na datos, ang mga block explorer tulad ng mempool.space o blockstream.info ay nag-aalok ng visual na interface upang hanapin at bigyang-kahulugan ang aktibidad sa ledger. Pinapayagan ng block explorer na masubaybayan ang mga indibidwal na transaksyon at makita ang balanse at kasaysayan ng mga wallet. Ipinapakita rin nito ang mga sukatan ng aktibidad ng minero tulad ng mga gantimpala sa block at datos ng bayad sa transaksyon.

Sama-sama, ang mga full node at block explorer ang mga kasangkapan na nagpapagamit ng transparency ng Bitcoin network.

8.1.2 Gawain: Paggalugad sa Ledger ng Bitcoin

1. Buksan ang mempool.space at galugarin ang homepage.
   • Ano ang pinakabagong block height?
   • Ano ang kasalukuyang bayad sa transaksyon (Mababa, Katamtaman, at Mataas na Prayoridad)?
   • Ilan ang mga transaksyong naghihintay sa mempool para sa susunod na block?
2. I-access ang pinakabagong block sa ledger.
   • Ilan ang mga transaksyong naisama?
   • Sino ang minero ng block?
   • Ano ang gantimpala sa block?
3. I-access ang isang transaksyon sa block.
   • Ilan ang input at output ng transaksyon?
   • Ano ang halaga ng transaksyon sa BTC at USD?

Talakayin ang mga pagkakaiba kung paano gumagalaw ang pera sa lumang sistema at kung paano ginagamit ng negosyo o gobyerno ang ganitong uri ng transparency.

Dahil ang transparency ng Bitcoin ay kakaiba kumpara sa tradisyonal na mga sistemang pinansyal — kung saan karamihan ng daloy ng pera ay nangyayari sa likod ng mga saradong pinto ng mga institusyon — nagbubukas ito ng malawak na larangan ng on-chain analytics, kung saan ang datos sa antas ng network ay nagiging lente para maunawaan ang kilos ng mga gumagamit, daloy ng pera, at mga pangmatagalang uso. Ang mga metrikang ito ay makakatulong sagutin ang mga partikular na tanong, tulad ng kung gaano kaaktibo ang paggamit ng network, kung ang mga coin ay iniipon o ibinibenta, at kung ang network ay nagiging mas ligtas.

Ang pag-unawa sa mga metrikang ito ay kapaki-pakinabang hindi lang para sa mga gumagamit ng Bitcoin, kundi pati na rin sa mga mananaliksik o gumagawa ng polisiya na naghahanap ng pananaw sa natatanging transparent na sistemang pinansyal na ito.

Ang seksyong ito ay naglalaman ng ilang karaniwang ginagamit na metrika para sa pagsusuri ng aktibidad sa Bitcoin na pinagsama sa mga sub-kategorya. Hindi ito isang kumpletong listahan. Bisitahin ang www.bitcoinmagazinepro.com/charts para sa mas kumpletong listahan at mga paliwanag.

8.2.1 Mga Metrika ng Address

Ang mga metrika ng address ay kapaki-pakinabang na subaybayan sa paglipas ng panahon dahil ipinapakita nito ang antas ng aktibidad sa Bitcoin network. Halimbawa, habang mas tinatanggap ang Bitcoin, tumataas ang bilang ng mga aktibong address. Maaari pa natin itong suriin sa pamamagitan ng pagtukoy ng bilang ng mga address na may hawak na tinakdang minimum na halaga ng Bitcoin, halimbawa 0.1 BTC, sa loob ng isang partikular na panahon, tulad ng isang taon. Bagama't nagbibigay ito ng pananaw sa paglaganap ng Bitcoin sa paglipas ng panahon, hindi ito perpekto dahil maaaring magmay-ari ang isang tao ng maraming Bitcoin address. Sa kabilang banda, ang mga exchange o ETF ay maaaring lumitaw bilang iisang entidad kahit na humahawak ng pondo para sa maraming tao.

Sa pamamagitan ng paghahambing ng mga address sa kasalukuyang presyo ng BTC sa merkado, posible nating makita ang porsyento ng kabuuang Bitcoin address na may kita. Pinapayagan tayo nitong subaybayan ang sentimyento ng merkado dahil makikita natin kung anong bahagi ng merkado ang nagho-hold ng BTC na may kita o lugi.

Halimbawa, ang Porsyento ng Hindi Pa Natatanggap na Kita na tsart sa ibaba ay nagpapakita ng proporsyon ng lahat ng ledger address na may hindi pa natatanggap na kita na sinusukat sa US dollars. Tandaan na, dahil ang tsart sa ibaba ay kinuha malapit sa all-time high ng Bitcoin, ang porsyento ng mga address na nagpapakita ng hindi pa natatanggap na kita ay halos isang daang porsyento. Makikita rin natin na ang matagal na panahon ng Porsyento ng Hindi Pa Natatanggap na Kita na mas mababa sa isang standard deviation mula sa mean ay hindi karaniwan. Kaya, ang pagbaba sa linyang ito ay maaaring magpahiwatig ng magandang pagkakataon para sa mga mamimili.

8.2.2 Mga On-Chain Indicator

Ang mga on-chain indicator ay kapaki-pakinabang dahil nagbibigay ito ng pananaw sa kilos ng network, lampas sa ipinapakita ng presyo at address metrics lamang. Tinutulungan nito ang mga analyst na maunawaan ang mga kilos at sentimyento ng iba't ibang uri ng kalahok, tulad ng mga pangmatagalang holder kumpara sa mga panandaliang trader, sa pamamagitan ng pagsubaybay kung paano hinahawakan, inililipat, o binibigyang-halaga ang mga coin sa paglipas ng panahon. Ang mga indicator na ito ay umaasa sa transparent na katangian ng ledger upang ipakita ang mga nakatagong dinamika ng merkado tulad ng pag-iipon, pamamahagi, o kahit paniniwala ng mga mamumuhunan. Ginagawa nitong partikular na kapaki-pakinabang ang mga ito para matukoy ang mga estruktural na uso, suriin kung ang merkado ay sobra o kulang ang halaga, at asahan ang mga turning point sa isang market cycle.

Halimbawa, sa pamamagitan ng pagsusuri sa halaga ng BTC na hawak mula noong huli itong nailipat, maaari nating matukoy kung ang merkado ay nasa ilalim ng stress (tulad ng maaaring mangyari sa isang malaking cycle low). Ang metrikang ito ay tinatawag na Realised Price at nagbibigay sa atin ng 'average cost basis' ng lahat ng BTC na umiikot. Kung ang presyo sa merkado ay bumaba sa ilalim ng Realised Price, ipinapakita nito na sa kabuuan, karamihan ng mga address ay nagho-hold ng papel na lugi.

Sa pamamagitan ng karagdagang pag-grupo ng datos ng ledger sa mga age band, maaari nating ipakita kung paano gumagalaw ang dami ng BTC sa pagitan ng mga address sa paglipas ng panahon, na lumilikha ng mga wave-like na pattern sa isang tsart na tinatawag na HODL waves. 

Ipinapakita ng HODL waves kung ano ang ginagawa ng mga pangmatagalan, panggitnang panahon, at panandaliang holder sa kanilang BTC. Halimbawa, sa tsart sa itaas, ang mga panandaliang holder ay ipinapakita sa pula at kahel at makikita natin ang mga pagtaas ng aktibidad habang ang grupong ito ay nagmamadaling bumili malapit sa tuktok ng merkado. Sa kabilang dulo, makikita natin na ang mga tunay na pangmatagalang holder (sa lila at asul) ay patuloy na tumataas ang kabuuang bahagi sa network, na nagpapahiwatig ng mataas na paniniwala sa mga grupong ito. Hindi perpekto ang tsart dahil maaaring lumipat ang ilang coin mula sa luma patungo sa bagong address na kontrolado pa rin ng parehong gumagamit. Gayunpaman, nagbibigay ito ng kawili-wiling pananaw sa paniniwala ng mga pangmatagalang holder.

Isa pang paraan ng pagsusuri sa 'smart money' ng mga pangmatagalang holder ay ang pagtingin sa Coin Days Destroyed (CDD). Ang konsepto ng 'Coin Days' ay produkto ng bilang ng BTC na pinarami sa bilang ng araw mula nang huling nailipat ang mga coin. Halimbawa, ang 5 BTC na hindi gumalaw sa loob ng 100 araw ay may 500 coin days at ang 10 BTC na hindi gumalaw sa loob ng 10 araw ay may 100 coin days. Sa ganitong paraan, binibigyan natin ng dagdag na bigat ang mga coin na mas matagal na hawak. Kapag nailipat ang mga coin na iyon, ang coin days ay 'nasisira'. Ipinapakita ng indicator na ito ang pagtaas ng CDD sa mga panahon ng makabuluhang galaw ng presyo, na nagbibigay sa mga analyst ng paraan upang paghiwalayin ang karaniwang aktibidad ng merkado mula sa makabuluhang pagbabago sa sentimyento ng mga pangmatagalang holder.

Isa pang metrika na maaaring makatulong matukoy kung ang merkado ay kulang o sobra ang halaga ng BTC ay ang Market-Value to Realised Value o MVRV. Ito ay simpleng kinukwenta bilang ratio ng Market Value (bilang ng BTC na umiikot na pinarami sa presyo sa merkado) na hinati sa Realised Value (ang kabuuan ng lahat ng BTC mula nang huli silang nailipat). Ang mataas na MVRV ay nagpapahiwatig na mas maraming coin ang may kita (karaniwang nakikita malapit sa tuktok ng merkado) at ang mababang MVRV ay nagpapahiwatig na maraming coin ang hawak na lugi (nakikita malapit sa ilalim ng merkado).

8.2.3 Mga Metrika ng Pagmimina

Ang mga metrika ng pagmimina ay kapaki-pakinabang para maunawaan ang seguridad, insentibong pang-ekonomiya, at pangkalahatang kalusugan ng Bitcoin network. Ang mga metrika tulad ng hashrate, kita ng minero, difficulty, at fee ratios ay nagpapakita kung gaano kalaking computational power ang nagse-secure ng blockchain at kung gaano kabuti ang kabayaran sa mga minero para sa kanilang aktibidad.

Ang Hashrate ng Bitcoin network ay marahil ang pinaka-karaniwang tinutukoy na indicator ng kalusugan ng network at lakas ng seguridad. Dahil ang proseso ng pagmimina ang nagse-secure ng network at nagkukumpirma na ang mga transaksyon sa ledger ay balido, mas mataas ang antas ng computing (o hashing) power, mas mahirap para sa isang masamang aktor na mapabagsak at atakihin ang network.

Ipinapakita ng tsart sa itaas na, noong Mayo 2025, ang kabuuang computing power ng network ay nasa humigit-kumulang 900 TeraHash/s (900 Trilyong cryptographic na 'hash' na kalkulasyon bawat segundo). Kung tumataas ang hashrate, ipinapakita nito na ang network ay nagiging mas ligtas, na nagbibigay ng kapanatagan sa mga gumagamit.

Ang Puell Multiple (na nilikha ni David Puell) ay tumitingin sa market cycle mula sa pananaw ng mga minero at ng kanilang kita. Kinukwenta ang metrika sa pamamagitan ng paghati ng araw-araw na paglabas ng BTC (sa USD) sa 365-araw na moving average ng halaga ng araw-araw na paglabas. Tinutulungan ng metrika na ito na matukoy ang mga panahon ng stress o ginhawa ng mga minero. Sa kasaysayan, ang multiple na higit sa 3 ay nauuna sa pagbaba ng market value ng BTC, dahil nagpapahiwatig ito na ang mga minero ay lubos na kumikita. Ang halaga na mas mababa sa 0.5 ay nagpapahiwatig ng stress at sa kasaysayan ay nagpakita ng mga ilalim ng merkado para sa halaga ng BTC.

Maraming tao ang naniniwala na ang desentralisasyon ay nangangahulugan ng pagkawala ng kontrol. Hindi iyon totoo. Maaari mong mapabuti ang kontrol kung titingnan mo ito bilang kontrol sa mga pangyayari at hindi sa mga tao. Kung gayon, mas marami kang taong may kontrol sa mga pangyayari—mas marami kang taong nagmamalasakit na kontrolin ang mga pangyayaring ito, mas marami kang taong aktibong nagtatrabaho upang lumikha ng mga kanais-nais na pangyayari.
Wilbur L. Creech

Ang hinaharap ng on-chain metrics sa pagbuo ng macroeconomic data ay may malaking potensyal, lalo na habang patuloy na lumalaki ang ekonomiya ng Bitcoin sa sukat at kahalagahan.

Hindi tulad ng mga tradisyonal na economic indicators na kadalasang umaasa sa huli, survey-based, o hindi malinaw na pag-uulat, ang on-chain data ay nagbibigay ng real-time, transparent, at hindi nababagong talaan ng mga paglilipat ng halaga. Habang mas nagiging bahagi ng pandaigdigang kalakalan ang Bitcoin, ang mga on-chain transaction volume, aktibidad ng mga gumagamit, at interaksyon sa network ay maaaring magsilbing real-time na proxy para sa paggastos ng mga mamimili, remittance, at daloy ng kapital.

Ang bukas na katangian ng Bitcoin ledger ay nangangahulugan na kahit sino ay maaaring gumamit ng datos nito upang buuin at iulat ang mga macroeconomic trend o pagkakaiba nang hindi umaasa sa mga ulat mula sa sentralisado o 'opisyal' na mga pinagmumulan ng gobyerno. Habang ang mga metrics na inilalarawan sa module na ito ay nagsisilbi nang mga pangunahing indikasyon ng damdamin ng mga mamumuhunan at gana sa panganib, sa hinaharap maaari rin itong magsilbing mahalagang input sa mas malawak na mga modelong pang-ekonomiya ng merkado at asal ng mga mamimili. Maaaring mabuo ang mga ito nang real-time at mula sa isang bottom-up na pananaw, na hinahamon ang mga tradisyonal na paraan ng paggawa ng mga modelong pang-ekonomiya.

Sa ngayon, nakatuon ang modyul na ito sa paggamit ng bukas na katangian ng Bitcoin ledger upang makabuo ng kapaki-pakinabang na mga sukatan mula sa pinagsama-samang datos ng transaksyon. Gayunpaman, posible ring gamitin ang datos ng ledger at block explorers upang suriin ang mga totoong transaksyon at subaybayan ang galaw ng pondo sa loob ng network.

Tuwing ika-22 ng Mayo bawat taon, kinikilala ng komunidad ng Bitcoin si Laszlo Hanyecz, na naging unang tao na naitalang gumamit ng bitcoin upang bumili ng pisikal na produkto. Noong ika-18 ng Mayo 2010, inanunsyo ni Hanyecz sa isang forum ng Bitcointalk.org na naghahanap siya ng pizza at handang magbayad gamit ang BTC. Nag-alok siya ng 10,000 BTC sa sinumang handang pumasok sa transaksyon. Naghintay siya ng ilang araw, hanggang sa pumayag ang 19-anyos na estudyanteng si Jericho at nagpadala ng dalawang malaking pizza.

Ang Pizza Day na transaksyon ay maaaring makita ng kahit sino at may sumusunod na transaction ID:

a1075db55d416d3ca199f55b6084e2115b9345e16c5cf302fc80e9d5fbf5d48d

Kapag inilagay ang transaction ID na ito sa mempool.space ay makikita ang mga sumusunod:

Petsa at oras ng transaksyon: 22 Mayo 2010

Bayad sa network transaction: 99,000,000 sats (noong panahong iyon ay mas mababa pa sa 1 sentimo ng US. Noong Mayo 2025, ito ay katumbas ng ₱5,500,000.00)

Block Height: 57,043

Bilang ng mga Kumpirmasyon: 838,645 (ito ang bilang ng mga block na nadagdag sa ledger pagkatapos ng transaksyong ito)

Bilang ng Transaction Inputs: 131

Bilang ng Transaction Outputs: 1

Kapag kinlik ang output public key (nagtatapos sa XaxFyQ) na alam nating pagmamay-ari ni Jericho na tumanggap ng 10,000 BTC para sa dalawang pizza, makikita ang mga sumusunod:

Ang address na ito ay kasalukuyang may balanse na 0.00257879 BTC at lumalabas na ito ay nasangkot na sa 14 na transaksyon, ang pinakahuli ay noong ika-13 ng Disyembre 2024.

8.4.1 Gawain: Talakayan ng Grupo

1. Ilarawan ang mga benepisyo (hal. auditing, pananagutan) o mga panganib (hal. isyu sa privacy) para sa mga indibidwal o negosyo na gumagamit ng ganitong transparent at bukas na sistema ng transaksyon.
2. Paano maaaring makaapekto ang ganitong uri ng pinansyal na transparency sa mga industriya tulad ng kawanggawa, pagbili ng pamahalaan, remittance o pagpapatupad ng batas?
3. Dapat bang mag-alok ang mga tradisyonal na sistema ng pagbabangko ng katulad na antas ng visibility? Mapipilitan ba silang gawin ito dahil sa merkado?