Adopcja Bitcoina

Dzięki Bitcoinowi odkryto nowy rodzaj towaru… cyfrowy towar, generowany przez komputery i częściowo stworzony dla komputerów. Ludzkość ma historię znaczących wynalazków. W przyszłych podręcznikach historii Bitcoin będzie wymieniany jako jeden z nich.
Prof. Dr. Philipp Sander

6.1.0 Rzadkość w ekonomii

W ekonomii dobrze wiadomo, że rzadkość jest kluczową zasadą, która napędza wartość. Towary i usługi, na które istnieje duży popyt, stają się bardziej wartościowe, jeśli podaż jest ograniczona do tego stopnia, że nie można łatwo zaspokoić popytu. Ponadto rzadkość napędza wzrost konkurencji i jest czynnikiem odkrywania cen na rynku. Na rynku wolnej, uczciwej i otwartej konkurencji ceny powinny ustalać się w punkcie, w którym podaż i popyt się spotykają.

Zasoby, na które istnieje duży popyt, można uznać za bardziej wartościowe, jeśli są skończone lub trudniejsze do zdobycia. Może to pobudzać wzrost popytu na ten zasób, gdy uczestnicy rynku konkurują o dostęp do niego. Taką dynamikę można zaobserwować w przypadku zasobów naturalnych, takich jak metale szlachetne, ropa naftowa czy tzw. „miękkie towary” jak produkty spożywcze. Rzadkość zatem stanowi podstawę decyzji ekonomicznych, alokacji zasobów i kosztu alternatywnego. W świecie nieograniczonych zasobów wszystko byłoby równie dostępne i miałoby bardzo niską wartość. Natomiast rzadkość nadaje wartość i sprzyja handlowi, inwestycjom oraz innowacjom, zmuszając społeczeństwa do efektywnego zarządzania ograniczonymi zasobami.

6.1.1 Wyzwanie cyfrowej rzadkości

Wyzwanie związane z cyfrową rzadkością polega na łatwości, z jaką można kopiować i rozpowszechniać informacje cyfrowe. Informacje cyfrowe są z natury trudniejsze do zabezpieczenia niż fizyczne, ponieważ w przeciwieństwie do dóbr materialnych – niektóre z

których naturalnie posiadają rzadkość ze względu na ograniczenia materiałowe – cyfrowe przedmioty, takie jak pliki muzyczne, dokumenty czy obrazy, mogą być kopiowane w nieskończoność praktycznie bez żadnych kosztów.

Tradycyjnie możliwość powielania danych cyfrowych oznaczała, że te aktywa nie mogły mieć podobnej wartości ekonomicznej jak fizyczne, ponieważ brakowało im jakiejkolwiek egzekwowalnej rzadkości. W przypadku cyfrowych pieniędzy jest to szczególnie problematyczne i określane jako problem „podwójnego wydania”, gdzie pojedyncza jednostka cyfrowa (np. token lub waluta) mogłaby być kopiowana i wydawana wielokrotnie, przez co traciłaby wartość. Jeśli możliwe jest podwójne wydanie waluty, dewaluuje ją to, czyniąc ją nieodróżnialną od fałszywych lub oszukańczych środków.

Tradycyjnie scentralizowane instytucje finansowe, takie jak banki, minimalizują to ryzyko, prowadząc księgę, która weryfikuje każdą transakcję i odpowiednio odejmuje salda, zapewniając, że raz wydane pieniądze nie mogą być ponownie użyte przez tego samego właściciela konta. Jednak takie podejście wymaga zaufanego centralnego organu lub „wyroczni” do zarządzania i weryfikacji transakcji, co wprowadza zależność i pojedynczy punkt kontroli. Posiadanie scentralizowanej wyroczni informacji sprawia, że aktywa cyfrowe są podatne na manipulacje i cenzurę.

Dla zdecentralizowanego, zminimalizowanego pod względem zaufania systemu jak Bitcoin, gdzie nie istnieje centralny organ nadzorujący transakcje, zapobieganie podwójnemu wydaniu jest ogromnym wyzwaniem. Bez mechanizmu zapewniającego unikalność każdej transakcji, Bitcoin byłby podatny na nadużycia, co czyniłoby go niepraktycznym jako środek przechowywania wartości i wiarygodny środek wymiany. Bitcoin rozwiązuje problem podwójnego wydania poprzez zdecentralizowaną księgę, w której transakcje są potwierdzane jednocześnie przez tysiące uczestników sieci. Ten mechanizm pozwala Bitcoinowi utrzymać niezmienny zapis każdej transakcji, zapewniając, że każda moneta może być wydana tylko raz.

To rozwiązanie generuje cyfrową rzadkość bez polegania na centralnej kontroli. Bitcoin wprowadza pierwsze skuteczne rozwiązanie problemu cyfrowej rzadkości, torując drogę do ekosystemu cyfrowych aktywów o ograniczonej podaży i zminimalizowanym zaufaniu w sposób wcześniej uznawany za niemożliwy.

6.1.2 Egzekwowanie cyfrowej rzadkości dzięki Bitcoinowi

Proponujemy rozwiązanie problemu podwójnego wydania, wykorzystując rozproszony serwer znaczników czasu peer-to-peer do generowania dowodu obliczeniowego chronologicznego porządku transakcji. System jest bezpieczny, dopóki uczciwe węzły wspólnie kontrolują więcej mocy obliczeniowej CPU niż jakakolwiek współpracująca grupa węzłów atakujących.
Satoshi Nakamoto

Satoshi Nakamoto stworzył Bitcoin jako inżynierskie rozwiązanie problemów związanych z pieniądzem fiducjarnym. Jednak to rozwiązanie wymagało od Satoshiego znalezienia sposobu na egzekwowanie absolutnej cyfrowej rzadkości. Aby to osiągnąć, Satoshi opracował otwartoźródłowy protokół komunikacyjny, który działa na zdecentralizowanej sieci komputerów, czyli węzłów. Każdy z tych węzłów posiada lokalnie weryfikowalną kopię niezmiennej księgi, tzw. blockchaina lub timechaina. Protokół Bitcoin definiuje zasady, a zdecentralizowana sieć niezależnie weryfikuje transakcje, przestrzegając tych samych zasad bez potrzeby istnienia centralnego organu.

Rzadkość Bitcoina przyczynia się do jego roli jako środka przechowywania wartości. Podobnie jak złoto, Bitcoin jest wartościowy nie tylko ze względu na ograniczoną podaż, ale także z powodu wysiłku wymaganego do „wydobycia” lub produkcji nowych monet. Kopanie Bitcoina (proces utrzymania księgi i emisji nowych monet) to kosztowny, energochłonny proces, który odzwierciedla fizyczne wydobycie minerałów z ziemi. Ta cyfrowa „proof-of-work” narzuca ograniczenie produkcji, które upodabnia Bitcoina do namacalnych towarów, nadając mu cechy trwałości i weryfikowalności, których brakuje tradycyjnym dobrom cyfrowym. Wbudowana trudność i malejąca stopa emisji nowych monet poprzez okresowe „halvingi” tworzą strukturę ekonomiczną, w której podaż Bitcoina staje się z czasem coraz bardziej ograniczona, zwiększając jego atrakcyjność jako długoterminowego środka przechowywania wartości.

Jak egzekwowana jest cyfrowa rzadkość?

Rozwiązanie Bitcoina dla problemu podwójnego wydania polega na wykorzystaniu zdecentralizowanej i publicznie dostępnej księgi. Księgę Bitcoina można traktować jako niezmienną bazę danych, która zapisuje każdą transakcję w sekwencyjnym łańcuchu partii oznaczonych znacznikami czasu, zwanych blokami. Każdy blok jest ściśle chronologiczny i zawiera transakcje, które zostały zweryfikowane i zaakceptowane przez uczestników sieci. Każdy blok jest połączony z poprzednim, tworząc trwały zapis, który jest rozproszony na tysiącach węzłów na całym świecie. Przechowując i udostępniając tę księgę w zdecentralizowanej sieci, Bitcoin eliminuje potrzebę istnienia centralnego organu do potwierdzania transakcji. Gdy dochodzi do transakcji Bitcoin, węzły w sieci niezależnie ją weryfikują, zapewniając, że każda moneta jest wydana tylko raz. Ta wspólna księga sprawia również, że niezwykle trudno jest atakującym zhakować sieć lub zmienić przeszłe transakcje, ponieważ każda zmiana wymagałaby zgody większości uczestników sieci.

Mechanizm Proof-of-Work (PoW) Bitcoina dodatkowo wzmacnia ochronę przed podwójnym wydaniem, wymagając od górników rozwiązania problemu kryptograficznego, aby uzyskać pozwolenie na zatwierdzenie nowych transakcji i utworzenie nowego bloku. Proces ten, znany jako kopanie, wymaga mocy obliczeniowej i wprowadza poziom trudności oraz kosztu w zmianie księgi. Każdy blok dodany do księgi musi zawierać kryptograficzne powiązanie z poprzednim blokiem, co wzmacnia integralność łańcucha i zapobiega manipulacjom.

Rolą węzła jest przechowywanie najnowszej kopii księgi, która zawiera pełną historię transakcji. Węzły utrzymują górników w „uczciwości”, ponieważ weryfikują, że nie doszło do podwójnego wydania i, co ważne, że wszystkie monety zostały stworzone zgodnie z harmonogramem emisji Bitcoina. Każdy użytkownik Bitcoina może uruchomić węzeł i zweryfikować swoje posiadanie monet bez potrzeby zaufania stronie trzeciej. W Bitcoinie nie ma potrzeby rozstrzygania sporów przez władze, ponieważ każda transakcja zawarta w bloku jest obiektywnie ważna.

Jak atakujący mógłby przejąć kontrolę nad siecią Bitcoin?

Jeśli atakujący chciałby zmienić przeszłą transakcję, aby przeprowadzić atak podwójnego wydania, musiałby ponownie wykonać Proof-of-Work dla tego bloku i każdego kolejnego, konkurując z łączną mocą obliczeniową całej sieci. Ten mechanizm bezpieczeństwa zapewnia, że jeśli ktoś spróbuje podwójnego wydania, musi kontrolować ponad 50% mocy wydobywczej sieci, aby odnieść sukces. Jest to tzw. atak 51%.

W pierwszych latach Bitcoina, gdy pojedynczy uczestnicy mogli tworzyć lub wydobywać nowe bloki przy użyciu ogólnodostępnego sprzętu komputerowego, przynajmniej teoretycznie możliwe było zgromadzenie wystarczającej mocy obliczeniowej, by przeprowadzić atak 51%. Dziś łączna moc obliczeniowa sieci Proof-of-Work przekracza 700 ExaHash/s. Oznacza to, że komputery wydobywcze wykonują w sumie ponad 700 trylionów (kwintylionów) hashy (obliczeń kryptograficznych) na sekundę. Osiągnęliśmy punkt, w którym ogromny koszt i koordynacja wymagane do przepisania księgi i przeprowadzenia ataku 51% sprawiają, że podwójne wydanie jest w praktyce niewykonalne.

Potwierdzenia i reorganizacje

Kolejna warstwa ochrony (często pomijana) wynika z procesu potwierdzania transakcji w Bitcoinie. Gdy transakcja jest po raz pierwszy nadawana, uznaje się ją za niepotwierdzoną i trafia do „mempoolu”, gdzie czeka na włączenie do bloku i weryfikację przez górników. Po dodaniu transakcji do bloku uznaje się ją za „potwierdzoną”. Każdy kolejny blok dodany po tym liczy się jako kolejne potwierdzenie dla tej transakcji. Chociaż transakcja jest oficjalna już po jednym potwierdzeniu, nie jest uznawana za ostateczną, dopóki nie zostaną dodane kolejne potwierdzenia.

Dla pełnego bezpieczeństwa użytkownicy Bitcoina często czekają na wiele potwierdzeń (zazwyczaj sześć), ponieważ każde kolejne potwierdzenie jeszcze bardziej zabezpiecza transakcję, drastycznie zmniejszając prawdopodobieństwo udanego ataku podwójnego wydania. Proces potwierdzania ustanawia okno czasowe, w którym transakcje są finalizowane.

Dlaczego czeka się na sześć potwierdzeń?

Użytkownicy Bitcoina czekają na kolejne potwierdzenia, ponieważ możliwe jest, że najnowszy blok transakcji zostanie usunięty z łańcucha bloków, jeśli nie będzie już częścią najdłuższego łańcucha. Warto zauważyć, że kopanie to rywalizacja pomiędzy bardzo dużymi pulami mocy obliczeniowej. Dlatego możliwe jest, że dwóch konkurujących górników znajdzie poprawne rozwiązanie kryptograficzne i oddzielne bloki zostaną dodane do łańcucha niemal jednocześnie. Jeśli tak się stanie, łańcuch zostaje zasadniczo podzielony. Górnicy będą nadal próbować dodawać bloki do każdej gałęzi łańcucha. Jednak po wydobyciu kolejnego bloku, najdłuższy łańcuch1 (zdefiniowany jako ten, w którym zainwestowano najwięcej proof-of-work) wygrywa, a blok na krótszym łańcuchu zostaje „osierocony” i jest nieważny. Wszystkie transakcje z osieroconego bloku wracają do mempoolu, by zostać włączone do późniejszego, ważnego bloku. Ten proces nazywa się reorganizacją lub po prostu „reorgiem”.

Zły aktor, próbujący podwójnego wydania, musi przejąć kontrolę nad siecią na tyle długo, by „zreorganizować” łańcuch. Jak widzieliśmy powyżej, przejęcie pełnej kontroli wymaga ogromnej mocy obliczeniowej, ale co jeśli duża kopalnia – która hipotetycznie kontroluje nieco ponad jedną trzecią całej mocy obliczeniowej sieci – spróbuje podwójnie wydać monety?

Przeanalizujmy przykład:

Załóżmy na przykład, że całkowita moc obliczeniowa sieci Bitcoin wynosi 550 ExaHash/s. Firma Rogue Inc, która kontroluje 200 ExaHash/s, dokonuje dużego zakupu nieruchomości i zamierza zapłacić w Bitcoinie. Jednak Rogue planuje również próbę podwójnego wydania tych samych monet. Sprzedawca informuje Rogue, że poczeka na sześć potwierdzeń, zanim przekaże akty notarialne. Aby przeprowadzić atak podwójnego wydania, Rogue musi potajemnie zbudować alternatywną gałąź łańcucha, wydobywając dłuższy łańcuch zawierający transakcję podwójnego wydania. Gdy sprzedawca zobaczy sześć potwierdzeń zawierających jego transakcję i przekaże aktywa, Rogue musi wtedy opublikować wszystkie bloki wydobyte w nowej gałęzi, czyniąc ją najdłuższym łańcuchem. Na ile jest to możliwe?

W dowolnym momencie prawdopodobieństwo, że Rogue wydobędzie kolejny blok, wynosi 200/550 = 0,36. Nawet jeśli Rogue jest największą pulą wydobywczą, prawdopodobieństwo, że uczciwi górnicy znajdą następny blok, wynosi 1 - 0,36 = 0,64. Bloki powinny być wydobywane znacznie szybciej na uczciwym łańcuchu. Ale załóżmy, że Rogue ma szczęście, wydobywa blok i trzyma go w tajemnicy. Następnie próbuje wydobyć kolejny na tej tajnej gałęzi. Jednak uczciwy łańcuch wydobywa blok i wychodzi na prowadzenie, wydobywając kolejny, zanim Rogue wydobędzie swój drugi blok.

Wtedy Rogue się poddaje. Dlaczego?

Źródło: Na podstawie tabeli z książki Grokking Bitcoin autorstwa Kalle Rosenbauma

Rogue zdaje sobie sprawę, że nie ma wystarczającej mocy obliczeniowej, aby przeprowadzić podwójne wydanie, mimo że kontroluje 36% mocy obliczeniowej Bitcoina. Aby odnieść sukces, musi wydobyć jeszcze cztery bloki, by wyprzedzić uczciwy łańcuch. Pomimo ogromnej mocy obliczeniowej i kontroli nad 36% sieci, szanse Rogue na sukces wynoszą zaledwie 0,100113.

6.1.3 Czy centralizacja wydobycia stanowi zagrożenie?

Jak pokazano w powyższej tabeli, centralizacja wydobycia może stanowić potencjalne zagrożenie dla ochrony Bitcoina przed podwójnym wydaniem, ponieważ zwiększa prawdopodobieństwo ataku 51% – scenariusza, w którym pojedynczy górnik lub grupa górników kontroluje ponad połowę mocy obliczeniowej sieci. Gdyby do tego doszło, podmiot kontrolujący mógłby teoretycznie zmienić ostatnie transakcje lub próbować podwójnego wydania poprzez przepisanie księgi, co pozwoliłoby mu wydać te same monety więcej niż raz.

Taka sytuacja podważa integralność sieci Bitcoin, dając nieproporcjonalnie dużą władzę nad zatwierdzaniem transakcji nielicznym podmiotom. Jednak, choć teoretycznie możliwe, przeprowadzenie ataku 51% byłoby nadal bardzo złożone i kosztowne, wymagając ogromnych zasobów obliczeniowych, energii elektrycznej i koordynacji, co prawdopodobnie przewyższyłoby potencjalne korzyści z próby podwójnego wydania.

Istnieją zabezpieczenia, które pomagają ograniczyć ryzyko centralizacji wydobycia. Przykładowo, pule wydobywcze umożliwiają mniejszym górnikom łączenie zasobów i dzielenie się nagrodami za bloki, zmniejszając dominację pojedynczego podmiotu. Choć to użyteczny sposób na udział małych górników w sieci, istnieje ryzyko, że podmiot kontrolujący pulę może zachować się nieuczciwie i próbować zaatakować sieć. Jednak przejrzystość księgi Bitcoina sprawia, że każda koncentracja mocy wydobywczej jest widoczna, ostrzegając społeczność o potencjalnych zagrożeniach i umożliwiając podjęcie środków zaradczych. Górnicy doskonale zdają sobie sprawę, że każdy atak na sieć Bitcoin poważnie zagraża jej wartości, dlatego bardzo łatwo jest małym górnikom przejść do nowej puli, by uniknąć wykorzystania ich mocy w niecnych celach. Choć ryzyko nie jest zerowe, otwarty i rozproszony charakter ekosystemu Bitcoina, w połączeniu z wysokim kosztem ataku, sprawia, że centralizacja wydobycia jest bardziej zagrożeniem teoretycznym niż realnym, ponieważ utrzymanie takiej kontroli przez dłuższy czas byłoby finansowo nieopłacalne dla jakiegokolwiek atakującego.

6.1.4 Szerszy wpływ cyfrowej rzadkości

Bitcoin zrewolucjonizował nasze postrzeganie niedoboru w świecie cyfrowym. Ponieważ dobra cyfrowe – takie jak oprogramowanie, pliki muzyczne, e-booki i treści online – posiadają cechy odróżniające je od dóbr fizycznych, mogą być powielane przy znikomych kosztach i udostępniane natychmiastowo. W przeciwieństwie do przedmiotów fizycznych, które są ograniczone przez materialne czynniki, takie jak koszty produkcji i ograniczenia magazynowe, dobra cyfrowe istnieją jako dane, które można kopiować w nieskończoność bez utraty jakości. Oznacza to, że podczas gdy dobra fizyczne są z natury ograniczone przez te materialne czynniki, dobra cyfrowe tradycyjnie były obfite, pozbawione wbudowanych mechanizmów ograniczających podaż.

Co istotne, dobra cyfrowe są niekonkurencyjne. Oznacza to, że korzystanie z dobra cyfrowego przez jedną osobę nie zmniejsza jego dostępności dla innych. Na przykład, gdy piosenka zostaje pobrana, można ją kopiować i rozpowszechniać nieskończoną ilość razy bez utraty użyteczności. Historycznie ta obfitość stanowiła wyzwanie dla tworzenia wartości, ponieważ tradycyjny model ekonomiczny podaży i popytu zostaje zaburzony, gdy podaż jest, przynajmniej teoretycznie, nieograniczona. W odpowiedzi na to pojawiły się systemy zarządzania prawami cyfrowymi (DRM) i inne sztuczne środki ograniczające dostęp. Jednak te mechanizmy można obejść i przenoszą zaufanie do scentralizowanych podmiotów. Innowacja Bitcoina polega na tym, że rozwiązuje ten problem natywnie, czyniąc go pierwszym cyfrowym aktywem, które wprowadza niedobór poprzez zdecentralizowaną technologię, bez polegania na tych tradycyjnych ograniczeniach.

Bitcoin odgrywa przełomową rolę w ustanawianiu cyfrowego niedoboru, wprowadzając protokół, który wymusza ograniczoną podaż. Limit 21 milionów monet jest zapisany na stałe w protokole i nie może zostać zmieniony bez konsensusu sieci, czyli wszystkich tysięcy uczestników na całym świecie, którzy uruchamiają węzły Bitcoina. W ten sposób Bitcoin stworzył aktywo, które naśladuje skończoną naturę dóbr fizycznych, takich jak złoto, jednocześnie istniejąc wyłącznie w świecie cyfrowym. Ograniczenie podaży jest fundamentalne dla wartości Bitcoina i jest utrzymywane dzięki połączeniu kryptografii, mechanizmów konsensusu oraz przejrzystego, otwartego kodu źródłowego. Zapewnia to, że wszyscy uczestnicy sieci przestrzegają tych samych zasad, a także są motywowani kluczowym bodźcem ekonomicznym, by podaż monet była absolutnie i weryfikowalnie skończona.

Rozwiązując problem podwójnego wydawania, Bitcoin zapobiega inflacji lub duplikacji aktywa – wyzwaniu, które nękało wcześniejsze eksperymenty z cyfrowymi pieniędzmi. W przypadku Bitcoina żadna pojedyncza instytucja nie kontroluje podaży, co czyni go odpornym na centralną manipulację, jaką obserwujemy w systemie walut fiducjarnych, np. dowolne dodrukowywanie pieniędzy czy dewaluację. Ta innowacja pozwala Bitcoinowi pełnić rolę przechowalnika wartości i zabezpieczenia przed inflacją, umożliwiając mu zajęcie wyjątkowej pozycji jako „cyfrowe złoto” – rzadki zasób cyfrowy o weryfikowalnej wartości.

6.1.5 Podsumowanie

Podsumowując, coraz powszechniej rozumie się, że innowacja Bitcoina w zakresie cyfrowego niedoboru na nowo zdefiniowała pojęcie pieniądza. Często jednak pomija się fakt, że Bitcoin również przekształcił krajobraz cyfrowy, rozwiązując odwieczny problem tworzenia niedoboru w z natury obfitym świecie cyfrowym. Bitcoin skutecznie wprowadził nową kategorię aktywów cyfrowych, które odzwierciedlają cechy dóbr fizycznych.

To przełomowe osiągnięcie pokazuje, że zdecentralizowany system może ustanowić niedobór, niezmienność i wartość niezależnie od jakiejkolwiek centralnej władzy. Co więcej, może mieć zastosowania wykraczające poza pieniądz, ponieważ zainspirował całe pole badań i rozwoju wokół tej technologii.

Patrząc w przyszłość, model cyfrowego niedoboru Bitcoina kształtuje przyszłość pieniądza i przechowywania wartości. W miarę jak obawy dotyczące inflacji i pytania o zarządzanie walutą fiducjarną stają się coraz bardziej powszechne, stała podaż Bitcoina czyni go coraz bardziej atrakcyjnym zabezpieczeniem przed tradycyjną niestabilnością finansową.

Ostatecznie odkrycie przez Bitcoina cyfrowego niedoboru może oznaczać początek zmiany paradygmatu, w której aktywa cyfrowe o uznanym niedoborze i weryfikowalnym zaufaniu zyskują uznanie jako wartościowe elementy nowoczesnej gospodarki, tworząc fundament pod przyszłość zdecentralizowanych finansów i własności cyfrowej. Ma to istotne konsekwencje dla ekonomii – Bitcoin dostarczył modelu, jak niedobór i wartość mogą istnieć w formie cyfrowej.

Poza cyfrowym niedoborem, Bitcoin jest także pierwszym przykładem absolutnego niedoboru, jedynym płynnym surowcem (cyfrowym lub fizycznym) o ustalonej, stałej ilości, której nie można w żaden sposób zwiększyć. Do czasu wynalezienia Bitcoina niedobór zawsze był względny, nigdy absolutny.
Saifedean Ammous

Notatki

1. Najdłuższy łańcuch jest akceptowany przez węzły Bitcoina jako najbardziej prawidłowa wersja księgi i jest definiowany jako łańcuch, którego budowa wymagała najwięcej wysiłku (czyli największego dowodu pracy). Więcej informacji tutaj: https://learnmeabitcoin.com/technical/blockchain/longest-chain/

6.2.0 Wprowadzenie

Mam trochę bitcoinów. Co mogę z nimi zrobić?

Wielu z nas słyszało takie pytanie (czasem z nutą sarkazmu) od osób sceptycznych wobec tego, czy Bitcoin rzeczywiście zostanie powszechnie zaakceptowany jako pieniądz. To częsta (i słuszna) obserwacja ze strony tradycyjnych finansów i głównych mediów, że jak dotąd technologia ta nie jest szeroko przyjęta, mimo ponad 15 lat nieprzerwanego działania.

Czy to oznacza, że Bitcoin przegapił swoją szansę na powszechną akceptację? A może wciąż jesteśmy na wczesnym etapie cyklu adopcji tej technologii? Czy możemy przeanalizować przyjmowanie się innych przełomowych technologii w historii, aby określić obecny postęp Bitcoina i wskazać kierunek przyszłej adopcji? Czy istnieje powszechnie dostępny model, który pomoże odpowiedzieć na te pytania?

6.2.1 Model Innowacji Rogersa

W 1962 roku profesor socjologii Everett Rogers zaproponował model przyjmowania innowacji w swojej książce, Diffusion of Innovations. Jego idee szybko zyskały popularność zarówno wśród naukowców, jak i praktyków biznesu, i są szeroko cytowane do dziś.

Model Rogersa wyróżnia pięć kluczowych elementów adopcji technologii, grupując je według typów konsumentów przyjmujących nową innowację i umieszczając je na rozkładzie krzywej dzwonowej. Pięć kategorii użytkowników według Rogersa jest pogrupowanych według statusu społecznego. Są to:

• Innowatorzy (2,5% użytkowników) – To twórcy samej technologii oraz osoby gotowe podjąć największe ryzyko, ponieważ mają największą płynność finansową lub są najbliżej źródeł technologii albo innych innowatorów.
• Wczesni użytkownicy (13,5% użytkowników) – Są uznawani za liderów opinii. Reagują szybciej na cykle technologiczne, ponieważ są bardziej otwarci społecznie i/lub mają większą płynność finansową niż późniejsi użytkownicy.
• Wczesna większość (34% użytkowników) – Ta grupa jest gotowa przyjąć technologię wcześnie, ale dopiero gdy jej użyteczność zostanie udowodniona. Może zawierać niektórych liderów opinii, choć generalnie są ostrożniejsi niż wczesni użytkownicy.
• Późna większość (34% użytkowników) – Ta grupa jest bardziej ostrożna i może wykazywać większy sceptycyzm niż wcześniejsi konsumenci.
• Maruderzy (16% użytkowników) – Ta grupa jest najbardziej niechętna zmianom. Nową technologię przyjmują zwykle tylko z konieczności lub gdy starsze technologie czy metody stają się przestarzałe.

Przejście od wczesnych użytkowników do wczesnej większości bywa określane jako Przekroczenie przepaści. Ten pomysł spopularyzował Geoffrey A. Moore w swojej książce o tym samym tytule, wydanej w 1991 roku. Przejście to symbolizuje zmianę konsumentów z entuzjastów technologii i wizjonerów na pragmatyków, którzy przyjmują technologię z powodu połączenia konieczności i wygody. Moore twierdzi, że przekroczenie tej przepaści to najtrudniejszy etap dla nowej technologii, ale gdy już się to uda, oznacza to wejście technologii do głównego nurtu i uzyskanie znaczącego rozpędu.

6.2.2 Historia adopcji internetu

W tym momencie warto się cofnąć i porównać postępy Bitcoina z samym internetem. To pouczające porównanie, ponieważ – podobnie jak internet – protokół Bitcoin opiera się na oprogramowaniu open-source, a jego sieć jest dostępna globalnie dla każdego, kto ma odpowiednią infrastrukturę.

Internet, jaki znamy dzisiaj, zaczął się od powstania ARPANET w Departamencie Obrony USA w latach 60. Technologia rozwijała się przez kolejną dekadę dzięki opracowaniu protokołu TCP/IP i powstaniu poczty elektronicznej. W 1983 roku stworzenie Systemu Nazw Domen (DNS) zapoczątkowało przejście do nowoczesnego internetu, a kolejnym kluczowym krokiem było powstanie w 1990 roku World Wide Web, opartego na protokole aplikacyjnym HTTP. W połowie lat 90. pojawiły się pierwsze przeglądarki internetowe i uruchomiono komercyjne usługi internetowe, takie jak AOL. W tym czasie podstawowe przeglądanie stron i poczta elektroniczna (oparta na protokole SMTP) stawały się coraz popularniejsze wśród społeczności technologicznej.

W 1997 roku rozpoczął się boom inwestycyjny dot-com, a platformy e-commerce, takie jak Amazon i eBay, zyskiwały coraz większą popularność. W tym okresie szeroko przyjęto także pierwsze wyszukiwarki internetowe. Upadek wielu wczesnych firm internetowych na początku lat 2000 (tzw. krach dot-com) osłabił inwestycje w sektorze, ale jednocześnie wzmocnił rentowne i stabilne przedsiębiorstwa.

Pojawienie się internetu szerokopasmowego w połowie lat 2000 umożliwiło znacznie szybsze połączenia i rozwój aplikacji wymagających dużej przepustowości, takich jak gry online czy streaming filmów. W tym czasie pierwsze platformy społecznościowe, takie jak Facebook i Twitter, przyciągnęły miliony nowych użytkowników internetu, a późniejsze wprowadzenie iPhone’a otworzyło drogę dla nowych aplikacji mobilnych.

W latach 2010. powszechnie przyjęto chmurę obliczeniową, co dało początek modelom software-as-a-service, serwisom streamingowym i aplikacjom mobilnym. Wraz z rozwojem szybszych sieci mobilnych (3G, 4G itd.) wiele regionów, które wcześniej nie miały dostępu do szybkiego internetu, mogło się połączyć.

6.2.3 Porównanie Bitcoina i protokołów internetowych

Bitcoin jako protokół bazowy

Ponieważ Bitcoin jest protokołem warstwy bazowej dla „internetu wartości”, warto porównać go do TCP/IP, czyli podstawowego protokołu komunikacji internetowej. Bitcoin, podobnie jak TCP/IP, stanowi warstwę bazową dla ekosystemu aplikacji i nowych protokołów służących do przechowywania i transferu wartości.

Protokół Hypertext Transfer Protocol (HTTP) to protokół warstwy aplikacji, który działa na TCP/IP i umożliwia przesyłanie stron internetowych między serwerami a przeglądarkami. Dla porównania, Lightning Network Bitcoina działa jako protokół transferu płatności, umożliwiając niemal natychmiastowe i niskokosztowe transakcje, które mogą zostać rozliczone na bazowej warstwie Bitcoina w późniejszym terminie.

Inne rozwiązania warstwy aplikacji, takie jak sieć Liquid, pozwalają na szybkie, poufne transakcje oraz emisję innych tokenizowanych papierów wartościowych. Przyszłe protokoły, które dopiero się pojawią, mogą umożliwić ulepszone darowizny, napiwki, płatności za wiadomość czy strumieniowanie wartości za treści medialne.

Pomimo pewnych podobieństw koncepcyjnych między protokołami budowanymi na Bitcoinie a tymi z internetu, minęło około 17 lat od wprowadzenia TCP/IP (1974) do HTTP (1991). Tymczasem rozwiązania warstwy aplikacji na Bitcoinie (Lightning i Liquid) pojawiły się w mniej niż dekadę po powstaniu Bitcoina – co sugeruje znacznie szybszy cykl adopcji. Nie jest to zaskakujące, ponieważ sam internet utorował drogę do rozprzestrzeniania się informacji cyfrowych, co umożliwiło szybkie rozprzestrzenianie się wiedzy o sieci Bitcoin na całym świecie.

Bitcoin jako protokół aplikacyjny

Alternatywnie, zamiast traktować Bitcoin jako warstwę bazową analogiczną do TCP/IP, możemy uznać, że zajmuje on unikalną pozycję w istniejącym stosie protokołów internetowych, skutecznie go rozszerzając, by umożliwić wymianę wartości. W ten sposób można myśleć o Bitcoinie jako o bazowej warstwie „transferu wartości”, tak jak HTTP jest standardem dostarczania treści internetowych. Oba te protokoły działają na TCP/IP jako warstwie bazowej komunikacji danych.

W miarę jak bitcoin (aktywo) umacnia się jako globalny rezerwowy aktyw skarbowy, Bitcoin (protokół) może stać się uniwersalnym standardem rozliczeń handlu internetowego na całym świecie.

Bez względu na to, jak porównamy Bitcoina z rozwojem współczesnego internetu, jasne jest, że wciąż jesteśmy na bardzo wczesnym etapie ewolucji Bitcoina.

6.2.4 Bitcoin i cykl adopcji technologii

W momencie powstania „Bloku Genesis” Bitcoina w styczniu 2009 roku (a być może jeszcze przez kilka miesięcy później) technologia ta była znana tylko niewielkiej grupie entuzjastów „cypherpunków”. Przechodząc do dziś, wielcy zarządzający aktywami z Wall Street oferują produkty giełdowe i rozwiązania powiernicze, które codziennie obracają setkami milionów euro.

Wracając do modelu Rogersa, na jakim etapie adopcji znajduje się obecnie Bitcoin? Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy przyjrzeć się historii Bitcoina i cechom jego przyjmowania.

* Zastosowanie poniższych faz i dat to sugestie i analitycy z pewnością będą mieli własne opinie i interpretacje!

Innowatorzy (2009-2015)

Użytkownicy: Wczesni „cypherpunks” lub eksperci kryptografii oraz osoby zainteresowane koncepcją zdecentralizowanej waluty, natywnej dla internetu. W tej fazie byli także libertarianie oraz początkujący entuzjaści technologii czy internetu. Niektórzy wczesni inwestorzy zaangażowali się również w start-upy badające potencjał Bitcoina lub jego technologii bazowej do przechowywania i płatności.

Kluczowe wydarzenia:

• 2009: Publikacja whitepaper Bitcoina przez Satoshi Nakamoto.
• 2010: Stworzenie „Bloku Genesis” przez algorytm Proof-of-Work oraz pierwsza komercyjna transakcja – 10 000 BTC za dwie pizze.
• 2012: Pierwszy „halving”, wprowadzający malejący harmonogram emisji Bitcoina.
• 2011-2013: Wzrost giełd takich jak Mt. Gox oraz wykorzystanie na tzw. „ciemnej stronie internetu” (Silk Road).
• 2013-2015: Znaczące wzrosty cen pomagają w szerzeniu świadomości.

Wczesni Adopterzy (2016-2022)

Adopterzy: Eksperci od infrastruktury technologicznej, którzy budowali i ulepszali powiązane produkty, takie jak sprzęt do kopania i portfele. Przyjazne dla użytkownika giełdy umożliwiły wzrost adopcji detalicznej. Pierwsi inwestorzy instytucjonalni zaangażowali się (Microstrategy, Tesla), a duży zarządzający aktywami (Fidelity) zaoferował przechowywanie bitcoinów. Jednak sceptycyzm utrzymywał się w tradycyjnych finansach, czemu nie pomagał brak jasnych regulacji w większości rozwiniętych krajów oraz negatywne relacje w mediach głównego nurtu, podkreślające duże zużycie energii przez Bitcoina i postrzeganie jego roli w działalności przestępczej. Państwa zaczęły badać Bitcoina i jego technologię pod kątem przyszłego wprowadzenia walut cyfrowych.

Kluczowe wydarzenia: 

• 2016: Znaczący podział wśród użytkowników dotyczący kierunku rozwoju technologii Bitcoina (Wojny o wielkość bloku).
• 2017: Media głównego nurtu informują o spekulacyjnej fali wzrostu do około 20 000 € za 1 BTC.
• 2018: Wprowadzono sieć Lightning, umożliwiając szybsze płatności.
• 2020: Firma programistyczna Microstrategy ogłasza strategię skarbcową opartą na Bitcoinie.
• 2021/2022: Hossa wynosi BTC powyżej 60 000 €.
• 2021: Salwador staje się pierwszym krajem, który uznaje Bitcoina za prawny środek płatniczy.

Wczesna większość / Przekraczanie przepaści (2023-2029)

Adopterzy: Tradycyjne instytucje finansowe oferują produkty powiązane z Bitcoinem dzięki poprawie jasności regulacyjnej. Osoby prywatne i firmy inwestują z powodów pragmatycznych lub zarządzania ryzykiem. Państwa nadal badają wykorzystanie Bitcoina jako części polityki skarbowej i monetarnej, a niektóre dokonują dużych inwestycji. Opór w tradycyjnych finansach zaczyna słabnąć, choć nadal istnieją istotne bariery regulacyjne i edukacyjne zarówno dla osób prywatnych, jak i firm.

Kluczowe wydarzenia (do tej pory):

• 2023/2024: Microstrategy przyspiesza program zakupu BTC i bada innowacyjne strategie finansowania korporacyjnego.
• 2024: Kilku tradycyjnych graczy finansowych uruchamia ETF-y na Bitcoina w USA, które stają się najszybciej rosnącymi produktami ETF w historii.
• 2023/2024: niewielka liczba funduszy emerytalnych w USA, Wielkiej Brytanii i Kanadzie dokonuje pierwszych inwestycji.
• 2024: Relacje mediów głównego nurtu stają się bardziej przychylne, a ataki na Bitcoina zaczynają słabnąć.
• Koniec 2024: kandydat na prezydenta przychylny Bitcoinowi wygrywa wybory w USA.

Późna większość / Maruderzy (od 2030 roku)?

Adopterzy: W fazie późnej większości Bitcoin może stać się powszechnie akceptowanym aktywem rezerwowym skarbu państwa. W tym czasie gracze tradycyjnych finansów mogą uznać, że „strategia Bitcoina” jest niezbędna do przetrwania – w tym momencie hasłem staje się „dostosuj się albo zgiń”.

Systemy walut fiducjarnych stają się coraz bardziej niestabilne, gdy kapitał opuszcza stary system, a jasność regulacyjna znacznie się poprawia, ponieważ regulatorzy akceptują potrzebę dostosowania się do nowej rzeczywistości.

Największe państwa przyjmują Bitcoina jako aktywo rezerwowe i prawny środek płatniczy, a eksplozja transgranicznych, opartych na AI, działających 24/7 finansów przesuwa gospodarki w stronę Bitcoina, ponieważ jest to jedyna bezpieczna, zdecentralizowana i zminimalizowana pod względem zaufania waluta oparta na otwartych protokołach, które są programowalne.

Bitcoin staje się kluczowym aktywem finansowym wykorzystywanym w transformacji energetycznej na odnawialne źródła energii i zajmuje miejsce jako integralna część globalnych finansów, stając się tak powszechny jak internet czy smartfony.

W tym czasie Bitcoin nie jest już postrzegany tylko jako środek przechowywania wartości, ale jego użycie może stać się powszechne jako środek wymiany i jednostka rozliczeniowa za towary i usługi, ponieważ waluty fiducjarne są ogólnie mniej pożądane.

Sprzeczność z modelem Rogersa

Powyższe wskazuje, że Bitcoin (w chwili pisania) przekracza przepaść do fazy Wczesnych Adopterów. Jednak w przypadku Bitcoina istnieje oczywista sprzeczność z modelem Rogersa, który sugeruje, że technologia powinna osiągnąć około 15% penetracji rynku docelowego na tym etapie. W chwili pisania, BiTBO, sugeruje, że na świecie jest nieco ponad 100 mln użytkowników Bitcoina, co oznacza penetrację na poziomie niskich kilku procent. Szacunki Triple-A są bardziej optymistyczne, sugerując, że około 560 milionów ludzi na świecie posiada kryptowaluty. Oznaczałoby to penetrację na poziomie zaledwie 7% światowej populacji.

Alternatywnie, możemy rozważyć cały rynek jako 5 miliardów ludzi na świecie mających dostęp do internetu. Ta liczba sugeruje, że około 11% ma ekspozycję finansową na kryptowaluty, co jest bliższe 16% sugerowanym przez model Rogersa.

Pod tą liczbą nagłówkową należy spodziewać się dużych różnic demograficznych. Na przykład obecnie penetracja może być znacznie wyższa wśród osób poniżej 25 roku życia i znacznie niższa wśród osób powyżej 45 roku życia, gdzie adopcja może być na poziomie niskich kilku procent.

W ten sposób możemy rozważać model Rogersa w odniesieniu do podzbiorów wyodrębnionych rynków docelowych o własnych cechach. Mogą być one zdefiniowane przez geografię, demografię lub profil majątkowy. Możemy także rozważyć rynek aktywów „przechowujących wartość”, gdzie Bitcoin staje się coraz bardziej ugruntowany w krajach rozwiniętych, jako odmienny od rynku „środka wymiany”, który zyskuje na popularności w krajach rozwijających się lub w regionach kontrolowanych przez reżimy autorytarne.

6.2.5 Czy Bitcoin przekroczył przepaść?

Po zatwierdzeniu przez Amerykańską Komisję Papierów Wartościowych i Giełd oraz uruchomieniu w styczniu 2024 roku, fundusze ETF na Bitcoina pobiły rekordy napływu środków w pierwszym roku działalności. Łączna wartość aktywów netto utrzymywanych przez ETF-y wynosi obecnie ponad 100 miliardów dolarów. Możemy uznać to wydarzenie za przełomowy moment dla sektora. Może się okazać, że to właśnie jest moment „przekroczenia przepaści”, który sygnalizuje początek powszechnej akceptacji Bitcoina, podobnie jak wydanie przeglądarki internetowej Netscape w październiku 1994 roku, które pomogło spopularyzować dostęp do rodzącej się „World-Wide-Web”.

To podkreśla znaczenie interfejsu użytkownika dla adopcji technologii. Entuzjaści technologii dominują w fazach Innowatorów i Wczesnych Adopterów, ponieważ są oni zaznajomieni z obsługą złożonych systemów IT i nie zniechęcają się trudnościami w dostępie do funkcjonalności technologii, poprzez interfejs, który nie jest jeszcze kompletny lub intuicyjny. Ulepszenia interfejsu użytkownika, które pozwalają na łatwiejszy dostęp do właściwości technologii, przyciągną bardziej zróżnicowaną grupę użytkowników. Wprowadzenie ETF-ów może okazać się właśnie takim ulepszeniem dla Bitcoina.

6.2.6 Powoli, a potem nagle: Krzywa S adopcji

Chociaż model Rogersa jest przydatny do konceptualizacji procesu adopcji technologii, jego głównym ograniczeniem jest to, że nie wyjaśnia szybkości, a być może jeszcze ważniejsze – przyspieszenia adopcji.

Na przykład, jeśli uznamy, że wchodzimy w fazę Wczesnych Adopterów po 15 latach działania Bitcoina, możemy być skłonni założyć, że będziemy podążać po krzywej modelu Rogersa w tym samym tempie przez kolejne 15 lat. Gdyby tak było, Bitcoin pozostałby w fazie Wczesnych Adopterów jeszcze przez dekadę.

Jednak badania innych przełomowych technologii pokazują, że adopcja nie jest liniowa, a fazy Wczesnej Większości i Późnej Większości mogą przebiegać w znacznie krótszym czasie, gdy adopcja przyspiesza wykładniczo. Stąd znane powiedzenie „Powoli, a potem nagle”.

Dlatego zastosowanie modelu krzywej S do adopcji przełomowej technologii jest przydatne.

Warto zauważyć, że nachylenie wykresu jest przybliżeniem, a tempo adopcji każdej technologii będzie się różnić. Jednak krzywa S pokazuje, że długość poszczególnych faz nie jest równa – fazy Wczesnej Większości i Późnej Większości razem zajmują znacznie mniej czasu niż Innowatorzy i Wczesni Adopterzy. W powyższym przykładzie Innowatorzy i Wczesni Adopterzy stanowią około 40% całkowitego czasu trwania. Dla porównania, Wczesna Większość i Późna Większość to około 25% całkowitego czasu trwania, mimo że te fazy odpowiadają za 80% penetracji rynku łącznie.

Można zauważyć podobieństwa do wzrostu internetu, który miał swój „moment przeglądarkowy” w połowie lat 90., gdy Netscape i Internet Explorer Microsoftu zaczęły zdobywać popularność na rynku. Przed tymi wydaniami internet przez dekady był domeną mniejszości entuzjastów technologii. W ciągu pięciu lat od pojawienia się przeglądarek internetowych wydawało się, że wszyscy dołączają do „Autostrady Informacyjnej”, jak ją wtedy nazywano. Podobne wzorce wzrostu można zaobserwować w historii innych technologii, takich jak smartfony, telewizja, radio czy samochód.

6.2.7 Podsumowanie

Z perspektywy osoby blisko związanej z nową technologią, taką jak Bitcoin, wydaje się, że adopcja przebiega powoli i łatwo uwierzyć, że powszechna adopcja jest jeszcze daleko. Takie spojrzenie jest często wynikiem myślenia liniowego i stanowi pożywkę dla sceptyków, którzy wskazują na Bitcoina jako „niespełniającego” swoich wczesnych obietnic.

Nawet wielu długoletnich bitcoinowców może myśleć zbyt liniowo. Niektórzy są rozczarowani, że adopcja instytucjonalna nie była bardziej powszechna podczas poprzedniego cyklu halvingu (2020-2024). Wielu przewiduje teraz, że nastąpi to podczas obecnego cyklu (2024-2028), a znacząca adopcja przez państwa nastąpi dopiero w kolejnym cyklu (2028-2032). Jednak krzywa S adopcji sugeruje, że możemy zobaczyć te wydarzenia w znacznie krótszym czasie.

Ważne jest, aby nie lekceważyć siły liczb wykładniczych w adopcji rynkowej. Patrząc na wskaźniki wykorzystania Bitcoina przez detalistów, takie jak liczba adresów portfeli czy kont na giełdach, albo liczba firm wdrażających strategię Bitcoina, widać wyraźnie, że penetracja rynku jest niska. Jednakże, jeśli spojrzymy na to przez pryzmat upływu czasu, możemy być znacznie mniej wcześnie, niż nam się wydaje.

Ubiegłoroczne, niezwykle udane wprowadzenie ETF-ów na Bitcoina otworzyło rynek dla nowej grupy konsumentów i może być tym „momentem przeglądarki” – punktem, w którym Bitcoin przeszedł przez przepaść. Jeśli tak jest, możemy zobaczyć gwałtowny wzrost adopcji w stosunkowo krótkim czasie.