Ազդեցությունը ոլորտային ուղղահայացների վրա

Քեմբրիջի համալսարանի Էլեկտրաէներգիայի Սպառման Ցուցանիշի (CBECI) համաձայն, Bitcoin-ի էներգիայի պահանջարկը տարեկան մոտ 148 տերավատտ է (2024 թ. հոկտեմբերի 3-ի դրությամբ), որը համարժեք է աշխարհի ընդհանուր էլեկտրաէներգիայի սպառման մոտ 0.6%-ին։

4.1.0 Bitcoin-ի էներգիայի շուրջ բանավեճը

Bitcoin ցանցի և էներգիայի փոխհարաբերությունը, թերևս, ամենավիճահարույց և սխալ ընկալված հատկանիշներից է։ Այսօր, երբ քաղաքական քննարկումները գնալով ավելի զգայուն են դառնում մարդու ազդեցության նկատմամբ շրջակա միջավայրի վրա՝ արդյունաբերության աճի և սպառողական վարքագծի փոփոխությունների պատճառով, մի տեխնոլոգիայի ի հայտ գալը, որը մեծ քանակությամբ էներգիա է օգտագործում իր գործառույթների համար, անխուսափելիորեն առաջացնում է հանրային մեծ ուշադրություն։ Սակայն այդ ուշադրության մեծ մասը հաճախ ոչ այնքան տեղեկատվական է, իսկ որոշ դեպքերում՝ բացարձակապես սխալ, ինչպես ցույց է տալիս վերևում նշված Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի թվիթը։

Քննադատները պնդում են, որ Bitcoin-ի մայնինգի էներգիա-ծախսատար բնույթը՝ պայմանավորված Proof-of-Work (PoW) կոնսենսուսի մեխանիզմով, նպաստում է ածխածնի արտանետումներին՝ լրացուցիչ ճնշում գործադրելով համաշխարհային էներգետիկ ցանցերի վրա, ինչը, իր հերթին, խոչընդոտում է կլիմայական նպատակներին։ Զեկույցները, որոնք ընդգծում են Bitcoin-ի էներգիայի օգտագործումը, երբեմն նույնիսկ գերազանցելով ամբողջական երկրների, օրինակ՝ Արգենտինայի, սպառումը, ավելի են խորացնում մտահոգությունները, որ ցանցը նպաստում է շրջակա միջավայրի վատթարացմանը՝ փոխարենը աջակցելու կայուն զարգացման ջանքերին։

Այնուամենայնիվ, ձևավորվում է հակառակ տեսակետ, ըստ որի՝ Bitcoin-ի մայնինգը կարող է իրականում դրական դեր ունենալ էներգետիկ ցանցերի արդիականացման և վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների անցման գործընթացում։

Այսպիսով, կարո՞ղ է Bitcoin-ը լինել շրջակա միջավայրի համար դրական գործոն։ Կարո՞ղ է այն նպաստել ցանցի արդյունավետությանն ու կայունությանը և, հետևաբար, աջակցել վերականգնվող էներգիայի արտադրության անցմանը։

4.1.1 Էներգիայի օգտագործումը՝ որպես անվտանգություն

Bitcoin ցանցի հիմնական գործառույթը գործարքների դեցենտրալացված հաշվառման մատյան պահելն է։ Կենտրոնացված մարմնի բացակայության պայմաններում, ցանցը պահանջում է մեխանիզմ՝ մատյանի ամբողջականությունն ապահովելու և «կրկնակի ծախսը» կանխելու համար։ Ցանցի բոլոր մասնակիցները պետք է համաձայնեն մատյանի վիճակի շուրջ (ով ինչ ունի) տվյալ պահին։ Այստեղ է, որ մայնինգը դառնում է կարևոր։

Մայներները օգտագործում են հատուկ համակարգչային սարքավորումներ կամ ASIC-ներ (Application Specific Integrated Circuits), որոնք տեղակայված են գլոբալ ցանցում։ ASIC-ները նախագծված են անընդհատ փորձելու լուծել կրիպտոգրաֆիկ հանելուկը, որը պահանջում է վայրկյանում քվինտիլիոնավոր հաշվարկներ։ Հաջող լուծման դեպքում մայները ստանում է պարգևատրում՝ նոր ստեղծված bitcoin-ով, և ցանցը կրիպտոգրաֆիկորեն իրական ժամանակում հաստատում է մայների հաջողությունը։ Այդ պատճառով այս գործընթացը կոչվում է «proof-of-work»։

Համատեղ, գլոբալ մայներների ցանցը ապահովում է հսկայական հաշվարկային հզորություն։ Սա արված է հատուկ՝ ցանցի անվտանգությունն ապահովելու համար. եթե որևէ չարամիտ փորձի հարձակվել կամ մանիպուլացնել ցանցը իր շահի համար, նա պետք է ունենա բավարար հաշվարկային հզորություն՝ ցանցի մեծամասնությունը վերահսկելու համար։ Եթե դա հնարավոր լիներ, այն կպահանջեր հսկայական ֆինանսական ռեսուրսներ և, միևնույն է, քիչ հավանական է, որ երկար ժամանակ կարողանար վերահսկել Bitcoin ցանցը։ Ուստի, նման հարձակման հաջողության հավանականությունը գրեթե զրոյական է դարձել՝ շնորհիվ էներգետիկ արգելքի։

Bitcoin-ը չի վատնում էլեկտրաէներգիան, այն օգտագործվում է անվտանգության համար։
Քայլ Թորպի

4.1.2 Մոռացված էներգիայի որոնում

Bitcoin մայներները գործում են չափազանց մրցակցային միջավայրում՝ 24/7 գլոբալ մրցավազքում մյուսների դեմ՝ հաջորդ բլոկը մատյանին ավելացնելու և «բլոկի պարգևը» ստանալու համար։ Առևտրային տեսանկյունից կենսական է մայների համար գտնել ամենաէժան էներգիան, որը և՛ առատ է, և՛ քիչ կամ ընդհանրապես չունի պահանջարկ։ Սա մայներին ուղղորդում է դեպի մոռացված կամ վատնվող էներգիայի աղբյուրներ։

Դրա հիմնական պատճառը ծախսերի արդյունավետությունն է։ Էլեկտրաէներգիան մայների հիմնական գործառնական ծախսն է, քանի որ գործընթացը շատ էներգիա է պահանջում։ Օգտագործելով մոռացված էներգիա՝ այսինքն էներգիա, որը այլապես չէր օգտագործվի, օրինակ՝ վերականգնվող աղբյուրներից ավելցուկային էներգիա կամ բնական գազի այրում, մայները կարող են զգալիորեն նվազեցնել էներգիայի ծախսերը։ Մոռացված էներգիան հաճախ ավելի էժան է, քանի որ այն դժվար հասանելի է կամ չունի մեծ պահանջարկ։ Օրինակ, այն շրջաններում, որտեղ կա ավելցուկային հիդրոէներգիա կամ քամու էներգիա, գները կարող են նվազել՝ էներգիայի բաշխման ենթակառուցվածքի պակասի պատճառով։ Սա հնարավորություն է տալիս մայներին կնքել ցածր գնի էլեկտրաէներգիայի պայմանագրեր՝ բարելավելով իրենց շահույթը։

Էլեկտրաէներգիայի պայմանագրերը կարող են ապահովել մոռացված կամ վատնվող էներգիայի աղբյուրների հասանելիությունը, թույլ տալով մայներին պաշտպանվել ավանդական էներգետիկ շուկաների տատանումներից։ Էլեկտրաէներգիայի գները տատանվում են սեզոնային պահանջարկի, վառելիքի գների և աշխարհաքաղաքական իրադարձությունների պատճառով։ Մոռացված էներգիան մայներին առաջարկում է ավելի կայուն և կանխատեսելի էներգիայի մատակարարում, ինչը երկարաժամկետ պլանավորումն ու շահութաբերությունը դարձնում է ավելի իրագործելի։ Կա նաև հեղինակության առավելություն՝ մոռացված էներգիայի օգտագործման դեպքում, քանի որ դա նվազեցնում է մայների ածխածնային հետքը և մեղմում բնապահպանական քննադատությունը։

Բացի մայների համար օգուտից, էներգիայի արտադրողը նույնպես շահում է՝ ունենալով հուսալի հաճախորդ ավելցուկային էներգիայի համար։ Էներգիայի արտադրողները, հատկապես հեռավոր կամ ռեսուրսներով հարուստ շրջաններում, հաճախ սահմանափակ հնարավորություններ ունեն ավելցուկային էներգիան վաճառելու համար։ Bitcoin մայները դառնում են «վերջին հույսի գնորդ» այս այլապես վատնվող էներգիայի համար։ Այսպիսով, էներգիայի արտադրողների և մայնինգ ընկերությունների միջև համագործակցությունը կարող է լինել փոխշահավետ՝ արտադրողներին հնարավորություն տալով դրամայնացնել մոռացված էներգիան, իսկ մայներին՝ ստանալ էժան էներգիա։

Բացի այդ, վերականգնվող էներգիայի աղբյուրները, օրինակ՝ արևային և քամու, հաճախ ավելցուկային էներգիա են արտադրում ոչ պիկ ժամերին կամ այն վայրերում, որոնք հեռու են խոշոր սպառողներից։ Bitcoin մայները կարող են տեղակայվել այդ աղբյուրների մոտ՝ ապահովելով առևտրային օգտագործում էներգիայի համար, որը այլապես կկրճատվեր (այսինքն՝ կվատնվեր)։ Սա հատկապես կարևոր է քամու կամ արևային կայանների համար, որոնք ունեն անկանոն արտադրություն։ Սա հակադրվում է վառելիքով աշխատող էլեկտրաէներգիայի ցանցերին, որտեղ չօգտագործված վառելիքը հեշտությամբ տեղափոխվում է այնտեղ, որտեղ կա պահանջարկ։ Այդ պատճառով վառելիքով աշխատող էլեկտրաէներգիան ավելի քիչ գրավիչ է, քանի որ հազվադեպ է լինում այնքան էժան, որ ապահովի շահութաբեր մայնինգ։

4.1.3 Ցանցի կայունացման մարտահրավերը

Էլեկտրաէներգիայի արտադրողի տեսանկյունից, ցանցի կայունացումը լուրջ մարտահրավեր է վերականգնվող էներգիայի ցանցերի համար՝ պայմանավորված շատ վերականգնվող աղբյուրների, օրինակ՝ արևային և քամու, անկանոն բնույթով։ Ի տարբերություն ավանդական էներգիայի աղբյուրների (օրինակ՝ ածուխ, գազ կամ ատոմային), որոնք կարող են շարունակաբար արտադրել էլեկտրաէներգիա, վերականգնվողները կախված են բնապահպանական պայմաններից։ Սա հանգեցնում է էներգիայի արտադրության տատանումների, ինչը դժվարացնում է առաջարկի և պահանջարկի հավասարակշռումը իրական ժամանակում։

Օրինակ, արևային և քամու էներգիայի արտադրությունը կախված է եղանակից և օրվա ժամից։ Արևային էներգիան աշխատում է միայն արևի առկայության դեպքում, իսկ քամու տուրբինները՝ միայն քամու ժամանակ։ Սա հանգեցնում է արտադրության փոփոխականության, ինչը դժվարացնում է էլեկտրաէներգիայի առաջարկը մշտապես համապատասխանեցնել պահանջարկին։ Վերականգնվող էներգիայի արտադրության հանկարծակի անկումը (օրինակ՝ երբ քամին դադարում է կամ ամպամած եղանակի դեպքում) կարող է կտրուկ նվազեցնել էներգիայի հասանելիությունը, ինչը կարող է հանգեցնել անջատումների կամ պահանջել պահուստային էներգիա վառելիքային կայաններից։

Բացի այդ, վերականգնվող էներգիայի բարձր արտադրության (օրինակ՝ արևոտ կամ քամոտ օրերին) և ցածր պահանջարկի (օրինակ՝ ամեն առավոտ ժամը 1-ից 4-ը) ժամանակահատվածներում, որոշ վերականգնվող էներգիան պետք է կրճատվի՝ ցանցի գերբեռնվածությունից խուսափելու համար։ Սա նվազեցնում է վերականգնվող էներգիայի նախագծերի տնտեսական արդյունավետությունը և ստեղծում անարդյունավետություն։

Հաճախ հարց է բարձրացվում՝ արդյոք մարտկոցները կամ այլ էներգիայի պահեստավորման տեխնոլոգիաները կարող են օգնել հարթեցնել արտադրության փոփոխականությունը։ Չնայած այս տեխնոլոգիաները կարող են օգնել պահեստավորել ավելցուկային էներգիան, դրանք հաճախ թանկ են և ունեն սահմանափակ հզորություն։ Սա սահմանափակում է երկարաժամկետ ժամանակահատվածներում արտադրության և սպառման տատանումները հարթեցնելու հնարավորությունը։

4.1.4 Bitcoin-ը՝ որպես կայունացնող գործոն

Bitcoin-ի մայնինգը, իր ճկուն էներգիայի պահանջարկի շնորհիվ, կարող է լինել արդյունավետ գործիք՝ վերականգնվող էներգիայի ցանցերի կայունացման համար։ Մայները կարող են արագորեն կարգավորել իրենց էներգիայի սպառումը՝ կախված ցանցի պահանջներից։ Վերականգնվող էներգիայի ավելցուկի ժամանակ մայները կարող են մեծացնել իրենց գործունեությունը և օգտագործել ավելցուկային էներգիան։ Իսկ բարձր պահանջարկի կամ վերականգնվողների ցածր արտադրության ժամանակ մայները կարող են արագորեն դադարեցնել կամ նվազեցնել իրենց աշխատանքը՝ ազատելով էներգիան կարևոր ծառայությունների համար։ Այս ճկունությունը օգնում է հավասարակշռել ցանցը՝ հեշտացնելով վերականգնվող աղբյուրների ինտեգրումը առանց թանկարժեք պահեստավորման լուծումների կամ մեծ սպառողի պահանջարկը իմիտացնող բեռնային բանկերի տեղակայման անհրաժեշտության, որոնք ավելցուկային էներգիան վերածում են ջերմության։

Բացի այդ, շատ Bitcoin մայներներ մասնակցում են պահանջարկի արձագանքման ծրագրերին, որտեղ նրանք կամավոր կերպով նվազեցնում են իրենց էներգիայի սպառումը ցանցի լարվածության ժամանակ (օրինակ՝ շոգի կամ ցրտի ալիքների ժամանակ)։ Գործելով որպես կառավարելի բեռ, մայները կարող են կանխել անջատումները և ապահովել ցանցի կայունությունը, հատկապես բարձր պահանջարկի ժամանակահատվածներում։

Վերականգնվող էներգիայի ավելցուկը կրճատելու փոխարեն, Bitcoin-ի մայնինգը կարող է օգտագործել այդ ավելցուկային էներգիան և արդյունավետորեն դրամայնացնել այն։ Սա ստեղծում է տնտեսական կիրառություն էներգիայի համար, որը այլապես կվատնվեր՝ բարելավելով վերականգնվող էներգիայի նախագծերի ընդհանուր արդյունավետությունը։ Այն շրջաններում, որտեղ վերականգնվողների ներթափանցումը բարձր է, օրինակ՝ Տեխասում կամ Իսլանդիայում, Bitcoin մայները տեղակայվել են վերականգնվող էներգիայի կայանների մոտ՝ օգնելով օգտագործել ավելցուկային էներգիան և միաժամանակ կայունացնել ցանցը։

Տեխասում Bitcoin մայները համագործակցել են Տեխասի Էլեկտրաէներգիայի Հուսալիության Խորհրդի (ERCOT) հետ 2՝ մասնակցելու ցանցի կայունացման ջանքերին։ Իրենց գործունեությունը իրական ժամանակում ցանցի պայմաններին համապատասխանեցնելով՝ այս մայները օգնում են հավասարակշռել էլեկտրաէներգիայի առաջարկն ու պահանջարկը՝ ապահովելով, որ վերականգնվող էներգիան կարող է արդյունավետորեն ինտեգրվել առանց ցանցի հուսալիության վտանգման։ Օրինակ, 2021 թ. Տեխասի ձմեռային փոթորկի ժամանակ Bitcoin մայները կարողացան նվազեցնել էներգիայի սպառումը՝ ազատելով էներգիա կարևոր ենթակառուցվածքների և բնակարանային օգտագործման համար։

4.1.5 Մաքուր էներգիայի խթանումը

Բացի ավելցուկային վերականգնվող էներգիան դրամայնացնելուց և վերջին հույսի գնորդի դեր կատարելուց, Bitcoin մայները նպաստում են նոր վերականգնվող էներգետիկ ենթակառուցվածքների ներդրմանը՝ երկարաժամկետ համագործակցությամբ էներգիայի մատակարարների հետ։ Սա էներգիայի մատակարարին ապահովում է կայուն և վստահելի եկամտի հոսք՝ խթանելով լրացուցիչ քամու, արևային և հիդրոէներգիայի նախագծերի զարգացումը։ Bitcoin մայների ներկայությունը կարող է նման նախագծերը դարձնել ֆինանսապես ավելի կենսունակ՝ ապահովելով մշտական հաճախորդ։ Բացի այդ, մայները կարող են վճարել էներգիայի համար անմիջապես՝ մինչ էլեկտրաէներգիայի աղբյուրը միացված կլինի ցանցին։ Սա զգալիորեն կրճատում է ներդրման վերադարձի ժամկետը և նվազեցնում նոր վերականգնվող էներգիայի նախագծի կապիտալի արժեքը։ Եթե Bitcoin մայները հանդես են գալիս որպես երաշխավորված սպառող, էներգիայի մատակարարը կարող է ընտրել կառուցել ավելի մեծ նախագիծ, քան ի սկզբանե հնարավոր կլիներ առանց մայների ներկայության։

Վերականգնվող էներգիայի մշտական գնորդի պահանջը վերջերս ակնհայտ դարձավ Միացյալ Թագավորությունում՝ լայնորեն հաղորդվել է, որ քամու կայանները վճարվում են անջատվելու համար, իսկ գազի կայանները օգտագործվում են դրանց փոխարեն։Վատնված քամի, մի կայք, որը հետևում է Մեծ Բրիտանիայում չօգտագործված քամու էներգիայի քանակին, գնահատել է, որ 2025 թվականի առաջին երկու ամիսների ընթացքում այս սահմանափակման արժեքը սպառողների համար կազմել է £253 մլն, ինչը £158 մլն-ով ավել է նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ։

Business Matters-ը պնդում է, որ խնդրի պատճառը «ծովային քամու էլեկտրակայանների արագ ընդլայնումն է, որոնք կառուցվում են ավելի արագ, քան Բրիտանիայի փոխանցման ենթակառուցվածքը կարող է արդիականացվել»։ Քամոտ օրերին, երբ պահանջարկը ցածր է, էլեկտրական ցանցը չի կարող փոխանցել ավելցուկային էներգիան, և ցանցի օպերատորը փաստացի փոխհատուցում է քամու էլեկտրակայաններին՝ անջատվելու համար։ Բացի այդ, վճարում է գազով աշխատող էլեկտրակայաններին, որոնք ավելի մոտ են պահանջարկի կենտրոնին, որպեսզի լրացնեն տարբերությունը։

Իսկ Իսլանդիայում, որտեղ գերակշռում են երկրաջերմային և հիդրոէլեկտրակայանները, Bitcoin-ի մայնինգը խթանել է վերականգնվող էներգետիկ ենթակառուցվածքների ընդլայնումը։ Տարածաշրջանում առկա էժան վերականգնվող էներգիան գրավել է բազմաթիվ մայնինգ գործողություններ, ստեղծելով սիներգետիկ հարաբերություն երկու ոլորտների միջև։

Իսլանդիայի կառավարությունը ճանաչել է Bitcoin-ի մայնինգի ներուժը՝ տնտեսությունը խթանելու, աշխատատեղեր ստեղծելու և օտարերկրյա ներդրումներ ներգրավելու համար։ Արդյունքում, այն աջակցել է ոլորտին և ակտիվորեն խրախուսել դրա աճը։
Industry Leaders Magazine

Bitcoin-ի մայնինգի աշխարհագրական ճկունությունն նույնպես կարևոր է։ Bitcoin-ի մայնինգի գործողությունները սահմանափակված չեն աշխարհագրությամբ այնպես, ինչպես ավանդական արդյունաբերությունները։ Դրանք կարող են տեղակայվել հեռավոր վայրերում, որտեղ առկա են առատ վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներ, բայց սահմանափակ է մուտքը բնակչության կենտրոններ կամ փոխանցման ենթակառուցվածք։ Սա նրանց դարձնում է իդեալական թեկնածուներ՝ էներգիա օգտագործելու այն վայրերում, որտեղ ավանդական արդյունաբերությունները հնարավոր չէին լինի, խթանելով մաքուր էներգիայի զարգացումը քիչ օգտագործվող տարածքներում։ Այս կերպ, Bitcoin-ի մայներները շուկա են, որ գնում է էներգիայի աղբյուրին, այլ ոչ թե պահանջում է էներգիան բերել իրենց մոտ՝ բոլոր համապատասխան ենթակառուցվածքային ծախսերով։

Bitcoin-ի մայնինգը ուժեղ տնտեսական խթան է ստեղծում վերականգնվող էներգիայի զարգացման համար՝ ստեղծելով մաքուր էներգիայի կայուն պահանջարկ, օգնելով կայունացնել ցանցերը և աջակցելով ենթակառուցվածքների զարգացմանը վերականգնվող ռեսուրսներով հարուստ շրջաններում։ Քանի որ մայնինգի գործողությունները գնալով ավելի շատ են անցնում վերականգնվող էներգիայի, դրանք դառնում են առանցքային դերակատարներ գլոբալ անցման մեջ դեպի ավելի կայուն էներգետիկ ապագա։

4.1.6 Զարգացող դրական պատմություն

Bitcoin-ի և էներգիայի հարաբերությունը բազմաշերտ է և զարգացող։ Bitcoin-ի մայնինգը քննադատության է արժանացել իր բարձր էներգասպառման համար, որոշ մեկնաբաններ և բնապահպաններ վկայակոչում են ուսումնասիրություններ, որոնք ցույց են տալիս, որ ցանցի էներգիայի օգտագործումը համարժեք է ամբողջ երկրների սպառած էներգիային, իսկ մյուսները մտահոգություն են հայտնում, որ ոլորտի էներգետիկ պահանջարկը կարող է խորացնել կլիմայի փոփոխությունը։ Սակայն այս պատմությունը ամբողջությամբ անտեսում է Bitcoin-ի մայնինգի՝ վերականգնվող էներգիայի անցման և ցանցի արդյունավետության մեջ կառուցողական դեր խաղալու ներուժը։

Bitcoin-ի մայնինգը, իր էժան և առատ էլեկտրաէներգիայի յուրահատուկ պահանջով, գնալով ավելի է համադրվում վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների հետ։ Քամու, արևի կամ հիդրոէլեկտրակայաններով հարուստ շրջաններում մայներները կարող են օգտագործել ավելցուկային կամ չօգտագործված էներգիան, որը հակառակ դեպքում կվատնվեր։ Այս դինամիկան օգնում է բարելավել վերականգնվող էներգետիկ նախագծերի տնտեսական կենսունակությունը՝ ապահովելով ավելցուկային էլեկտրաէներգիայի կայուն պահանջարկ, հատկապես ոչ պիկ ժամերին։ 

Չօգտագործված էներգիայի աղբյուրների որոնումը կարևոր է Bitcoin-ի մայներների համար՝ կոմերցիոն տեսանկյունից, քանի որ դա նվազեցնում է ծախսերը, բարելավում է բնապահպանական կայունությունը և ապահովում է գործառնական կայունություն անկայուն էներգետիկ շուկայում։ Այս ռազմավարությունը ոչ միայն մայնինգը դարձնում է ավելի շահութաբեր, այլև ոլորտին դիրքավորում է որպես առանցքային դերակատար ցանցի կառավարման և վերականգնվող էներգիայի զարգացման մեջ։

Bitcoin-ի մայնինգը լուծումներ է առաջարկում վերականգնվող էներգետիկ ցանցերի հիմնական մարտահրավերներից մի քանիսին։ Արևային և քամու էներգիայի անկայուն բնույթը ստեղծում է անկայունություն, քանի որ էներգիայի արտադրությունը տատանվում է եղանակային պայմաններից կախված։ Bitcoin-ի մայներները, իրենց ճկուն և մասշտաբային գործողություններով, կարող են օգնել կայունացնել ցանցը՝ օգտագործելով ավելցուկային էներգիան գերլցվածության ժամանակ և կրճատելով սպառումը բարձր պահանջարկի ժամանակահատվածներում։ Այս պահանջարկի-արձագանքման կարողությունը արդեն կիրառվել է այնպիսի շուկաներում, ինչպիսիք են Տեխասը, որտեղ մայներները համագործակցում են ցանցի օպերատորների հետ՝ ապահովելու ցանցի կայունությունը։

Bitcoin-ի՝ նավթային հանքավայրերում մեթանի այրումը վերացնելու ներուժը ևս մեկ անտեսված առավելություն է։ Օգտագործելով այն բնական գազը, որը հակառակ դեպքում կվատնվեր, Bitcoin-ի մայներները կարող են օգնել նվազեցնել վնասակար մեթանի արտանետումները՝ շրջելով բնապահպանական վնասակար թափոնը արժեքավոր ռեսուրսի։

Bitcoin-ի մայնինգի բնապահպանական վերահսկողությունը սպասելի և ողջունելի է։ Սակայն տեխնոլոգիան գնալով ավելի շատ է ցույց տալիս յուրահատուկ հնարավորություններ՝ խթանելու վերականգնվող էներգիայի ընդունումը և բարելավելու ցանցի արդյունավետությունը։

Քանի որ ոլորտը հասունանում է, վերականգնվող էներգիայի մատակարարների և ցանցի օպերատորների հետ ավելի մեծ համագործակցությունը օգնում է Bitcoin-ի մայնինգին դառնալ առանցքային դերակատար գլոբալ անցման մեջ դեպի ավելի կայուն էներգետիկ ապագա։

Նշումներ

1. Bitcoin-ը չի վատնում էլեկտրաէներգիան, այն օգտագործվում է անվտանգության համար, հոդված, որը ներկայացնում է, թե ինչպես է էլեկտրաէներգիան Bitcoin-ի անվտանգության մոդելի հիմքը, Bitcoin Magazine, 2015թ. նոյեմբեր https://bitcoinmagazine.com/business/bitcoin-doesn-t-waste-electricity-it-s-used-for-security-1446482572
2. Bitcoin-ի մայներները կազմում են Տեխասի խոշոր ճկուն սպառողների 95%-ը, The Miner Mag, 2024թ. փետրվար։ https://theminermag.com/news/2024-02-29/bitcoin-mining-map-north-america-texas/
3. Ցանցի հզորության պակասը «վատնվող քամու» ծախսերը հասցնում է £250 մլն-ի, Business Matters, 2025թ. մարտ https://bmmagazine.co.uk/news/lack-of-grid-capacity-pushes-wasted-wind-costs-to-250m/
4. Իսլանդիա. անսպասելի Bitcoin մայնինգի կենտրոն, Industry Leader Magazine, 2023թ. սեպտեմբեր https://www.industryleadersmagazine.com/iceland-the-unlikely-bitcoin-mining-hub/
5. Ի՞նչն է մեթանը դարձնում ավելի հզոր ջերմոցային գազ, քան ածխաթթու գազը։ Climate Portal, 2023թ. դեկտեմբեր։ https://climate.mit.edu/ask-mit/what-makes-methane-more-potent-greenhouse-gas-carbon-dioxide
6. Bitcoin-ի գազի այրման Crusoe ընկերությունը գնում է մրցակից Great American Mining-ին, Data Center Dynamics, 2022թ. հոկտեմբեր https://www.datacenterdynamics.com/en/news/bitcoin-flare-firm-crusoe-buys-rival-great-american-mining/

4.2.0 Մենեջերների մարտահրավերը ներդրումային ոլորտում

Բիթքոյնը ոչ միայն նորեկ է ինստիտուցիոնալ ներդրումային ոլորտում, այլ ունի յուրահատուկ հատկություններ, որոնք ավանդական ֆինանսների համար խնդիրներ են առաջացնում՝ ինչպես դասակարգել և գնահատել այն։ Բիթքոյնը ընդամենը 15 տարեկան է, և այդ ժամանակի մեծ մասում այն եղել է փոքր և համեմատաբար ոչ լիկվիդ ակտիվ, որտեղ գերակշռել են անհատ ներդրողները։ Մինչ այժմ ինստիտուցիոնալ ներդրողների մասնակցությունը բիթքոյնի շուկայում սահմանափակ է եղել։ Շատ տարիներ հստակ իրավական և կարգավորող ուղեցույցների բացակայությունը ակնհայտ խոչընդոտ էր և գուցե հարմար արդարացում՝ հեռու մնալու համար։

Բիթքոյնի ֆյուչերսային շուկաների գործարկումը 2017 թվականի վերջերին առաջին քայլն էր՝ ակտիվը լեգիտիմացնելու կարգավորվող ներդրողների համար։ Սակայն հենց Bitcoin ETF-ների կարգավորող հաստատումն էր 2024 թվականի հունվարին, որ վերջապես ցույց տվեց պրոֆեսիոնալ ներդրումային կառավարման ոլորտին, որ բիթքոյնը այժմ հաստատված ակտիվ դաս է, որը պահանջում է ուշադրություն։

Այժմ, երբ բիթքոյնը դառնում է ավելի լայնորեն գնահատված ակտիվ դաս, ինստիտուցիոնալ ներդրողների հիմնական մարտահրավերը այն է, թե ինչպես գնահատել և մշակել ներդրումային ռազմավարություն դրա շուրջ։ Գույքի կառավարիչները հաճախորդների կողմից աճող ճնշման տակ են՝ առաջարկելու ոչ միայն կարծիք, այլ նաև վստահելի շրջանակ՝ այնպիսի ապրանքներով, որոնք թույլ են տալիս հաճախորդներին մասնակցել այս նոր ակտիվ դասին։ Հակառակ դեպքում, նրանք ռիսկի են ենթարկվում զգալի բիզնես կորցնել մրցակիցներին, որոնք ավելի լայն հայացք ունեն հարստություն կառուցելու հարցում։

Վերջերս էր միայն, որ ներդրումային մենեջերների համար դժվար էր արդարացնել ժամանակ ծախսելը բիթքոյնի ուսումնասիրության վրա, առավել ևս՝ կապիտալ հատկացնելը։ Սակայն, հաճախորդների հետաքրքրության աճի պայմաններում, գուցե հասել ենք մի կետի, երբ առանց բիթքոյնի ներդրումային ռազմավարության մենեջերները պետք է ներկայացնեն հիմնավոր արդարացում։

Այս մոդուլում դիտարկվում են ավանդական ներդրումային մենեջերների համար բիթքոյնը որպես ակտիվ դիտարկելու, դրա հեռանկարները, գնահատման չափանիշները և պորտֆելի վրա ազդեցության որոշ տարբերակներ։ Այն նախատեսված չէ որպես պարտադիր ուղեցույց՝ ներդրումային կառավարման համայնքը շատ լայն է իր ծավալով և ոճով, և յուրաքանչյուր մենեջեր ունի իր ներդրումային շրջանակն ու գործընթացը։

4.2.1 Բիթքոյնի նկատմամբ վերաբերմունքի փոփոխություն

Ինստիտուցիոնալ ներդրողներին կարելի է բաժանել երկու խմբի։ Առաջին խումբը բաղկացած է ապահովված ներդրողներից, որոնք կարող են մասնակցել ներդրումային գործիքների կամ ընտանեկան գրասենյակների միջոցով։ Խումբը ներառում է նաև մասնագիտացված ներդրողներ կամ հեջ-ֆոնդեր, որոնք իրենց բնույթով կարող են համեմատաբար արագ կապիտալ ներդնել։ Նրանք կարող են քիչ շահառուներ ունենալ, ինչը նրանց դարձնում է ավելի քիչ սահմանափակված և ավելի ճկուն ներդրումային որոշումների և ռազմավարության հարցում։ Նրանք կարող են ավելի քիչ սահմանափակված լինել կարգավորումներով և ունենալ ավելի բարձր ռիսկի հանդուրժողականություն։ Այս խումբն արդեն ավելի հավանական է, որ որոշակի մասնակցություն ունենա բիթքոյնում։

Երկրորդ խումբը կարելի է համարել ավելի ավանդական ներդրումային ոլորտ։ Այն ներառում է կարգավորվող ներդրումային խորհրդատուներ, խոշոր ակտիվների կառավարիչներ, բանկեր, փոխադարձ ֆոնդերի օպերատորներ, կենսաթոշակային ֆոնդեր, հիմնադրամներ և պետական հարստության ֆոնդեր։ Այս խումբը սովորաբար գործում է շատ ավելի զգուշորեն և ունի ավելի ցածր ռիսկի հանդուրժողականություն։

Այս խումբը նույնպես շատ ավելի պահպանողական է։ Դրա անդամները ունեն երկար տարիների ձևավորված և մանրամասն ներդրումային շրջանակներ և գործընթացներ։ Մենեջերները կարող են սահմանափակված լինել մանրամասն մանդատներով, որոնք սահմանափակում են հասանելի ակտիվները կամ շուկաները։ Բաշխման որոշումները հաճախ կայացվում են կոմիտեների կողմից, որոնք բաղկացած են պորտֆելի մենեջերներից, վերլուծաբաններից և համապատասխանության աշխատակիցներից, որտեղ գաղափարները խորը ուսումնասիրվում և փաստաթղթավորվում են խիստ չափանիշներով՝ ֆինանսական կարգավորողի հսկողության ներքո։

Հեշտ է համակրանք ունենալ այս խմբի նկատմամբ և հասկանալ այն մարտահրավերները, որոնց բախվում է բիթքոյնի հետ։ Իր բնույթով այս խումբը պահպանողական է, փոփոխություններին դիմադրող, և, ընդհանուր առմամբ, այս մոտեցումը լավ է ծառայել։ Այդ միջավայրում, երբ ի հայտ է գալիս բարձր նորարարական կամ խանգարող տեխնոլոգիա, բնական ռեակցիան զգուշավոր լինելն է, կասկածամտությունը կամ ամբողջությամբ մերժելը, հատկապես եթե ոլորտի մեծ մասը նույնն է անում։ Հետևաբար, այս խիստ կարգապահ միջավայրում զարմանալի չէ, որ այս երկրորդ խումբը շատ ավելի դանդաղ է շարժվել նոր ակտիվի՝ բիթքոյնի բաշխման հարցում։

Բիթքոյնի ցանցի և արձանագրության վերաբերյալ ավանդական ֆինանսական մեդիայի մեծ մասի ընթերցողները նկատել են, որ շատ մեկնաբաններ դժվարանում են հասկանալ, թե այն ինչպես է տեղավորվում ավանդական ֆինանսական համակարգում։ Սա հասկանալի է։ Բիթքոյնը առաջացել է գոյություն ունեցող ֆինանսական համակարգից դուրս։ Եվ, որպես տեխնոլոգիա, որը վերաիմաստավորում է փողի գաղափարը, դրա ընդունումը կարող է ավանդական ֆինանսների մեծ մասը դարձնել հնացած։ Իհարկե, սա նման է խանգարող տեխնոլոգիաների սցենարին այլ ոլորտներում։

Այնուամենայնիվ, հաճախորդների կողմից բիթքոյնի նկատմամբ հետաքրքրության աճը ստիպում է մենեջերներին դիտարկել բիթքոյնի ներառումը պորտֆելներում, հակառակ դեպքում նրանք ռիսկի են ենթարկվում կորցնել հաճախորդներին։ Այս պահանջարկը հիմնական շարժիչ ուժն էր, որ խոշոր ակտիվների կառավարիչներ BlackRock-ը, Fidelity-ն և մյուսները գործարկեցին Bitcoin ETF-ներ։ Սա ներդրումային մենեջերներին տվեց կարգավորողի կողմից հաստատված գործիք, որը թույլ է տալիս բավարարել ներդրողների պահանջարկը բիթքոյնի նկատմամբ՝ համատեղելի լինելով առկա ներդրումային մանդատների հետ։

15 տարի հիմնական և բիզնես մեդիայի բացասական լուսաբանման ֆոնին, Bitcoin-ը դեռ շարունակում է հակառակվել շատ թերահավատների կանխատեսումներին։ Ցանցը շարունակում է աճել, և այնպիսի չափանիշներ, ինչպիսիք են հանրային հասցեների քանակը, ցանցի հեշրեյթը և դոլարով արտահայտված գործարքների ծավալը, բոլորը ցույց են տալիս տեխնոլոգիա, որը շարունակում է էքսպոնենցիալ աճել։

Հետևաբար, ներդրումային մենեջերների համար ավելի դժվար է դառնում արդարացնել բիթքոյնին բաշխում չունենալը։

4.2.2 Բիթքոյնը՝ ընդունելի այլընտրանքային ակտիվ?

Կախված իրենց մանդատից (օրինակ՝ մեկ ակտիվ, մեկ ռազմավարություն կամ ռիսկով կշռված բազմաակտիվ ֆոնդեր և այլն), խոշոր ավանդական ներդրումային մենեջերները կունենան իրենց լավ ձևավորված չափանիշներն ու շրջանակը՝ պոտենցիալ ներդրումները գնահատելու համար։ Այս գործընթացները կարգապահ և խիստ են, ինչպես պետք է լինեն։ Հետևաբար, ներդրումային մենեջերի համար կարող է դժվար լինել տեսնել, թե արդյոք բիթքոյնի պահպանումը պորտֆելում կարող է տեղավորվել առկա ներդրումային գործընթացում, քանի որ այն հնարավոր չէ գնահատել այլ ակտիվ դասերի համար օգտագործվող ավանդական չափանիշներով։ Հետևաբար, բիթքոյնը որպես ներդրում գնահատելու գործընթացը պետք է զուգահեռ ընթանա առկա ներդրումային գործընթացների վերանայման հետ։

Ակադեմիական տեսանկյունից, արդյունավետ ներդրումային կառավարման նպատակը օպտիմալ պորտֆելներ մշակելն է «արդյունավետ սահմանին»։ Այսինքն՝ այն պորտֆելները, որոնք առաջարկում են ամենաբարձր սպասվող եկամտաբերությունը՝ սահմանված ռիսկի մակարդակի համար, կամ ամենացածր ռիսկի չափը՝ սահմանված սպասվող եկամտաբերության համար։ Ներդրումային մենեջերների հիմնական հարցն այն է, թե արդյոք բիթքոյնին բաշխումը կարող է օգնել հասնել այս նպատակին։

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ռիսկի և եկամտաբերության հաջող գնահատումը պետք է պորտֆելը տեղադրի արդյունավետ սահմանին կամ դրա մոտ։ Դրա չափման համար հաճախ օգտագործվող չափանիշ է Շարպի գործակիցը։ Այն բաժանում է պորտֆելի ավելցուկ եկամտաբերությունը պորտֆելի տատանողականության չափով, օրինակ՝ ավելցուկ եկամտաբերության ստանդարտ շեղումով։ Ավելի բարձր Շարպը ավելի լավ է պորտֆելները համեմատելիս։

Արժե նշել, որ արդյունավետ սահմանին գտնվող պորտֆելները սովորաբար ունեն ավելի բարձր դիվերսիֆիկացիա։ Այսինքն՝ դրանք ներառում են ակտիվների լայն շրջանակ, որոնց եկամտաբերությունները գների շարժման առումով սերտորեն կոռելացված չեն։ Այլընտրանքային ակտիվները սովորաբար սերտորեն կոռելացված չեն հիմնական ակտիվ դասերի (ակցիաներ և պարտատոմսեր) հետ, ուստի կարող են գրավիչ լինել ներդրումային մենեջերների համար, որոնք փնտրում են լրացուցիչ դիվերսիֆիկացիա պորտֆելում։ «Այլընտրանքայինները», ինչպիսիք են մասնավոր կապիտալը, անշարժ գույքը, գյուղատնտեսական հողերը կամ նույնիսկ արվեստն ու հավաքածուները, գնալով ավելի հաճախ են հայտնվում ինստիտուցիոնալ պորտֆելի մենեջերների դիտակետում՝ որպես դիվերսիֆիկացիայի գործիք, հատկապես վերջին տարիներին պարտատոմսերի շուկայի զգալի վատ արդյունքների պայմաններում։ Տիպիկ «60/40» պորտֆելի (60% ակցիաներ, 40% պարտատոմսեր) մենեջերները ճնշման տակ են՝ բարելավելու ընդհանուր ներդրումային արդյունքները։

Սակայն այլընտրանքային ակտիվները հաճախ ունեն էական խոչընդոտ։ Դրանք կարող են գտնվել շուկաներում, որոնք չունեն այնպիսի լիկվիդայնություն, ինչպիսին կա խոշոր ակցիաների կամ պարտատոմսերի շուկաներում։ Դժվար է գտնել գնորդներ կամ վաճառողներ բավարար ծավալով։ Նույնիսկ ակտիվի գինը պորտֆելի նպատակներով որոշելը կարող է դժվար լինել, քանի որ պարզապես «շուկայի գնով գնահատելը» կարող է անվստահելի լինել ոչ լիկվիդ շուկայում։

Բիթքոյնը այլընտրանքային ակտիվ է, որը չունի այս թերությունը։ Այն շուկա է, որի արժեքը գերազանցում է 1 տրիլիոն դոլարը և առևտուր է կատարվում 24/7 ամբողջ աշխարհում։ Օրական առևտրի ծավալը կազմում է տասնյակ միլիարդավոր դոլարներ։ Բացի այդ, ի տարբերություն այլ այլընտրանքային ներդրումների, բիթքոյնը համասեռ է, անկախ ստուգելի, հեշտ բաժանվող և չունի հակակողմի ռիսկ, եթե պահվում է ուղղակի։

4.2.3 Բիթքոյնի վերլուծություն և գնահատում

Պրոֆեսիոնալ ներդրումային մենեջերներն արդեն ունեն ներդրումների գնահատման խիստ ձևավորված գործընթաց։ 2017 թվականին բիզնես համակարգերի վերլուծաբան Բրայան Լիմունըմշակեց շրջանակ՝ բիթքոյնի տեխնոլոգիան գնահատելու համար՝ օգտագործելով բիզնես վերլուծության երեք հայտնի մեթոդներ՝ SWOT, PESTLE և Պորտերի Հինգ Ուժերը։ Ներդրումային մենեջերի տեսանկյունից, բիթքոյնի համար օրինակային SWOT վերլուծության ամփոփ տարբերակը կարող է այսպիսին լինել՝

Ուժեղ կողմեր

• Ամենահայտնի թվային ակտիվը, բաց վճարային ցանց/արձանագրություն՝ ամենաերկար պատմությամբ
• Շատ կայուն արձանագրություն՝ առանց դրամավարկային քաղաքականության էական փոփոխությունների
• Շատ կայուն ցանց՝ 99.99% անխափան աշխատանքով ստեղծման օրվանից
• Ամենաապահով և դեցենտրալիզացված թվային ակտիվի ցանցը
• Ամենաարժեքավոր և լիկվիդ թվային ակտիվի շուկան՝ ամենամեծ օգտատերերի բազայով
• Ամենաարագ աճող թվային ակտիվի ցանցը՝ հասցեների քանակ, հեշրեյթ, փոխանցված արժեք
• Տնտեսական մասնակցության հնարավորություն զարգացող երկրներում
• Դրական փոխշահավետ կապ վերականգնվող էներգիայի և այլ ESG առավելությունների հետ
• Հաստատվում է որպես գանձապետական ակտիվ ընկերությունների համար՝ ամրապնդելով հաշվեկշիռները
• Կարգավորող միջավայրը բարելավվում է, օրինակ՝ ETF-ների հաստատում ԱՄՆ-ում

Թույլ կողմեր

• Բարձր տատանվող ակտիվի գին՝ զգալի գնանկումներով
• Չեյնային գործարքների ծախսերը շատ փոփոխական են
• Շուկայի կրթության պակաս՝ ֆունկցիոնալության և հատկությունների վերաբերյալ
• Դժվար է գնահատել ներդրողների կողմից
• Հստակ կարգավորող ուղեցույցների բացակայություն հիմնական շուկաներում
• Բացասական շուկայական ընկալումներ և զգայունություն ապօրինի կամ հանցավոր օգտագործման նկատմամբ
• Կարիերայի/հեղինակության ռիսկ՝ Bitcoin-ին աջակցելու դեպքում ավանդական ֆինանսական ոլորտում
• Կարող է դառնալ ոչ լիկվիդ, եթե ներդրողների տրամադրությունները փոխվեն ակտիվի նկատմամբ
• Երրորդ կողմի պահառուները խոցելի են կիբերհարձակման կամ գողության նկատմամբ

Հնարավորություններ

• Կդառնա հաստատված արժեքի պահոց և համաշխարհային գանձապետական պահուստային ակտիվ
• Կդառնա ավելի ընդունված՝ որպես ապրանքների և ծառայությունների փոխանակման միջոց
• Դիմային շերտի արձանագրությունների հաջողությունը զգալիորեն կխթանի օգտատերերի ընդունումը
• Օգտատերերի աճը՝ նման տեմպերով, ինչպիսին ինտերնետն էր 1990-ականների կեսերին
• Ներդրումների եկամտաբերության բարելավման հնարավորություն՝ դիվերսիֆիկացիայի (ոչ կոռելացիայի) միջոցով
• Շուկայի դինամիկան պատրաստ է պահանջարկի համար՝ ֆիատ փողի արժեզրկումը, ամենայն հավանականությամբ, կշարունակվի
• Վաղ մուտք գործելու առավելության պոտենցիալ ներդրումային կառավարիչների համար՝ մրցակիցների նկատմամբ

Սպառնալիքներ

• Գների զգալի աճ, որը կարող է բերել մեծ գների անկման ռիսկերի
• Կանոնակարգային միջավայրը հիմնական շուկաներում կարող է շրջվել տեխնոլոգիայի դեմ
• Ցանցում տեղի է ունենում տեխնիկական խափանում, ինչը ազդում է գնահատման ընկալումների վրա
• Ցանցի «թարմացումը» հանգեցնում է անսպասելի տեխնիկական խնդիրների
• Այն գերազանցվում է մեկ այլ թվային ակտիվի կողմից, որն ունի ավելի շատ օգտատերերի կամ կարգավորող մարմինների աջակցություն

Սա սպառնալիքների և առավելությունների ամբողջական ցանկ չէ, և պետք է ակնկալել, որ ներդրողները կունենան տարբեր տեսակետներ ուժեղ և թույլ կողմերի վերաբերյալ և այլն։ Սակայն այս վարժությունը խրախուսում է վերլուծաբաններին ավելի խորությամբ հասկանալ Bitcoin ցանցը, արձանագրությունն ու ակտիվը և մտածել, թե ինչն է այն դարձնում ներդրումային։ Կարևոր է նաև պարբերաբար վերանայել վերլուծությունը, քանի որ էկոհամակարգի հիմնական տարրերը շարունակում են զարգանալ։

SWOT վերլուծությունը նաև խրախուսում է վերլուծաբաններին համեմատություն կատարել ֆիատ դրամական համակարգի հետ։ Ֆիատ փողի հետ կապված խնդիրների ընդհանուր չընդունումը կարող է խոչընդոտ լինել Bitcoin-ը հասկանալու համար։ Տասնամյակներ շարունակ ներդրումային կամ ակադեմիական համայնքներում քիչ է քննարկվել ֆիատ փողի թերությունները, հիմնականում այն պատճառով, որ համարվում է, թե չկա արժանահավատ այլընտրանք՝ ոսկու ստանդարտի ավարտից հետո, երբ անցում կատարվեց ազատ լողացող ֆիատ արժույթների համակարգի։ Այսինքն՝ մինչև Bitcoin-ի հայտնվելը։

Bitcoin-ը ունի նոր և յուրահատուկ հատկություններ։ Դրա պատճառով շատ քննարկումներ են եղել այն գնահատելու վերաբերյալ՝ որպես ներդրում։ Հաճախակի քննադատություն է հնչում, որ այն չունի դրամական հոսքեր, ինչպես բաժնետոմսերը, պարտատոմսերը կամ անշարժ գույքը, և, հետևաբար, «չի կարելի ներդրում կատարել»։ Սակայն սա կարող է խոսել ներդրումային գործընթացի ճկունության պակասի մասին, որը պահանջում է վերանայում՝ նոր գաղափարներին հարմարվելու համար։ Որոշ ներդրողների համար օգտակար է bitcoin-ը (ակտիվը) դիտարկել որպես «թվային ոսկի», որն ունի ֆիզիկական ոսկուց գերազանց հատկություններ։ Ոսկին նույնպես չունի դրամական հոսքեր և ունի երկար պատմություն՝ որպես փող օգտագործվելու։ Ոսկու, ֆիատի և bitcoin-ի դրամական հատկությունների համեմատությունը կարող է ուսուցողական լինել, ինչպես ներկայացված է 2018 թվականի «The Bullish Case for Bitcoin» հոդվածում՝ Վիջեյ Բոյապատիի կողմից։

Արժեքի ավանդական չափանիշների բացակայության պայմաններում, ինչպես պետք է գնահատենք bitcoin-ի ապագա հնարավոր արժեքը՞

OnRamp-ի վերլուծաբան Ջեսի Մայերսը առաջարկում է, որ քանի որ bitcoin-ը կարելի է դիտարկել որպես նոր հիմքային փող, որը կարող է վերագնահատել բոլոր մյուս ակտիվ դասերը, ապա bitcoin-ի ընդհանուր հասցեատերերի շուկան (TAM) ամբողջ աշխարհի հարստությունն է (մոտ 900 տրիլիոն դոլար), այսինքն՝ բոլոր արժեքները, որոնք պահվում են բաժնետոմսերում, պարտատոմսերում, անշարժ գույքում, դրամական շուկաներում և այլն։

Իհարկե, աշխարհի հարստության մեծամասնության կամ նույնիսկ զգալի մասի գրավումը չի սպասվում մոտ ապագայում։ Սա բազմատասնամյակային պատմություն է։ Այս ընթացքում, ինչպե՞ս կարող ենք հետևել, որ Bitcoin ցանցը շարժվում է ճիշտ ուղղությամբ, որպեսզի bitcoin-ի (փոքրատառ՝ որպես ակտիվ) ներդրումային թեզը մնա ուժի մեջ։

Bitcoin ցանցի համար կան բազմաթիվ չափանիշներ, որոնց միջոցով կարող ենք հետևել ցանցի ակտիվությանը։ Ստորև բերված են որոշ օրինակներ։ Սա ամբողջական ցանկ չէ, և յուրաքանչյուրի ամբողջական նկարագրությունը դուրս է այս մոդուլի շրջանակից։

• Ցանցի հեշրեյթը (ընդհանուր համակցված հաշվարկային հզորությունը, որն օգտագործվում է Proof-of-Work Bitcoin հաշվառման գրքում գործարքներ մշակելու և մայնինգի համար)
• Ցանցում փոխանցված գումարի դոլարային արժեքը
• Բորսաներում գտնվող bitcoin-ների քանակը (առևտրի համար հասանելի bitcoin-ի սակավության չափանիշ)
• Ցանցում օգտատերերի, ակտիվ դրամապանակների քանակը (հիմնական շերտ և երկրորդ շերտ, օրինակ՝ Lightning)։ Արժե նշել, որ այս գնահատականները կարող են զգալիորեն տարբերվել, ուստի կարևոր է ընտրել հետևողական մեթոդաբանություն՝ միտումները հուսալիորեն հետևելու համար։
• Ցանցում ակտիվ հանգույցների քանակը
• HODL ալիքներ (bitcoin-ի տերերի բաշխումը՝ ըստ այն բանի, թե որքան ժամանակ են պահել մետաղադրամները)
• Bitcoin-ի հետ կապված մեդիա հրապարակումների միտումը, օրինակ՝ ֆիլմեր, գրքեր կամ զանգվածային լրատվամիջոցների հոդվածներ։
• Bitcoin-ով վճարումներ ընդունող վաճառականների քանակի միտումը հիմնական տնտեսություններում։ Սա կարելի է հետևել btcmap.org կայքում

Ցանցի չափանիշների զամբյուղին հետևելը օգնում է կառավարիչին հետևել, արդյոք ներդրումային թեզը մնում է ուժի մեջ։ Բացի այդ, հանրային առևտրի ենթակա համապատասխան բաժնետոմսերի (օրինակ՝ մայներներ կամ bitcoin-ին առնչվող ընկերություններ) առաջընթացին հետևելը կարող է լրացուցիչ տվյալներ տրամադրել։ Այս բաժնետոմսերը կարելի է գնահատել ավանդական չափանիշներով, որոնց հետ պրոֆեսիոնալ կառավարիչները արդեն ծանոթ են, օրինակ՝ զեղչված դրամական հոսքերի մոդելներ կամ հարաբերակցություններ, ինչպիսիք են գին/եկամուտ, գին/վաճառք, գին/եկամուտի աճ, գին/ազատ դրամական հոսք կամ գին/գիրք արժեք։

4.2.4 Bitcoin-ի ազդեցությունը պորտֆելների վրա

Չնայած ընդամենը 15 տարեկան լինելուն, մինչև 2025 թվականի օգոստոսը bitcoin-ը դարձել էր աշխարհի 7-րդ ամենաարժեքավոր ակտիվը։ Թեև ներդրումային կառավարիչների համար կարևոր է հասկանալ Bitcoin-ի բնույթը և դրա հնարավոր ազդեցությունը տնտեսության և հասարակության վրա, պրոֆեսիոնալ տեսանկյունից հիմնական հարցն այն է, թե ինչ ազդեցություն կարող է ունենալ այն պորտֆելների վրա։

Եթե մենք հավատում ենք, որ Bitcoin-ը կարող է երկարաժամկետ հեռանկարում գրավել համաշխարհային հարստության զգալի մասը, ապա տրամաբանական է որոշակի հատկացում կատարել դրան՝ որպես բարձր եկամտաբերության ուժեղացուցիչ։ Սակայն կարևոր է հաշվի առնել՝ արդյոք եկամտաբերությունը արժե ռիսկը։ Սա արտացոլված է ավելի վաղ նշված Շարպի գործակցով։ Կառավարիչը պետք է նաև հաշվի առնի դիվերսիֆիկացիան։ Այսինքն՝ որքանով է ակտիվի ներդրումային եկամտաբերությունը կոռելացված պորտֆելի մյուս ակտիվների հետ, միաժամանակ հաշվի առնելով գների տատանողականության և անկումների ռիսկերը։

Հասարակության համար հասանելի է տեղեկատվություն bitcoin-ի ազդեցության մասին պորտֆելների վրա՝ Fidelity Investments-ում կամ Swan Research-ի Nakamoto Portfolio-ում։ 2024 թվականի հունիսին թարմացված ուսումնասիրության մեջ Fidelity-ն վերլուծել է bitcoin-ի եկամտաբերությունը, տատանողականությունը և կոռելացիան բաժնետոմսերի, պարտատոմսերի և ոսկու նկատմամբ՝ 60/40 բաժնետոմսեր/պարտատոմսեր պորտֆելում։ Պարզվել է, որ bitcoin-ը որոշ դիվերսիֆիկացիոն առավելություն է տալիս, թեև կոռելացիաները տարբեր են։

Ստորև բերված գծապատկերը ցույց է տալիս bitcoin-ի և բաժնետոմսերի ու պարտատոմսերի 3-ամյա շարժվող կոռելացիաները՝ 2013 թվականի հուլիսից մինչև 2024 թվականի մարտ։ Այն ցույց է տալիս, որ բաժնետոմսերի և պարտատոմսերի միջև կոռելացիաները աճում են։ 2024 թվականի մարտի դրությամբ բաժնետոմսերի հետ 0.53 և պարտատոմսերի հետ 0.26 շարժվող 3-ամյա կոռելացիաները ցույց են տալիս դիվերսիֆիկացիայի զգալի պոտենցիալ բազմաակտիվ պորտֆելում։

Bitcoin-ի ընդհանուր շուկայական կապիտալիզացիան մինչև 2016 թվականի կեսերը չէր գերազանցում 100 միլիարդ դոլարը։ Հետևաբար, վաղ շրջանի կոռելացիաները չափելն այնքան էլ իմաստալից չէ, քանի որ bitcoin-ի շուկան չուներ խորություն, հեղուկություն և գների արդյունավետություն վաղ տարիներին, հատկապես մինչև 2018 թվականի հունվարը, երբ առաջին bitcoin ֆյուչերսային պայմանագրերը սկսեցին առևտուր լինել։

Եկամտաբերության տեսանկյունից, Fidelity-ն նկատել է, որ 2010 թվականի օգոստոսի 1-ից մինչև 2024 թվականի մարտի 31-ը bitcoin-ը տարեկան ապահովել է 178% եկամտաբերություն, նշելով, որ ֆյուչերսային առևտրի հաստատումից հետո տարեկան եկամտաբերությունը մոտ 29.6% է։ Իհարկե, անցյալը ապագայի երաշխիք չէ։ Սակայն ակնհայտ է, որ bitcoin-ը կարող է զգալիորեն բարձրացնել պորտֆելի եկամտաբերությունը։

Bitcoin-ի գների տատանողականությունը հաճախ նշվում է որպես պատճառ, որ ներդրումային կառավարիչները խուսափում են bitcoin-ը ներառել պորտֆելում։ Սա մի փոքր տարօրինակ քննադատություն է, քանի որ պորտֆելի կառավարման հմուտ մասնագետի համար անհատական ակտիվների գների տատանողականության կառավարումը լավ հասկացված հատկություն է։ Բացի այդ, Fidelity-ն պարզել է, որ bitcoin-ի տարեկան գների տատանողականությունը էականորեն չի տարբերվում «հրաշալի յոթնյակի» բարձր եկամտաբերությամբ տեխնոլոգիական բաժնետոմսերից։ 2023 թվականի վերջում S&P ինդեքսում կար 92 բաժնետոմս, որոնք ավելի տատանողական էին, քան bitcoin-ը։

Fidelity-ն նաև նկատել է, որ bitcoin-ի տատանողականությունը ժամանակի ընթացքում նվազում է։ Սա սպասելի է, քանի որ շուկան հասունանում է։ Ավելի խորը և հեղուկ շուկան թույլ է տալիս ավելի մեծ կապիտալի ներհոսք՝ շուկայական գնի վրա ավելի քիչ ազդեցությամբ։

Բարձր գների տատանողականությունը, որը չափվում է եկամտաբերության ստանդարտ շեղումով, ներդրողների համար նույնպես լավ հասկացված է՝ որպես բարձր եկամտաբեր ակտիվների ուղեկից։ Ստորև բերված աղյուսակում երևում է, որ 2020-ից մինչև 2024 թվականի սկիզբը bitcoin-ի ներդրողները լավ փոխհատուցում են ստացել դրա տատանողականության համար՝ ցույց տալով Շարպի գործակից 0.96՝ համեմատած S&P 500-ի 0.65-ի հետ։ Սորտինոյի գործակիցը գուցե ավելի ուսուցողական է, քանի որ այն հաշվի է առնում միայն եկամտաբերության բացասական ստանդարտ շեղումը կամ «վատ» տատանողականությունը։ Դրա արժեքը՝ 1.86, ցույց է տալիս, որ չորս տարվա ընթացքում տատանողականության մեծ մասը եղել է դեպի վեր։ Սա՝ չնայած այդ ժամանակահատվածում տեղի ունեցած որոշ զգալի գների անկումներին։

Եզրակացությունն այն է, որ bitcoin-ը փոփոխական ակտիվ է։ Սա սպասելի է, քանի որ այն նոր է և գտնվում է գների բացահայտման ու օգտագործողների ընդունման երկար ճանապարհի վրա։ Պրոֆեսիոնալ ներդրողները լավ պատրաստված են ընդունելու այս փոփոխականությունը և, հաշվի առնելով գերբարձր եկամտաբերության հնարավորությունը, կառավարում են այն համապատասխանաբար։ Նրանք կարող են որոշել համապատասխան հատկացումը՝ համաձայն իրենց ներդրումային շրջանակի և ռիսկի հանդեպ ունեցած ախորժակի։ Եվ կարճաժամկետ փոփոխականությունը հարթեցնելու համար bitcoin-ը գոնե մեկ, 4-ամյա, halving ցիկլ պահելը կարող է լինել նվազագույն պահման համապատասխան ժամանակահատված։

4.2.5 Փոփոխվող պատմություն

2024-ի սկզբից bitcoin-ի շուրջ պատմությունը ավանդական ֆինանսների շրջանակում զգալիորեն փոխվել է։ Շուկան 2023-ին մտավ FTX-ի փլուզման հետևանքով առաջացած անորոշությամբ։ Արդյունքում, ոլորտի մեծ մասը bitcoin-ը լուրջ ներդրումային ակտիվ չէր համարում։

Մեկ տարի անց պատմությունը զգալիորեն փոխվել է։ ԱՄՆ SEC-ի կողմից Bitcoin ETF-ների հաստատումը կարգավորող դաշտում հեղափոխական փոփոխություն է։ Այս զարգացումը փաստացիորեն բացում է դուռը պրոֆեսիոնալ ներդրողների համար՝ թույլ տալով նրանց մուտք գործել այս ակտիվի դասը կարգավորվող արտադրանքի միջոցով, որը թողարկում են բարձր հեղինակություն ունեցող և երկարամյա ակտիվների կառավարիչները։

Միայն ինը ամիս առևտրից հետո Bitcoin ETF-ները ճանաչվեցին երբևէ գործարկված ամենահաջողակ ETF-ները։ Երկու ամբողջական եռամսյակ առևտրից հետո նրանք արդեն ռեկորդ էին սահմանել առաջին տարում ներգրավված գումարի և ինստիտուցիոնալ ներդրողների թվով։ ETF-ների հաստատումից և դրանց հաջողությունից հետո առաջատար ներդրումային ընկերությունները (օրինակ՝ Blackrock, Fidelity և Cantor Fitzgerald) շատ ավելի դրական մեկնաբանություններ են անում bitcoin-ի հեռանկարների վերաբերյալ։ Սա լրացուցիչ ճնշում է ստեղծում այն ներդրումային կառավարիչների համար, որոնք դեռևս չունեն հստակ bitcoin ռազմավարություն։

Պրոֆեսիոնալ ներդրողների համար գնալով ավելի դժվար է դառնում արդարացնել bitcoin-ին որևէ չափով չբացահայտվելը, թեկուզ մտավոր մակարդակում։ Բացի այդ, փոփոխվող պատմությունը օգնել է բացահայտել ֆիատ դրամական համակարգի թերությունը՝ այն, որ ժամանակի ընթացքում կորցնում է գնողունակությունը։

Վերջիվերջո, ներդրումային մասնագետների դերը ռիսկի կառավարումն է։ Այդ տեսանկյունից արժե մտածել՝ ի՞նչ է նշանակում bitcoin-ին «զրոյական բացահայտում» ունենալը ռիսկի կառավարման տեսանկյունից։

Արդյո՞ք դա նման է խաղադրույքի, որ 100% վստահությամբ Bitcoin ցանցն ու արձանագրությունը կձախողվեն։ Եթե այո, ապա դա ռիսկի կառավարման ողջամիտ մոտեցում է՞։

Ավանդական ֆինանսների աշխարհում bitcoin-ի նկատմամբ թերահավատները դեռ մեծամասնություն են։ Սա զարմանալի չէ։ Ոլորտը բնույթով պահպանողական է, քանի որ գործում է խիստ կարգավորվող միջավայրում։ Այս պայմաններում, որտեղ խրախուսվում է համահունչ լինելը, նոր և խանգարող տեխնոլոգիաների վաղ ընդունող լինելը քիչ առավելություն է տալիս։ Իրականում, կարող է միայն կարիերայի ռիսկն ավելացնել, եթե փորձես առաջ անցնել ամբոխից։

Սակայն, ինչպես ապահովագրության կամ ինժեներիայի նման ոլորտներում, որտեղ ռիսկի ճիշտ կառավարումը կարևոր է, արդյունավետ լինելը պետք է գերադասվի ճիշտ լինելու ցանկությունից։ Հետևաբար, bitcoin-ի նկատմամբ թերահավատ ներդրումային կառավարիչները պետք է լրջորեն մտածեն որոշակի բացահայտում ունենալու մասին, քանի որ bitcoin-ը երկարաժամկետում լավ կատարողականություն ունենալու դեպքում ընդհանուր վատ արդյունքի ռիսկը մեծ է։ Զրոյական բացահայտման հետ կապված կատարողականության ռիսկը չպետք է անտեսվի։

4.2.6 Bitcoin-ի ապագա ազդեցությունը ներդրումային կառավարման վրա

Արժե նաև մտածել, թե ինչ երկարաժամկետ ազդեցություն կարող է ունենալ bitcoin-ի դերը պորտֆելներում ներդրումային կառավարման ոլորտի վրա։

Ֆիատ փողի «արժեքի պահպանման» խնդիրը հիմնական շարժիչ ուժն է եղել պրոֆեսիոնալ ներդրումային կառավարման ոլորտի աճի համար 1970-ականներից ի վեր։ Ֆիատ փողի անկարողությունը պահպանել գնողունակությունը սովորական խնայողական հաշվում հանգեցրել է ներդրումային արտադրանքների պայթյունի, որոնք ուղղված են սպառողներին՝ իրենց գնողունակությունը պահպանելու կամ ավելացնելու համար։

Այս երևույթի կողմնակի ազդեցությունն այն է, որ հիմնական ակտիվների դասերը՝ բաժնետոմսերը, պարտատոմսերը և անշարժ գույքը, բոլորը զգալիորեն բարձր գնահատականներ են ստացել՝ շնորհիվ երկարաժամկետ արժեքի պահպանման իրենց գերազանց կարողության։ Ավելին, քանի որ ֆիատ փողի արժեզրկումը արագացել է, կապիտալը ավելի շատ է հոսել դեպի այս ակտիվները, ինչը հանգեցրել է սխալ ներդրումների և աղավաղված գնահատականների, որոնք կարող են հանգեցնել ակտիվների պղպջակների և ներդրողների համար վատ արդյունքների։ Կարծիք կա, որ այս ազդեցությունը կարելի է տեսնել նաև այլընտրանքային ակտիվների՝ արվեստի, հին մեքենաների և այլ հավաքածուների գնահատականներում։

Ապագա աշխարհում, որտեղ bitcoin-ը ավելի ճանաչված է որպես արժեքի գերազանց պահոց այլ ակտիվների համեմատ և հաստատվում է որպես գանձապետական պահուստային ակտիվ, ի՞նչ ազդեցություն կունենա դա մյուս ակտիվների գնահատականների վրա։

Երկարաժամկետ ազդեցությունը կարող է լինել դրամատիկ. bitcoin-ը կարող է «դրամական պրեմիան» դուրս բերել այլ ակտիվներից՝ սկզբում դանդաղ, ապա ավելի արագ, երբ դրա հատկությունները ավելի լայնորեն հասկացվեն։ Այս սցենարում ներդրումային արտադրանքների մեծ մասը կդառնա հնացած, ինչի արդյունքում ներդրումային կառավարման ոլորտը կնվազի չափերով։ Ժամանակի ընթացքում ոլորտի մասնաբաժինը տնտեսության մեջ կարող է նվազել՝ նմանվելով 50+ տարի առաջվա մակարդակին։

Իհարկե, քիչ մեկնաբանողներ են ակնկալում, որ այս սցենարը շուտ կիրականանա՝ bitcoin-ի համաշխարհային ընդունումը բազմատասնամյա գործընթաց է։ Սակայն այն ներդրումային կառավարման ընկերությունները, որոնք արդեն պատրաստ են, հսկայական առավելություն ունեն նրանց նկատմամբ, ովքեր պատրաստ չեն։ Հետևաբար, բոլոր ներդրումային կառավարման ընկերությունների համար կարևոր է «The Rise of Bitcoin»-ը ներառել իրենց ռիսկերի գրանցամատյանում։ Եվ նույնիսկ ամենաթերահավատ կառավարիչները պետք է հարցնեն.

Ի՞նչ կլինի, եթե, ինչպես ինտերնետի տարածման դեպքում, պարզապես չենք կարող ընտրել դուրս մնալը։

Նշումներ

1. Բում թե փլուզում, Bitcoin-ի գնահատման շրջանակ, Բրայան Լիմուն, Ուիլքս համալսարան, 2017թ. դեկտեմբեր։
2. Bitcoin-ի աճող կողմը, 2018թ. մարտի 2, Վիջայ Բոյապատի, պարունակում է համեմատություն Bitcoin-ի, ոսկու և ֆիատի դրամական հատկությունների վերաբերյալ։
3. Bitcoin-ի հնարավոր ամբողջական գնահատականը, Ջեսի Մայերս, 2003թ. փետրվար։
4. Կան բազմաթիվ աղբյուրներ, որոնք տրամադրում են տվյալներ և գծապատկերներ Bitcoin ցանցի վերաբերյալ։ Bitbo-ն դրանցից մեկն է՝https://charts.bitbo.io/index/
5. Աշխարհի լավագույն ակտիվները շուկայական կապիտալիզացիայով հետևվում են այստեղ՝https://companiesmarketcap.com/assets-by-market-cap/
6. Nakamoto պորտֆել գործիքների, հետազոտությունների և բաց կոդով ծրագրերի ցանկ է, որոնք կարող են օգնել վերլուծաբաններին գնահատել bitcoin-ի ազդեցությունը պորտֆելների վրա։
7. Խորհուրդներ bitcoin-ը ներդրումային պորտֆելներում ներառելու համար, Fidelity Institutional
8. Կորելացիան ցույց է տալիս ներդրումների եկամտաբերության կապի ուժը։ Կատարյալ գծային կապը ներկայացվում է 1 կորելացիայով, իսկ կատարյալ բացասական կապը՝ -1-ով։ 0 կորելացիան նշանակում է, որ ներդրումների միջև կապ չկա։ Կորելացիան ակտիվների բաշխման կարևոր բաղադրիչ է և կարող է օգտակար լինել պորտֆելի բազմազանությունը չափելու համար։
9. Մանրամասն դիտարկում Bitcoin-ի փոփոխականության վերաբերյալ, Fidelity Digital Assets
10. ԱՄՆ-ի գնաճի մակարդակը TradingEconomics.com-ից; աղբյուր՝ ԱՄՆ Աշխատանքի վիճակագրության բյուրոhttps://tradingeconomics.com/united-states/inflation-cpi
11. Bitcoin ETF-ները պատմություն են ստեղծում. Ուոլ Սթրիթը շտապում է ներս, բայց խելացի ներդրողների համար հնարավորություններ դեռ կան, Yahoo Finance, 2024թ. օգոստոսի 28

Լայն փողը ներկայացնում է փողի մեծ հավաքածուն, որը մարդիկ և բիզնեսները անմիջապես օգտագործում են միմյանց հետ գործարքներ կատարելու, մեր խնայողությունները պահելու և որպես մեր «փող» սահմանելու համար։
Լին Ալդեն

4.3.0 Ներածություն

Երբ նոր տեխնոլոգիան անցնում է վրայովդ, եթե դու գոլորշու գլորիչի մաս չես, ապա դու ճանապարհի մաս ես։
Սթյուարտ Բրենդ

Բանկային գործն ու վճարումները սերտորեն կապված են եղել այն պահից, երբ բանկերը հայտնվեցին։ Շատ հաստատություններ որոշ չափով ներգրավված են երկու գործունեության մեջ էլ։ 2020-ականներին ամենամեծ բանկերը համարվում են վճարային ծառայությունների ամենամեծ ընկերությունների կողքին և հաճախ ունեն էական փոխադարձ բաժնետոմսեր։ Օրինակ՝ 2023 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ, Bank of America-ն, որը 1958 թվականին հիմնեց Visa-ն որպես BankAmericard, ուներ Visa Inc.-ի 1.53%-ը։ Morgan Stanley-ն ուներ 3.26% (աղբյուր՝ Վիքիպեդիա)։

Մինչև 19-րդ դարը բանկերի ներգրավվածությունը վճարումների մեջ, բացի ոսկով ապահովված թղթադրամ թողարկելուց, շատ ավելի ցածր էր, քանի որ մեծ մասը գործարքների կատարվում էր կանխիկ։ Դարի կեսերին բանկերի աջակցությամբ հայտնվեցին թղթային չեկերը և դարձան Միացյալ Նահանգներում խոշոր գործարքների հիմնական փոխանակման միջոցը՝ կանխիկի փոխարեն։ Հեռագրի հայտնվելը հնարավորություն տվեց Western Union-ին 1871 թվականին առաջինը ներդնել դրամական փոխանցումների ծառայությունը։ Պատմականորեն բանկերի հիմնական դերերը եղել են որպես փողի պահապաններ՝ բանկային հաշիվների միջոցով, և որպես վարկ տրամադրողներ անհատներին ու բիզնեսներին։

Թվային հաղորդակցությունների և ինտերնետի զարգացումը մեծ նորարարություն է բերել վճարումների ոլորտում՝ թե՛ բանկային համակարգի ներսում, թե՛ դրսում։ PayPal-ը այս նոր վճարային մատակարարների օրինակներից է։ Սակայն մինչև բլոկչեյն հաշվեկշիռների վրա հիմնված կայուն մետաղադրամների հայտնվելը, բանկային համակարգը դեռևս բոլոր վճարային լուծումների հիմքում էր։ USDt-ն, որը հայտնի է նաև որպես Tether, այժմ թույլ է տալիս վճարումները, որոնք արտահայտված են և գնահատվում են շուկայում որպես ԱՄՆ դոլար, իրականացնել առանց բանկային համակարգի միջնորդության։ Վճարումների միջնորդության վերացումը տեխնոլոգիայի այն բաղադրիչներից է, որը կարող է փոխել բանկային և վճարային ոլորտները։ Մեկ այլ՝ ավելի նշանակալի փոփոխություն բանկերի դերի համար կարող է պայմանավորված լինել արժեքի փոխանցման ի հայտ գալով և աճով, որը արտահայտված է ամբողջովին այլ փողի միավորով՝ bitcoin-ով։

Այս գլխի նպատակը քննարկելն է, թե ինչ կարող է նշանակել Bitcoin-ի աճը բանկային և վճարային ոլորտների համար։ Այն նաև նպատակ ունի հիմք ստեղծել բանկերի և վճարային ծառայությունների ընկերությունների համար՝ բացահայտելու սպառնալիքներ և հնարավորություններ, որոնք այս չեզոք, թույլտվություն չպահանջող և գլոբալ արժեքի փոխանցման տեխնոլոգիան կարող է ներկայացնել։ 

4.3.1 Ռիսկ

Փոփոխության ամենակարևոր պատճառները պետք է փնտրել ոչ թե քաղաքական մանիֆեստներում կամ մահացած տնտեսագետների հայտարարություններում, այլ այն թաքնված գործոններում, որոնք փոխում են այն սահմանները, որտեղ իրականացվում է իշխանությունը։ Հաճախ կլիմայի, տեղագրության, մանրէների և տեխնոլոգիայի նուրբ փոփոխությունները փոխում են բռնության տրամաբանությունը։
Ջեյմս Դեյլ Դևիդսոն

Այստեղ մենք չենք անդրադառնում այն սովորական ֆինանսական կամ գործառնական բիզնես ռիսկերին, որոնք բանկերը, վճարային ծառայությունները և այլ ընկերություններ պետք է վերահսկեն և կառավարեն։ Այս բաժնում մենք դիտարկում ենք ռազմավարական բիզնես ռիսկեր, որոնք կարող են ի հայտ գալ և թե ինչպես Bitcoin-ի աճը կարող է դառնալ ոլորտի դարաշրջանային փոփոխության շարժիչ։ Եթե ոլորտները դասակարգեինք ըստ այս տեխնոլոգիայից ազդվելու հավանականության և ազդեցության, ապա բանկային և վճարային ոլորտները կլինեին հենց ցուցակի վերևում։

Պատմությունը լի է տեխնոլոգիական նորարարությունների օրինակներով, որոնք փոխել են մարդկային հասարակությունների զարգացումը և կառավարման ձևերը։ «Ինքնիշխան անհատը»՝ Ջեյմս Դեյլ Դևիդսոնի և Ուիլյամ Ռիս-Մոգի 1997 թվականի գիրքը, ուսումնասիրում է, թե ինչպես տեխնոլոգիական փոփոխությունները փոխեցին Արևմուտքը՝ եկեղեցու կողմից կառավարվող աշխարհից դեպի այն ազգ-պետությունները, որտեղ մենք ապրում ենք այսօր։ Նրանք առանձնացնում են հիմնական տեխնոլոգիական նորարարությունները՝ տպագրական մամուլի ի հայտ գալը և վառոդի օգտագործումը՝ որպես մասշտաբային բռնության վառելիք, ինչը փոխեց բռնության եկամտաբերությունը։

Կարևոր դիտարկում է, որ չկա որևէ ապացույց, որ թե՛ եկեղեցին, թե՛ ժողովուրդը ցանկացել կամ նախաձեռնել են տեղի ունեցած փոփոխությունը։ Հետադարձ հայացքով թվում է անխուսափելի, որ եկեղեցու՝ տեղեկատվության վերահսկողությունից բխող իշխանությունը կնվազեր, երբ նոր տնտեսագիտությունը վերացրեց գրավոր նյութերի արտադրության մենաշնորհը։

Տպագրական մամուլը նվազեցրեց տեղեկատվության վերարտադրման արժեքը և այդպիսով ավելացրեց գրավոր նյութերի արտադրության դեցենտրալիզացիան։ 

Պատմությունը ցույց է տալիս, որ լայնածավալ փոփոխություն բերած տեխնոլոգիաները չեն նախաձեռնվել պետական համակարգի, հաստատությունների, ղեկավարության կամ ժողովրդավարական գործընթացների միջոցով։ Ավելի հաճախ մարդիկ և հաստատությունները փորձում էին ապարդյուն դիմադրել, խոչընդոտել և հետաձգել ընդունումը։ 20-րդ դարում սա կարելի է տեսնել ավտոմեքենաների, էլեկտրականության, գաղտնագրության, էլ. փոստի և ինտերնետի վաղ արձագանքներում։

Շուկաների կողմից նոր տեխնոլոգիաների ընդունումը փոխեց մարդկանց բնակության վայրը, աշխատանքի ձևը և երբեմն այն, թե ինչ էին համարում իրենց մշակույթը, երկիրը կամ կառավարման մարմինը։ Շատ դեպքերում դա փոխեց հենց այդ մարմնի մասշտաբը և կառուցվածքը։ Տեխնոլոգիայի միջոցով լայնածավալ հասարակական փոփոխության այլ օրինակներ են գյուղատնտեսության, էլեկտրականության, ավտոմեքենաների և ինտերնետի զարգացումը։

Այս փաստերը բերում են այն եզրակացության, որ տեխնոլոգիան պետք է գերակա լինի օրենքից։ Օրենքը կարող է հետագայում հարմարվել, բայց պատճառահետևանքային կապը ցույց է տալիս, որ իրավական միջոցները չեն կարող ողջամտորեն կամ կայուն կերպով կանգնեցնել փոփոխությունը, և իրավական միջոցները չեն կարող այն առաջացնել։ Օրենքների փոփոխությունը տեխնոլոգիական փոփոխության հետևանք է, ոչ թե պատճառ, և նոր տեխնոլոգիական նորարարությունը չի կարող քվեարկությամբ, ղեկավարի հրամանով կամ նույնիսկ կանխվել առանց ինքնավնասման։

Օրենքը չի կարողացել կանխել շատ տեխնոլոգիաների առաջընթացը, որոնք իրենց ի հայտ գալու պահին հասարակությունը կարծես թե ցանկանում էր կանխել։ Երբ դա հաջողվել է, սովորաբար այդ երկրի հարստությունը միջին և երկարաժամկետ հեռանկարում նվազել է։

4.3.2 Վարկ և փողի ստեղծում

Լավ է, որ երկրի ժողովուրդը չի հասկանում մեր բանկային և դրամական համակարգը, որովհետև եթե հասկանային, կարծում եմ վաղը առավոտյան հեղափոխություն կլիներ։
Հենրի Ֆորդ

Բանկերի մեծ մասը ներգրավված է վարկի ստեղծման մեջ, և սա՝ կապված սպառողական և գլոբալ բանկային գործունեության հետ, ապահովում է եկամտի հիմնական աղբյուր։

Ֆրիդրիխ Հայեկը, Նոբելյան մրցանակակիր տնտեսագետ, պնդում էր, որ 20-րդ դարում տեղի ունեցած փողի կենտրոնացումը նպաստեց ազգ-պետությունների կենտրոնացմանը։ Bitcoin-ի աճը կարող է այս գործընթացը շրջել, ինչը շատերը աջակցում են և նույնիսկ քաղաքական գործիչները հաճախ խոստանում են, բայց կարծես չեն կարողանում իրականացնել։

Մինչև 20-րդ դարը կայսրերը, թագավորները, թագուհիները և կառավարությունները միշտ սահմանափակված էին փողի հասանելիությամբ։ Նրանք հաճախ դիմում էին մեթոդների, ինչպիսիք են մետաղադրամների արժեզրկումը կամ կտրումը՝ այս սահմանափակումները հաղթահարելու համար։ Սակայն, քանի որ այս շրջանցումները պահանջում էին ջանք և ժամանակ, սահմանափակումը որոշ չափով գործում էր։ Այն հարստությունը, որը չափում է փողը, վերևից կենտրոնացված ձևով չի առաջանում, այլ դեցենտրալիզացված տնտեսությունից։ Մինչև 20-րդ դարը փողի բնույթը արտացոլում էր այս ներքևից վերև հոսքը շուկայից և այդպիսով ինքնին «իրական» էր։ Այդ փողի ձևը, դրա կոնկրետ տեխնոլոգիան, ժամանակի և վայրի ընթացքում տարբեր էր՝ որպես մարդկային հասարակությունների զարգացման մաս։

20-րդ դարի սկզբից սկսած փորձեր արվեցին հեռացնել փողի «իրականությունը», որը վերջնականապես ավարտվեց 1971 թվականին, երբ դոլարի փոխարկելիությունը ոսկու հետ «ժամանակավորապես» դադարեցվեց։

Ես հանձնարարել եմ Քոնալիին ժամանակավորապես դադարեցնել ամերիկյան դոլարի փոխարկելիությունը, բացառությամբ այն չափերի և պայմանների, որոնք որոշվում են դրամավարկային կայունության և Միացյալ Նահանգների լավագույն շահերի համար։
Ռիչարդ Նիքսոն

Փողը տեխնոլոգիա է, և Bitcoin-ը՝ որպես թվային փող, կարող է լինել մարդկության պատմության ամենամեծ տեխնոլոգիական նորարարություններից մեկը։

...փողը, իր էությամբ, տեխնոլոգիա է, ինչպես ցանկացած այլ հիմնական մեքենա՝ սեպը, լծակը կամ անիվը։
Business Insider

Համեմատելի է մասշտաբով գյուղատնտեսության, տպագրական մամուլի կամ վառոդի հայտնագործության հետ։ Ալտրուիզմը բացառելով՝ փողը մոտիվացնում է բոլոր կամավոր մարդկային գործողությունները, ուստի հնարավոր է, որ այս տեխնոլոգիայի նոր լուծումը 8 միլիարդ մարդու համար դառնա մարդկության պատմության մեջ ամենաազդեցիկ տեխնոլոգիական նորարարությունը։

Փողը ուժ է, այն տեխնոլոգիա է, և այդպիսով այն գերակա է օրենքից, ուստի տրամաբանորեն այն գերակա է նաև օրենսդիր հաստատություններից։ Փողի դեցենտրալիզացիան կհանգեցնի ուժի դեցենտրալիզացիայի։

Արժույթի կայունության օրհնությունների համար վճարվող տույժերից մեկն այն է, որ օրենքը անպատրաստ է մնում դրամական համակարգում անսպասելի և հեղափոխական փոփոխությունների համար։
Ֆանոր Ջ. Էդեր

Այսօր պետությունները մեկ կամ մի քանի արժույթ են սահմանում որպես օրինական վճարամիջոց։ Եթե շուկան որոշի այլ բան որպես նախընտրելի փող՝ տեղական կամ միջազգային մակարդակով, ապա կառավարությունները կարող են բախվել իրավիճակի, երբ տեղական արժույթի պահանջարկը զիջում է գլոբալ, չեզոք «իրական» փողի պահանջարկին։ Մենք կրկին կտեսնենք, որ իրական փողը շուկայով որոշվող բարիք է, որը կարող է բերել օրենսդրական փոփոխությունների, և ինքնին օրենքով չի ստեղծվում։ Պետությունները միշտ կարող են պահպանել այնպիսի վճարամիջոցների մասին օրենքներ, որոնք սահմանում են պակաս պահանջված փողը, սակայն լավ կլինի, որ հաշվի առնեն նման ընտրության ինքնավնաս հետևանքները՝

Պատմությունը ցույց է տալիս, որ հնարավոր չէ մեկուսանալ այն հետևանքներից, երբ ուրիշները պահում են ավելի «կոշտ» փող, քան քոնը։
Սաիֆեդին Ամուս

Վերևում ներկայացված փաստարկը ցույց է տալիս, թե ինչպես դեցենտրալիզացված, գլոբալ և չեզոք փողը կարող է նպաստել ուժի դեցենտրալիզացիային։ Այժմ անցնում ենք այն հարցին, թե ինչպես է Bitcoin-ը՝ դեցենտրալիզացված դրամական հաղորդակցման տեխնոլոգիան, կարող դառնալ ոչ դրամական հաղորդակցման և մեդիայի դեցենտրալիզացիայի նախանշան։

4.3.3 Վճարումների միջնորդազերծում

Եթե փորձեք քանդել վարկային պղպջակը, բայց [բանկերը] ամբողջությամբ անհրաժեշտ են վճարումների և, հետևաբար, առևտրի համար... չկա նախնական... պատճառ, թե ինչու դա պետք է [լինի]
Ալեն Ֆարինգտոն

Bitcoin-ի կառուցվածքը՝ իր հիմնական շղթայի վրա, որոշ բաց երկրորդ շերտերում և ավելի բարձր շերտերի հավելվածներում, հնարավորություն է տալիս անհատներին փոխանակել թվային արժեք առանց երրորդ կողմերի վրա հենվելու։ Նախկինում հնարավոր չէր ունենալ միջնորդազերծված թվային վճարումներ։ Սակայն, համահավասար վճարումների հնարավորության նախագծումը չի նշանակում, որ բոլոր կամ նույնիսկ մեծ մասը վճարումները այդպես կկատարվեն։ Որքանով վճարումները կդառնան համահավասար, երբ Bitcoin-ի ազդեցությունը կաճի, կորոշվի շուկայից։ Շուկան մասամբ ձևավորվում է ծառայություններ մատուցողների կողմից, որոնց մեջ կարող են լինել նաև գործող բանկերն ու վճարային հաստատությունները։ Եթե այս հաստատությունները չմասնակցեն, ապա շուկան պարզապես կձևավորվի նոր խաղացողների միջոցով, որոնք կտրամադրեն պահանջվող ծառայությունները։

Դեցենտրալիզացված արժույթը թվային ձևով համահավասար փոխանցելու կարողությունը կդառնա վերահսկողություն ապագայում մենաշնորհային կամ օլիգոպոլ ուժի միջոցով փողի և վճարումների կենտրոնացման դեմ։ Սա նշանակում է, որ գործող բանկերի և վճարային հաստատությունների ներգրավվածությունը ծառայություններ մատուցելու համար չի սպառնում Bitcoin-ի ընդհանուր գաղափարին։

Այն պահից, երբ առաջին Bitcoin փոխանակման հարթակները գործարկվեցին, դրանք շատ բիթքոյն պահողների համար հանդես են եկել որպես պահառուներ։ Հետևաբար, այդ փոխանակումներից կատարվող ցանկացած բիթքոյն վճարում՝ թե՛ անհատի ինքնապահպանման դրամապանակին, թե՛ անմիջապես վաճառողին, միջնորդավորված է փոխանակման հարթակների կողմից։ Սակայն, երբ բիթքոյնը գտնվում է ինքնապահպանման մեջ, վճարումները կարող են կատարվել համահավասար ձևով, և շատ բիթքոյն օգտագործողներ հենց այդպես էլ գործարքներ են կատարում։

Lightning Network-ի զարգացումը՝ որպես ցածր արժեքով, ակնթարթային և վերջնական հաշվարկի երկրորդ շերտի վճարային լուծում, հանգեցրել է վճարային նոր և բազմազան միջնորդների առաջացման։ Նրանք առաջարկում են Lightning-ում պահվող միջոցների հարմարավետություն, որոնք կարելի է հասանելի դարձնել հեռախոսային հավելվածների միջոցով՝ արագ և հեշտ առցանց կամ դեմ առ դեմ վճարումների համար բիթքոյնով։ Անհատները կարող են նաև գործարկել իրենց սեփական ինքնապահպանվող Lightning հանգույցը, սակայն դա ավելի բարդ տեխնիկական իրականացում է, քան պարզապես բիթքոյնը շղթայում ինքնապահպանել։ Lightning դրամապանակները ավելի հարմար են առօրյա ծախսերի համար, քան շղթայի միջոցները, և դրանք ավելի շատ նման են ընթացիկ/ստուգման հաշվին բանկում, քան խնայողության կամ ներդրումային հաշվին։ Ինչպես ընթացիկ հաշիվների դեպքում, և նույն պատճառներով, այս դրամապանակներում սովորաբար պահվում են միայն կարճաժամկետ ծախսերի համար անհրաժեշտ փոքր գումարներ։ Շատ բիթքոյն օգտագործողներ պատրաստակամորեն փոխանակում են ինքնապահպանումը հարմարավետության հետ, երբ օգտագործում են Lightning-ը՝ հիմնվելով այն փաստի վրա, որ նրանք միայն փոքր գումարների համար են վերցնում հակակողմի ռիսկ։

Համակարգային ռիսկի նվազեցում

Այսօր թվային վճարումների մեծ մասի հաշվարկը, անկախ նրանից ինչպես է վճարումը արտաքուստ երևում, պահանջում է, որ բանկերը գործարքներ կատարեն կամ ներքին, կամ այլ բանկերի հետ։ Սա պայմանավորված է նրանով, որ ֆինանսական համակարգը կառուցված է որպես բուրգ՝ կենտրոնական բանկը վերևում, որի ներքո բանկերը կառավարում են թվային վճարումները այն արժույթով, որի համար պատասխանատու է կենտրոնական բանկը։ Սա նշանակում է, որ երբ բանկային ճգնաժամ է առաջանում, բանկի ձախողման հետևանքները համակարգային ռիսկ են ներկայացնում վճարային ցանցի համար։

Վարկային քարտի մշակումը՝ վաճառքի պահին՝

1. Հաճախորդը ներկայացնում է քարտը վճարման համար
2. Վճարման հարցումը ուղարկվում է վճարային պրոցեսորին
3. Վճարային պրոցեսորը հարցումը փոխանցում է քարտային ասոցիացիային (Visa, Mastercard)
4. Քարտային ասոցիացիան հարցումը փոխանցում է հաճախորդի քարտ թողարկող բանկին
5. Թողարկող բանկը հաստատում կամ մերժում է վճարումը
6. Քարտային ասոցիացիան պատասխանը փոխանցում է վճարային պրոցեսորին
7. Վճարային պրոցեսորը պատասխանը փոխանցում է վաճառողի տերմինալին, որը հաստատում կամ մերժում է վճարումը

Վճարման վերջնականացում, ավելի ուշ՝

1. Վճարային պրոցեսորը հանձնարարում է իր բանկին կատարել (զուտ) վճարում վաճառողի բանկին
2. Հաճախորդը հանձնարարում է իր բանկին կատարել (զուտ) վճարում քարտ թողարկող բանկին

Բանկային համակարգի և վճարումների միաձուլումը ստեղծում է ավելորդ ռիսկ, որը դրսևորվում է քաղաքական պահանջով՝ փրկել բանկերին վարկային ճգնաժամի ժամանակ, հակառակ դեպքում ամբողջ տնտեսությունը կկործանվի, քանի որ վճարային գործընթացները կձախողվեն։ Սա ստեղծում է բարոյական վտանգ հենց վարկի ստեղծման գործընթացում։

Lightning Network-ի մշակումը

1. Վաճառողի տերմինալը ներկայացնում է Lightning հաշվի QR կոդը
2. Հաճախորդը սկանավորում է հաշվի QR կոդը իր Lightning դրամապանակից սմարթֆոնով և ուղարկում միջոցները
3. Գործարքը վերջնականացվում է իրական ժամանակում՝ Lightning Network-ի հանգույցների կողմից բիթքոյնը փոխանցելով իրար հաջորդող լիկվիդայնության շղթայով

Նշում. այս գործընթացը փոխանցում է միայն տեղեկատվություն և փող

Վճարման վերջնականացումը տեղի է ունենում վաճառքի պահին

• Վաճառողը միջոցները ստանում է անմիջապես՝ ի տարբերություն գործող համակարգերի, որտեղ դա տևում է օրեր կամ շաբաթներ
• Բանկեր անհրաժեշտ չեն
• Վարկային ռիսկ չկա
• Համակարգային ռիսկ չկա

Արժույթի և թվային վճարումների գործընթացի պատասխանատվության իրական տարանջատումը հնարավոր դարձնելով՝ Bitcoin-ը հնարավորություն է տալիս զգալիորեն նվազեցնել, եթե ոչ ամբողջությամբ վերացնել, թվային վճարումների և բանկային համակարգի փոխկախվածությունը՝ դարձնելով ընդհանուր ֆինանսական համակարգը ավելի կայուն։ Սա կարող է նշանակել, որ հասարակությունները այլևս ստիպված չեն լինի կանգնել այն երկընտրանքի առաջ, երբ պետք է սոցիալականացնել բանկային ոլորտում կրած վնասները կամ բախվել տնտեսության վճարային համակարգերի փլուզմանը։ Bitcoin-ի համար պատասխանատու չէ որևէ մեկ կողմ, թեև բազմաթիվ անհատներ, ընկերություններ և ոչ առևտրային կազմակերպություններ նպաստում են դրա աճին և զարգացմանը։ Bitcoin-ի արժեքը չի բխում ինստիտուցիոնալ կառուցվածքներից, այլ շուկայից։

4.3.4 Սպառնալիքներ

Վճարումներ

Հասարակության և տնտեսության կայունության համար ակնհայտ օգուտ կա վճարային համակարգերը բանկային լայն համակարգից տարանջատելու հնարավորությունից։ Եթե բանկերը այլևս կենտրոնական չլինեն գլոբալ վճարային համակարգում, ապա վատ վարկային քաղաքականության հետևանքով սնանկացածներին փրկելու անհրաժեշտությունը զգալիորեն կնվազի։ Իրենց հաջողության համար բանկերը, ամենայն հավանականությամբ, կդառնան ավելի պատասխանատու վարկավորման հարցում, քանի որ ներկայումս գոյություն ունեցող ապահովագրական մեխանիզմը կարող է զգալիորեն նվազել կամ նույնիսկ վերացվել։

Սա սպառնալիք է ոչ միայն բանկերի վճարային եկամուտների համար, այլև ունի ավելի լայն ազդեցություն նրանց խնայողությունների և վարկերի բիզնեսի վրա։

Հավանաբար կլինի վճարային ծառայությունների ավելի բազմազան խումբ, ներառյալ որոշ սպառողներ, որոնք կդառնան իրենց սեփական մատակարարները՝ գործարկելով անձնական կամ համայնքային բիթքոյն լայթնինգ ծառայություններ։ Շատ նոր մասնակիցների դեպքում բանկերն ու գործող վճարային ծառայություններ մատուցողները ստիպված կլինեն զարգացնել գրավիչ ծառայություններ՝ իրենց եկամուտները պահպանելու համար։

Միջազգային փոխանցումներ և արտարժույթ

Bitcoin-ը և կայուն մետաղադրամի լուծումները զգալիորեն նվազեցնում են օտարերկրյա վճարումների և միջազգային փոխանցումների հետ կապված խոչընդոտներն ու ծախսերը։ Սա կարող է լուրջ սպառնալիք ներկայացնել բանկերի և վճարային ծառայություններ մատուցողների եկամուտների համար։

Արտարժույթի շուկաների ծավալը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բռնկումից ի վեր աճել է գրեթե զրոյից մինչև 7.5 տրիլիոն դոլար օրական 2022 թվականի վերջում, և այդ աճի գրեթե ամբողջը տեղի է ունեցել 1971 թվականին Բրետոն Վուդսի փոխանակման համակարգի ավարտից հետո։ Բանկերն ու վճարային ծառայություններ մատուցողները զգալի եկամուտներ են ստանում այս շուկաներում ծառայություններ մատուցելուց։

https://www.cls-group.com/media/psfny5au/cls_fx_policy_02_fall_of_bretton_woods_fx_50years_afloat_shapingfx_series_oct2023.pdf

Խնայողություններ և վարկեր

Սպառողները այլևս ստիպված չեն արժեք պահել բանկերում, որպեսզի այն օգտագործելի լինի վճարումների համար։ Սա ոչ միայն սպառնալիք է բանկերի «չափազանց մեծ՝ ձախողվելու համար» դիրքին, ինչպես նշվեց վերևում՝ 3.4.1-ում, այլ կարող է ազդել նաև նրանց՝ վարկերի տեսքով պարտք ստեղծելու կարողության վրա։

Բանկերի կողմից ստեղծվող վարկի քանակի նվազեցումը կարող է զգալիորեն կրճատել եկամուտները թե՛ սպառողական, թե՛ համաշխարհային բանկային ոլորտում։

4.3.5 Հնարավորություններ

Չնայած My First Bitcoin-ը հնարավորություն է տալիս խնայողություններն ու վճարումները իրականացնել առանց միջնորդների, որոշ մարդիկ, ամենայն հավանականությամբ, կտեսնեն արժեք՝ հարմարության համար որոշակի կամ ամբողջական չափով փոխանակելով հակակողմի ռիսկը։ Սա մեծ հնարավորություն է բանկերի և վճարային ծառայություններ մատուցողների համար՝ օգտագործելու իրենց առկա շուկայական դիրքը՝ հաջողակ ապրանքներ ստեղծելու համար, որոնք կգրավեն նման հաճախորդներին։

Վճարումներ

Bitcoin-ով վճարումների ոլորտը արագ զարգանում է թե՛ վաճառողների, թե՛ հաճախորդների տեսանկյունից։ Բանկերի և վճարային ծառայություններ մատուցողների համար մեծ հնարավորություններ կան՝ նորարարություն անել իրենց առկա հարթակներում՝ ներդնելով բնիկ bitcoin-ով վճարումների լուծումներ։ Անխուսափելի է, որ սա ի վերջո տեղի կունենա, սակայն ուշանալու վտանգը հնարավորություն է ստեղծում, որ ապագա շուկայի մասնաբաժինը անցնի նոր խաղացողներին, որոնք արդեն տրամադրում և զարգացնում են նման լուծումներ։ Որոշ լուծումներ բաց կոդով են, մյուսները՝ սեփականատիրական, իսկ որոշները՝ միջանկյալ, երբ կոդը բաց է, բայց օպերատորները կարող են ընտրել բաց կոդով կոդը որպես հիմք օգտագործել իրենց սեփականատիրական լուծման համար։

Նման լուծումները կարող են լինել աշխարհագրորեն սահմանափակ կամ հասանելի ամբողջ աշխարհում։ Դրանք սովորաբար ունեն ավելի ցածր վճարային միջնորդավճարներ և վերջնական հաշվարկի ավելի արագ ժամանակ՝ հաճախ մեկ վայրկյանից էլ պակաս։ Դրանք վերացնում են միջնորդներին և շրջանցում են թղթակցային ու կենտրոնական բանկերը՝ հաճախորդներին և վաճառողներին առաջարկելով ավելի լավ և արդյունավետ վճարային ծառայություններ։

Միկրովճարներն ու հոսքային միկրովճարները տնտեսապես հնարավոր չեն ներկայիս համակարգերով և փողի տեխնոլոգիայով։ Bitcoin-ի վրա կառուցված շերտերը, օրինակ՝ Lightning Network-ը, կարող են ապահովել այս ֆունկցիոնալությունը տնտեսապես հիմնավորված ծախսով։ Կան մի շարք ոլորտներ, որտեղ նման վճարային լուծումների զարգացումը կարող է դրական ազդեցություն ունենալ աճի վրա։ Օրինակ՝ միկրովճարներ՝ առանձին նորությունների հոդվածներ կարդալու համար կամ հոսքային վճարումներ՝ վիդեո մեդիա դիտելու համար։ Սա կարող է բարելավել հաճախորդի փորձը՝ նվազեցնելով գովազդային միջամտությունը, ինչպես նաև խթանել մեդիա կազմակերպությունների ուղղակի եկամուտների աճը։ Հավանաբար կլինեն շատ այլ ոլորտներ, որտեղ միկրովճարների զարգացումը կկարողանա արժեք ավելացնել առկա ապրանքներին ու շուկաներին՝ սպառողների համար և շահույթ՝ ծառայություններ մատուցողների համար։ Դրանք կարող են նաև հնարավորություն տալ ամբողջովին նոր ապրանքների և շուկաների զարգացմանը։

Արհեստական բանականության գործակալները չեն կարող վճարումներ կատարել կամ ստանալ ներկայիս համակարգում, քանի որ չունեն մարդկային կամ իրավական ինքնություն։ Կա հնարավորություն առաջնորդելու և ձևավորելու այնպիսի ապրանքներ, որոնք կօգնեն ԱԲ գործակալներին ուղարկել և ստանալ վճարումներ։ Գոյություն ունեցող բանկերն ու վճարային ծառայություններ մատուցողները կարող են զարգացնել տեխնոլոգիա, որը կնպաստի այս ոլորտի առաջընթացին։ Քանի որ այս շուկան դեռ գոյություն չունի, դա սպառնալիք չէ, բայց կարող է բաց թողնված հնարավորություն լինել։ Bitcoin-ը չի պահանջում մարդկային ինքնություն գործելու համար, ուստի հավանական է, որ ԱԲ գործակալները կօգտագործեն Bitcoin-ի վրա կառուցված տեխնոլոգիաներ՝ վճարումներ ուղարկելու և ստանալու ֆունկցիոնալություն ձեռք բերելու համար։

Միջազգային փոխանցումներ և արտարժույթի փոխանակում

Բանկերի և վճարային ծառայություններ մատուցողների համար կա հնարավորություն օգտագործելու Bitcoin-ը և կայուն մետաղադրամների լուծումները՝ իրենց ծառայությունները սպառողների և բիզնեսների համար ավելի արդյունավետ դարձնելու, ծախսերը նվազեցնելու, հուսալիությունը բարձրացնելու և վճարումների ուշացումները կրճատելու համար։ Որքան շուտ նրանք ներգրավվեն, այնքան ավելի լավ կկարողանան նվազեցնել այս նոր տեխնոլոգիաների առաջարկած «դեմոկրատացումը» և պահպանել իրենց շուկայի լավ մասնաբաժինը։ Ժամանակին չգործելու դեպքում, հավանաբար, կաճի նրանց եկամուտների կորուստը այս շուկաներում։

Խնայողություններ

Բանկերը հնարավորություն ունեն մշակելու և տրամադրելու նոր հաշիվներ, որոնք կարող են լինել պարզից մինչև բարդ՝ հաճախորդներին տարբեր պահման առավելություններով։ Հաճախորդները ստիպված կլինեն ընտրություն կատարել ինքնապահպանման և հարմարության միջև, իսկ բանկերը կարող են մշակել ապրանքների մատրիցա՝ տարբեր հաճախորդների պահանջները բավարարելու համար։ Շատ հաճախորդներ գոհ կլինեն՝ մի մասը bitcoin-ը պահելով ինքնուրույն, իսկ մի մասը՝ բանկում հաշիվ ունենալով։

Տարբեր հաշիվները կարող են ունենալ տարբեր առավելություններ՝ ինչպես մատակարարի, այնպես էլ հաճախորդի համար, ահա մի քանի հնարավոր օրինակներ՝

• Համատեղ պահում՝ վճարի դիմաց, սակայն մատակարարը իրավունք չունի օգտագործել հաճախորդի ակտիվները վարկավորման համար
• Անվճար պահման հաշիվներ, որտեղ մատակարարը իրավունք ունի օգտագործել ակտիվները ամբողջական պահուստային վարկավորման համար
• Պահման հաշիվներ՝ bitcoin-ով տոկոսադրույքով, եթե մատակարարը լիազորված է վարկ տրամադրել մասնակի պահուստների հիման վրա և/կամ ապահովել իրացվելիություն առևտրի շուկաներում կամ վճարային ալիքներում։

Վարկ

Կարող են լինել նոր տեսակի վարկեր՝ bitcoin գրավի հիման վրա։ Ահա մի քանի օրինակ՝

• Ֆիատ (օրինակ՝ ՀՀ դրամ) վարկ՝ bitcoin գրավով համատեղ պահման կամ վերահսկողության ապացույցով
• Bitcoin վարկ՝ նման վերոնշյալին
• Անապահով bitcoin վարկ։

4.3.6 Գործունեություն

Քննադատաբար վերլուծեք նշված սպառնալիքներն ու հնարավորությունները։

Bitcoin-ը իդեալական հակաթույն է ֆիատ արժույթի արժեզրկման դեմ։ Bitcoin-ի ֆիքսված առաջարկը, բաց կոդով ծրագրային ապահովումը և բաշխված ցանցը դիմադրում են ինֆլյացիային։ Բացի այդ, որպես էներգետիկ արժույթ, այն պահանջում է էներգիայի սպառում ձեռքբերման համար՝ ընդգծելով դրա եզակի արժեքի պահպանումը։
Ջեք Մալլերս

4.4.0 Ներածություն

Տեխնոլոգիական ոլորտը Bitcoin-ի ընդունման առաջնագծում է։ Ինչպես հաճախ ասում են, և ինչպես նկարագրված է վերևի մեջբերման մեջ՝ այն համադրում է այն ամենը, ինչ մարդիկ չեն հասկանում համակարգիչների մասին, այն ամենի հետ, ինչ չեն հասկանում փողի մասին։ Մեջբերումը նաև նկարագրում է Bitcoin-ի որոշ հիմնական կողմերը, որոնք պետք է հասկանալ՝ դրա իրական արժեքը տեսնելու համար։ Սա տեխնոլոգիական ոլորտին լավ դիրք է տալիս՝ օգուտ քաղելու դրա ընդունումից, բայց նաև բիզնեսի ողջ ցիկլի ընթացքում փոփոխությունների առաջնագծում լինելու համար։

Եթե նայենք ցանկացած սովորական բիզնեսի, սա կարող է արտահայտվել հետևյալ ձևով՝

• Բիզնեսի ռազմավարություն – ինչպես պետք է ցանկացած բիզնեսը հարմարվի 
• Բիզնես պլան – Ինչպես է սա իրականացվելու
• Ինչ վաճառել – Ինչ ապրանքներ կամ ծառայություններ և համապատասխան կարողություններ են անհրաժեշտ սա իրականացնելու համար
• Ինչպես հաղթել – Գնալ շուկա ռազմավարություն և վաճառք 
• Անվտանգություն – Կառավարման, կարգավորող և համապատասխանության հնարավոր հետևանքներ
• Տաղանդի կառավարում – ինչ հմտություններ են անհրաժեշտ
• Հաճախորդի հաջողություն – Ներգրավվածություն, ներգրավում, կառավարում և պահպանում
• Շարունակական նորարարություն – ինչպես համընթաց լինել արագ փոփոխվող էկոհամակարգի հետ

4.4.1 Բիզնեսի ռազմավարություն – ինչպես պետք է բիզնեսը հարմարվի?

Bitcoin-ը ներկայացնում է նոր տեխնոլոգիա, որը գտնվում է գլոբալ ընդունման գործընթացում։ Թեև առաջին հայացքից այդպես չի թվում, այն կարող է ազդել ցանկացած բիզնեսի բոլոր կողմերի վրա, ներառյալ տեխնոլոգիային ուղղվածները։ 

Սա առաջին իսկապես սակավաթիվ թվային ակտիվն է և ստեղծել է «կրիպտո-մետաղադրամների» կամ «ալտ-քոյնների» նոր շուկա, որոնք բոլորը փորձում են կրկնօրինակել այն կամ ստեղծել ինչ-որ նոր բան՝ օգտագործելով հիմքում ընկած տեխնոլոգիաները։ Դրանցից առավել ակնհայտներից մեկը բլոկչեյնն է, որը կարևոր հնարավորություն է տալիս թվային փողի կառավարման համար, բայց հիմնականում այլ դեպքերում պարզապես լուծում է, որը փնտրում է լուծվող խնդիր։

Bitcoin-ի շուրջ ստեղծվում է ամբողջական էկոհամակարգ՝ ոչ միայն թվային դարաշրջանի համար առողջ փող ապահովելու, այլև խելացի պայմանագրերի, վճարային համակարգերի և այլ լուծումների համար, որոնք հիմնված են այդ արձանագրության վրա։

Հասկանալու համար, թե ինչպես կարող է Bitcoin-ը ազդել իրենց բիզնեսի վրա, տեխնոլոգիական մատակարարները պետք է հասկանան՝

• Գաղտնագրում
• Bitcoin-ը՝ որպես ոլորտի առաջամարտիկ և առաջնորդ
• Բլոկչեյնի տրիլեմման և անհրաժեշտ փոխզիջումները
• Անվտանգության նկատառումներ 
• Բաց կոդով ծրագրային ապահովման կառավարում
• Ցանցային ասպեկտներ 
• Կրիպտոգրաֆիա
• Օգտագործումը և ազդեցությունը հաճախորդների վրա – վճարումներ և այլն։

Աղբյուր՝ https://www.solulab.com/cryptocurrency-tech-industry-impact/

Անվտանգություն և գաղտնիություն - Գաղտնագրում և կրիպտոգրաֆիա

Bitcoin ցանցի անվտանգությունը բազմաշերտ է։ Երբ դուք ուղարկում եք bitcoin, գործարքը գաղտնագրվում է SHA-256 հեշավորման միջոցով։ Մայնինգի ֆունկցիան նույնպես օգտագործում է հեշավորում՝ մոտավորապես յուրաքանչյուր տասը րոպեն մեկ վավեր բլոկ ստեղծելու համար։ 

Bitcoin գործարքները կարող են մնալ գաղտնի, բայց դրա համար անհրաժեշտ է հասկանալ և կիրառել հետևյալ հնարավորությունները՝

• Հասցեների չկրկնվող օգտագործում
• KYC-ի օգտագործումից խուսափում և անձնական էլ. հասցեների չօգտագործում
• Դրամապանակի օգտագործում, որը միացված է ձեր սեփական հանգույցին
• Չեյնի վրա կապերի հեռարձակումը Tor-ի միջոցով
• Lightning-ի օգտագործում
• Coinjoin ֆունկցիաների օգտագործում
• Անվտանգ ծրագրային ապահովման, օրինակ՝ դրամապանակների օգտագործում

Անվտանգության վրա կենտրոնացած տեխնոլոգիական ընկերությունները լավ դիրքում են՝ հասկանալու և կիրառելու այս հնարավորությունները՝ հաճախորդների և իրենց bitcoin-ը ապահով պահելու համար։ 

Bitcoin-ը՝ որպես ոլորտի առաջամարտիկ և առաջնորդ

Bitcoin-ը առաջամարտիկ տեխնոլոգիա է և իր գոյության առաջին տարիներին մենակ էր։ Կրիպտո ոլորտը ձևավորվեց դրա շուրջ՝ մրցակիցները կամ փորձում էին փոխարինել այն, կամ օգտագործել հիմքում ընկած տեխնոլոգիաները՝ նոր լուծումներ ստեղծելու համար։ Սա տեղի է ունեցել ընդունման ալիքներով և Bitcoin-ի պատմության ընթացքում երկու անգամ, ինչպես ցույց է տրված վերևի գծապատկերում։ Երկու անգամ էլ Bitcoin-ի գերակայությունը վերականգնվել է, քանի որ այդ «ալտ-քոյնները» չեն կարողացել իրականացնել իրենց խոստումները։ Հասկանալը, թե ինչու է սա կրկնվող օրինաչափություն, կօգնի ուղղորդել ներքին ներդրումները, ինչպես նաև խորհրդատվական հնարավորություններ կստեղծի հաճախորդների համար։

Բլոկչեյնի եռակի խնդիրն ու փոխզիջումները

Բլոկչեյնի եռակի խնդիրը վերաբերում է բլոկչեյն տեխնոլոգիայի երեք կարևորագույն ասպեկտների՝ անվտանգություն, մասշտաբելիություն և դեցենտրալիզացիա, միաժամանակ ապահովելու մարտահրավերին։

Եռակի խնդիրը ենթադրում է, որ մեկ ասպեկտի օպտիմալացումը հաճախ վնասում է մյուսներին, ինչը դժվարացնում է երեքն էլ միաժամանակ ապահովելը։ Bitcoin-ը օպտիմալացնում է անվտանգությունը՝ ցանցը պաշտպանող հեշի հզորությունը շարունակաբար աճում է, և դեցենտրալիզացիան՝ թույլ տալով իսկապես գլոբալ ցանց, որը չունի կենտրոնական վերահսկողություն։ Սա տեղի է ունենում մասշտաբելիության հաշվին՝ վայրկյանում իրականացվող գործարքների քանակը համեմատաբար քիչ է։ Այս խնդիրը թողնված է լուծելու ավելի բարձր շերտերում, օրինակ՝ Lightning-ում, նմանապես ինչպես TCP/IP-ի բազմաշերտ մոտեցման դեպքում։

Բաց կոդով ծրագրային ապահովման կառավարում

Bitcoin-ը բաց կոդով նախագիծ է, և սկզբնաղբյուրի կոդը հասանելի է բաց (MIT) լիցենզիայի ներքո՝ անվճար ներբեռնման և ցանկացած նպատակով օգտագործման համար։ Բաց կոդը նշանակում է ավելին, քան պարզապես անվճար օգտագործում։ Դա նաև նշանակում է, որ bitcoin-ը զարգացվում է կամավորների բաց համայնքի կողմից։
Անդրեաս Անտոնոպուլոս

Այդ «կամավորների բաց համայնքը» համագործակցում է ծրագրավորողների հարթակների միջոցով, ինչպիսին է GitHub-ը։ Հանրային պահոցների միջոցով նրանք կազմակերպում են ծրագրի զարգացումը թափանցիկ կերպով։ Կոդը և դրա պատմությունը միշտ հասանելի են։ Ամբողջ կառուցվածքը նմանատիպ հատկանիշներ ունի բլոկչեյնի հետ՝ բաց հաշվետարքը, որը Bitcoin ցանցի հիմքում է։

Բաց կոդի գաղափարախոսությունը տարածված է ամբողջ Bitcoin էկոհամակարգում՝ սկսած հաճախորդներից, ինչպիսիք են Bitcoin Core-ը և Bitcoin Knots-ը, մինչև DIY մայներներ, օրինակ՝ BitAxe-ը, և դրամապանակներ, ինչպիսիք են Wasabi-ն, Green Wallet-ը կամ Blink-ը։

Ցանկացած տեխնիկապես կարող ընկերություն կամ անհատ կարող է ներգրավվել այս նախագծերում, ավելացնել արժեք և կառուցել լուծումներ դրանց հիման վրա։ 

Bitcoin-ի հետ կապված զարգացման լավ տեղեկատու աղբյուր է Ջեյմսոն Լոփփ, ով ներգրավված է Bitcoin-ում դեռ վաղ օրերից։

Ցանցային ասպեկտներ

Bitcoin ցանցը բաղկացած է հանգույցներից, որոնք միացված են միմյանց ցանցային «հարթ» տոպոլոգիայով։ Չկա սերվեր, կենտրոնացված ծառայություն կամ հիերարխիա ցանցում։ Հանգույցը համակարգիչ է, որը միացված է այլ համակարգիչների, հետևում է կանոններին և տարածում տեղեկատվություն։ «Լիարժեք հանգույցը» Bitcoin-ի peer-to-peer ցանցի համակարգիչ է, որը պահպանում և համաժամեցնում է ամբողջ Bitcoin բլոկչեյնի պատճենը։ Հանգույցները էական են կրիպտոարժույթի ցանցի աշխատանքի համար, որի կոդը գտնվում է Bitcoin Core ծրագրում։ Մայներները հանգույցների մասնագիտացված ենթախումբ են, որոնք իրականացնում են հեշավորման ֆունկցիան և ստեղծում բլոկներ։ Ինչպես ցույց է տալիս վերևի Lightning դիագրամը, կա ընկերությունների էկոհամակարգ, որոնք մատակարարում են այս ֆունկցիաների համար անհրաժեշտ սարքավորումներ և/կամ ծրագրային ապահովում, և ցանկացած տեխնոլոգիական ընկերություն կարող է ընտրել ներգրավվել։

Օգտագործում և ազդեցություն հաճախորդների վրա

Ինչպես ցույց է տալիս դիագրամը, էկոհամակարգի մի մասը բաղկացած է ընկերություններից, որոնք տրամադրում են վճարային ենթակառուցվածք, դրամապանակներ, մայնինգ փուլեր և հավելվածներ, որոնք արժեք են ստեղծում սպառողի համար, օրինակ՝ փոդքաստներ և փոխանակման հարթակներ։ Այս ոլորտներից յուրաքանչյուրը կարող է լինել ուսումնասիրության ուղի տեխնոլոգիական ընկերության համար՝ հասկանալու համար, թե ինչ հնարավորություններ կամ սպառնալիքներ կարող է ներկայացնել բիզնեսի համար։

Ինչպե՞ս պետք է փոխվի բիզնեսը։

Այս հիմնական ասպեկտները հասկանալուց հետո, բիզնեսը կարող է գնահատել, թե արդյոք անհրաժեշտ է փոխել գործող ռազմավարությունը, օրինակ՝ պատասխանելով «Հաղթելու համար խաղալ» գրքում նշված հիմնական հարցերին՝

• Հաղթելու ձգտում – որն է մեր բիզնեսի նպատակը և առաջնորդող ձգտումները, և ինչպես է Bitcoin-ը տեղավորվում դրանց մեջ։
• Որտե՞ղ ենք խաղալու։ – որ աշխարհագրական տարածքներում, ապրանքային կատեգորիաներում և հատվածներում կարող ենք հաջողության հասնել՝ հիմնվելով Bitcoin էկոհամակարգի ըմբռնման վրա։
• Ինչպե՞ս ենք հաղթելու։ – արժեքի առաջարկ և մրցակցային առավելություն՝ հիմնված առկա կարողությունների վրա։
• Ի՞նչ կարողություններ պետք է ապահովված լինեն։ – ինչ կոնկրետ կապիտալ ծախսեր և ներդրումներ են անհրաժեշտ։
• Ի՞նչ կառավարման համակարգեր են պահանջվում։ - ինչպես է փողի/գանձապետական ակտիվի ձևի փոփոխությունը ազդելու բիզնեսի և ներքին համակարգերի վրա։

Օրինակ մոտեցում կարող է լինել SWOT վերլուծություն անցկացնելը, որը կարող է ներառել՝ 

Ուժեղ կողմեր

• Ի՞նչ հմտություններ և տեխնոլոգիաներ կան ներսում, որոնք կարելի է կիրառել Bitcoin ոլորտում։

Թույլ կողմեր

• Ի՞նչ հմտություններ կամ լրացուցիչ ներդրումներ կարող է անհրաժեշտ լինել այս փոփոխություններին արձագանքելու համար։

Հնարավորություններ

• Ի՞նչ նոր բիզնեսներ են ձևավորվում Bitcoin-ի շուրջ։
• Ինչպե՞ս են ԱԲ-ն և Bitcoin/Lightning-ը աշխատում միասին։

Սպառնալիքներ

• Ի՞նչ է անում մեր մրցակցությունը այս ոլորտին արձագանքելու համար։
• Ի՞նչ նոր մրցակիցներ կարող են առաջանալ, երբ Bitcoin-ը հասունանա։
• Ի՞նչ ռիսկեր է սա ստեղծում գործող բիզնեսի համար։

Նման վերլուծություն կատարելը՝ այս կամ այլ մեթոդաբանությամբ, կօգնի հասկանալ, թե ինչպես կարող է Bitcoin-ը ազդել բիզնեսի վրա և ինչ փոփոխություններ է անհրաժեշտ կատարել։

4.4.2 Բիզնես պլան – ինչպես է սա իրականացվելու

Ինչպես ցույց է տալիս Lightning-ի էկոհամակարգի օրինակը, ՏՏ ոլորտը առանցքային է Bitcoin տնտեսության համար, և կան բազմաթիվ տարբեր հնարավորություններ արժեք ավելացնելու՝ կախված այն հարցերի պատասխաններից, թե որտեղ եք խաղալու և ինչպես եք հաղթելու, օրինակ՝ 

• Երկրորդ/երրորդ շերտերի ցանցային ենթակառուցվածքի զարգացում
• Բաց կոդով ծրագրային ապահովման մշակման մասնակցություն
• Նոր սարքավորումների լուծումների մշակում
• Հավելվածների և ծրագրային ապահովման մշակում
• ԱԲ-ի և Bitcoin լուծումների ներդրում
• ՏՏ անվտանգության և գաղտնիության բարձրացում Bitcoin ցանցի համար
• Bitcoin մայնինգ և էներգետիկ վերլուծություն

4.4.3 Ինչ վաճառել - Ինչպիսի՞ ապրանքներ կամ ծառայություններ կարելի է ստեղծել կամ հարմարեցնել այս նոր բիզնես մոդելին:

Այս ոլորտում նորարարություն իրականացնող ընկերությունների որոշ օրինակներ են՝

Fountain դա փոդքասթների հավելված է, որը մի քանի նորարարություն է առաջարկում փոդքասթինգի ոլորտում։

Հավելվածը կապված է Lightning դրամապանակի հետ, որը աշխատում է CashApp կամ Strike-ի միջոցով, ինչը հավելվածի օգտատերերին հնարավորություն է տալիս ուղարկել և ստանալ «սատսեր»՝ բիթքոյնի փոքր քանակություններ։

Լսողները կարող են ընտրել՝ սատսեր փոխանցել արտադրողին՝ ըստ րոպեի, երբ լսում են։ Նրանք կարող են նաև «բուստ» անել իրենց սիրած փոդքասթները՝ սատսեր ուղարկելով փոդքասթերին՝ ուղեկցելով հաղորդագրությամբ։ Բուստերը ցուցադրվում են որպես մեկնաբանություններ, որպեսզի մյուս լսողները կարողանան կարդալ և արձագանքել դրանց։ Երբ դուք ուղարկում եք Boost, այն հայտնվում է շոուի և էպիզոդի էջում՝ ակտիվության բաժնում։ Որքան շատ Boost ուղարկեք, այնքան բարձր է այն հայտնվում էպիզոդի էջում։ Այն նաև տեսանելի կլինի մյուս օգտատերերին, ովքեր հետևում են ձեզ Fountain-ում իրենց Discover հոսքում։

Այսպիսով, փոդքասթերը կարող են վաստակել սատսեր՝ լսողների ներգրավվածության համար Lightning-ի միջոցով և կարող են ընտրել ավտոմատ կերպով կիսել դրանք շոուի ցանկացած ներդրողի հետ։

Օգտատիրոջ համար՝ յուրաքանչյուր րոպեն, որը ծախսվում է բովանդակություն սպառելու, ստեղծելու կամ գովազդ դիտելու վրա, ավելացնում է օգտագործվող հարթակի արժեքը։ Մտածեք այն հարթակների մասին, որոնք ամեն օր օգտագործվում են՝ Youtube, Twitter, Facebook, Instagram, TikTok - այս բոլոր հարթակները կկորցնեն իրենց արժեքը առանց դրանց տրված ժամանակի և ուշադրության, բայց դրանցից ոչ մեկը չի պարգևատրում օգտատիրոջը մնալու համար։ Fountain հավելվածում օգտատերերը կարող են պարգևատրվել՝ հավանելու, գովազդվող բովանդակություն լսելու կամ պարզապես փոդքասթ լսելու համար։

Ընկերությունները կարող են դիտարկել մարքեթինգային միջոցները տեղափոխելու հնարավորությունը՝ որոնցից հայտնի է, որ ավանդաբար 50%-ը վատնվում է, բայց դժվար է իմանալ, թե որ 50%-ն է,՝ նման մոդել որդեգրելու համար։

MicroStrategy Incorporated դա ամերիկյան ընկերություն է, որը տրամադրում է բիզնես վերլուծության, շարժական ծրագրային ապահովման և ամպային ծառայություններ։ Ընկերությունը մշակում է ծրագրային ապահովում՝ ներքին և արտաքին տվյալները վերլուծելու, բիզնես որոշումներ կայացնելու և շարժական հավելվածներ մշակելու համար։

2020 թվականի օգոստոսին MicroStrategy-ն ներդրեց 250 միլիոն դոլար բիթքոյնում՝ որպես գանձապետական պահուստային ակտիվ՝ նշելով կանխիկի եկամտաբերության նվազումը, և այժմ օգտագործում է բիթքոյնը՝ աշխատակիցներին խթանելու համար։ MicroStrategy-ն այս ուղղությամբ լուծումներ մշակող և ներդնող առաջատար կազմակերպություններից է, և 2023 թվականին MicroStrategy-ն հայտարարեց մի շարք նախաձեռնությունների մասին այս ոլորտում՝

• Աշխատակիցներին պարգևատրել կոնֆերանս-զանգերին մասնակցելու համար։ Lightning-ը Zoom-ի հետ ինտեգրելով՝ երբ հանդիպումներ և կոնֆերանսներ են պլանավորվում, օրինակ՝ ընկերության օրը, այն աշխատակիցները, ովքեր մասնակցում և մնում են վեբինարի ամբողջ ընթացքում, ստանում են սատսեր։
• Պարգևատրում գիտելիքի փոխանակման համար՝ Salesforce ինտեգրացիայով։ Աշխատակիցները պարգևատրվում են օգտակար գիտելիք տրամադրելու համար՝ հոդվածների տեսքով, որոնք հաճախորդները կարող են կարդալ՝ իրենց ունեցած հարցերին պատասխաններ գտնելու համար MicroStrategy-ի արտադրանքների վերաբերյալ։ Աշխատակիցները նաև վարձատրվում են իրական ժամանակում հարցերին պատասխանելու համար՝ սատսերով։
• Պարգևատրում բովանդակություն սպառելու համար՝ Wistia ինտեգրացիայով։ Մարքեթինգային թիմի կողմից ստեղծված տեսանյութերը, որոնք բացատրում են MicroStrategy-ի տեսլականը և առաքելությունը, ինչպես նաև հաճախորդների արձագանքները՝ ընկերության արտադրանքների օգտակարության վերաբերյալ, տեղադրվում են Wistia-ում, մինչ աշխատակիցները վարձատրվում են այդ բովանդակությունը սպառելու համար։ Նպատակն է օգնել աշխատակիցներին «հասկանալ ընկերության տեսլականը, արտադրանքի նոր հնարավորությունները և մեր հաճախորդների օգտագործման դեպքերը», մինչ նրանք պարգևատրվում են սատսերով։
• Պարգևատրում սովորելու համար՝ Adobe LMS ինտեգրացիայով։ MicroStrategy-ի աշխատակազմը նշել է, որ աշխատակիցների անձնական զարգացման կարևորության պատճառով ստեղծվել է ուսուցման համակարգ, որը ինտեգրվել է Adobe Learning Management System-ի հետ և նույնպես աշխատում է Lightning պարգևատրման միջոցով։

MicroStrategy-ն նշել է, որ այս հնարավորությունները հասանելի կդառնան նաև MicroStrategy հարթակի հաճախորդներին։

Բիթքոյնում նախնական ներդրումից հետո MicroStrategy-ն մեծ ներդրումներ է կատարել՝ դառնալով բիթքոյնի ամենամեծ պահորդներից մեկը և տեսել է, որ իր բաժնետոմսերը գերազանցել են ոլորտի մրցակիցներին։ Հետագայում աշխատակիցների կողմից պահվող բաժնետոմսերի արժեքի աճը հարցազրույցում նկարագրվել է որպես դրական ազդեցություն ունեցող աշխատակիցների պահպանման վրա։

Աղբյուր՝https://cryptotvplus.com/2023/05/how-microstrategys-sats-rewards-spark-employee-motivation/

Ինչպես ցույց են տալիս այս երկու օրինակները, Bitcoin-ը և Lightning-ը հնարավորություն են տալիս ոչ միայն աշխատակիցների համար ներքին պարգևատրման, այլև արտաքին ծառայությունների համար։ Տեխնոլոգիական ընկերությունները լավ դիրքում են՝ դրանք իրենց համար կիրառելու, ինչպես նաև հաճախորդներին լուծումներ տրամադրելու համար։

Առաջարկվող հնարավոր ապրանքները կամ ծառայությունները մեծապես կախված կլինեն տեխնոլոգիայի այն հատվածից, որում ներգրավված է ընկերությունը, բայց որոշ օրինակներ են՝

• Ծրագրային ապահովման ընկերություններ - SaaS բաժանորդագրության վճարումներ՝ SATS հոսքով
• Անվտանգության մատակարարներ – թիրախավորված ծառայություններ՝ կրիպտոջեքինգը հայտնաբերելու համար
• MSP-ներ – Բլոկչեյնի/Bitcoin-ի կրթական ծրագրեր հաճախորդների համար
• Սոցիալական մեդիայի հարթակներ - գանձել օգտագործման համար՝ գովազդային եկամտի փոխարեն
• Սատսեր հոսք օգտատերերին (օրինակ՝ հարցումներ լրացնելու կամ հարթակում կամ կայքում ժամանակ անցկացնելու համար)՝ մարքեթինգի և գովազդի վրա ծախսելու փոխարեն
• FinOps ընկերություններ՝ վճարումների համար Bitcoin-ի ենթակառուցվածքների կիրառմամբ
• Տվյալների կենտրոնի մատակարարներ՝ AI/BTC-ի համար ջերմության/մայնինգի լուծումներ տրամադրելով
• Ջեռուցման ընկերություններ՝ մայնինգը ներառելով
• Վերականգնվող էներգիայի ընկերություններ՝ մայնինգը ներառելով

Նաև կարևոր է հասկանալ, որ մեծ ներդրումներ են արվել «ալտ-քոյնների» մեջ, որոնք պնդում էին, թե նախատեսված են նորարարական լուծումներ տրամադրելու համար, սակայն մինչ օրս չեն կարողացել իրական հաջողություն ունենալ։ Այս գաղափարներից լավագույնները, ամենայն հավանականությամբ, կհայտնվեն Bitcoin ցանցում։

4.4.4 Ինչպես հաղթել – դուրս գալ շուկա ռազմավարություն և վաճառք

Թվային մարքեթինգային ռազմավարությունը պետք է ներառի պլան՝ առցանց ալիքները օգտագործելու համար՝ ինտերնետում ներկայություն հաստատելու և կոնկրետ մարքեթինգային նպատակներ իրականացնելու համար։ Վերջնական նպատակը ցանկացած բիզնեսի տեսանելիությունը բարձրացնելն է և նոր հաճախորդներ ներգրավելը տարբեր ալիքների միջոցով։ Ինչպես ցույց են տալիս վերը նշված օրինակները, խափանող միկրովճարումները կարող են նաև նոր մարքեթինգային մոդելներ կենսունակ դարձնել։

Մարքեթինգային ռազմավարությունը և պլանը պետք է հարմարեցվեն՝ ներառելով Bitcoin-ի հետ կապված նախաձեռնությունները, որոնց շուրջ համաձայնություն է ձեռք բերվել՝ հստակ նպատակներով և խնդիրներով։

Նպատակները կարող են լինել՝

• Հաստատել առաջատարի դիրք Bitcoin-ի վերաբերյալ՝ բիզնեսի հետ կապված տեխնոլոգիական ոլորտում
• Նոր հաճախորդներ ներգրավել Bitcoin-ին ուղղված ապրանքներով և ծառայություններով
• Ապրանքանիշի ճանաչելիությունը բարձրացնել Bitcoin-ի ոլորտում

Մարքեթինգային պլանը կարող է ներառել հետևյալ նախաձեռնությունները՝

• Ստեղծել նոր վայրէջքի էջ՝ Bitcoin-ի և/կամ Lightning-ի վրա կենտրոնացած
• Ներկառուցել Bitcoin-ի հաղորդագրությունները առկա մարքեթինգային արշավներում
• Bitcoin-ի հետ կապված ապրանքների կամ ծառայությունների թողարկումներ
• Աճեցնել սոցիալական մեդիայի հետևորդների թիվը՝ Bitcoin-ի բովանդակությանը նվիրված թիրախային հարթակներում
• Ներդրում կատարել բաց կոդով ծրագրային ապահովման մեջ
• Օգտագործել սատսերի հոսքի հնարավորությունը՝ խրախուսելու մարքեթինգային կամ կրթական բովանդակության սպառումը

4.4.5 Անվտանգություն – արդյո՞ք ազդեցություն կա կառավարման, կանոնակարգերի և համապատասխանության պահանջների վրա

Արդյո՞ք Bitcoin-ի և հարակից բաց կոդով արձանագրությունների օգտագործումը փոխում է մեր մոտեցումը ՏՏ ռիսկերի և համապատասխանության վերաբերյալ։

Անվտանգությունն ու համապատասխանությունը կարևոր նշանակություն ունեն Bitcoin-ի հաջողության համար, որը հիմնված է հեշավորման, կրիպտոգրաֆիայի և կոդավորման վրա։ Որպես բաց կոդով արձանագրություն՝ կոդը հասանելի է յուրաքանչյուրի համար ուսումնասիրելու և ներդրում կատարելու նպատակով։ Տեխնոլոգիական ընկերությունները կարող են լավ դիրքավորվել՝ ներդրում ունենալու այս էկոհամակարգում։

Կախված ընտրված լուծումներից, որոնց վրա ընկերությունը կենտրոնացած է, կարող են լինել անվտանգության և համապատասխանության այլ ասպեկտներ, որոնք պետք է հաշվի առնել, օրինակ՝ ֆինանսական գործարքների կարգավորումներ կամ հաճախորդի գաղտնիություն։

4.4.6 Տաղանդների կառավարում – ինչ նոր հմտություններ են անհրաժեշտ լինելու

Bitcoin-ի առաջին կողմնակիցներից շատերը գալիս էին ՏՏ ոլորտից, հավանաբար այն պատճառով, որ վաղ ընդունողները պետք է ունենային բարձր տեխնիկական գիտելիքներ՝ գնահատելու համար, թե ինչպես է Bitcoin-ը ապահովում անվտանգությունն ու սակավությունը։

Ինչպես նկարագրված է ներածության մեջ, կա կարծրատիպ, որ Bitcoin-ը համատեղում է այն ամենը, ինչ չեք հասկանում համակարգիչների մասին, այն ամենի հետ, ինչ չեք հասկանում փողի մասին։ Վերջինս կարող է պահանջել լրացուցիչ ներքին կրթություն, սակայն տեխնոլոգիական ոլորտը, ակնհայտորեն, ավելի լավ դիրքերում է, քան մյուս ոլորտները՝ անհրաժեշտ հմտությունները որոշելու և տրամադրելու համար։ Կախված կոնկրետ ուղղությունից, ընկերության ներսում կարող է անհրաժեշտ լինել նոր տեխնիկական հմտություններ՝ կապված ցանցային տեխնոլոգիաների, կոդավորման կամ կրիպտոգրաֆիայի հետ։

Bitcoin-ի տեխնիկական կողմերի ըմբռնումը նույնպես ընդհանուր առմամբ պակասում է, և տեխնոլոգիական ընկերությունները լավ դիրքերում են՝ շուկային կրթելու համար։

Որպեսզի հնարավոր լինի արդյունավետ կրթություն և վերապատրաստում կազմակերպել ինչպես ներքին զարգացման և աջակցության, այնպես էլ շուկայի համար, անհրաժեշտ է նաև հասկանալ Bitcoin-ի ֆինանսական կողմերը։ Սա կարող է չհամապատասխանել սովորական տեխնոլոգիական ընկերության հարմարավետության գոտուն, բայց անհրաժեշտ կլինի՝ պոտենցիալ հաճախորդներին բացատրելու համար, թե ինչու է դա կարևոր և ինչու են ընկերության առաջարկած նոր ապրանքներն ու ծառայությունները արժեքավոր։

4.4.7 Հաճախորդների կառավարում – ներգրավում, ներգրավում և պահպանում

Ցանկացած ընկերության հիմնական նպատակն է իր թիրախային հաճախորդներին ապահովել դրական արդյունքներով և դա վերածել շահույթի։ Տեխնոլոգիական ընկերությունները հաճախ ստեղծում են «Հաճախորդի հաջողության թիմ»՝ կենտրոնանալու յուրաքանչյուր հաճախորդի կառավարման վրա ամբողջ ցիկլի ընթացքում՝ իրազեկումից մինչև նախապատվություն, ներգրավում և կառավարում, և ի վերջո՝ հավատարմություն։

Անկախ նրանից, թե ինչպես է այս գործառույթը կառավարվում, այժմ անհրաժեշտ է ներառել նաև Bitcoin-ը։ Սա կարող է ներառել՝

• Հաճախորդների կրթական սեմինարներ Bitcoin-ի վերաբերյալ
• Ծառայությունների զարգացման համար հաճախորդների կարծիքի ներգրավում
• Նոր Bitcoin-ի հետ կապված ծառայությունների առաջարկում առկա հաճախորդներին
• Հաճախորդների բավարարվածության կառավարում նոր ծառայությունների հետ կապված
• Bitcoin-ի լուծումների վերաբերյալ օրինակների և կարծիքների հավաքագրում

Սա կպահանջի նոր հմտություններ և հնարավոր է՝ նոր գործընթացների ներդրում։

4.4.8 Նորարարություն

Bitcoin-ը դեռ վաղ փուլում է իր ընդունման և զարգացման մեջ, և այդ պատճառով ոլորտի շատ հատվածներում տեղի է ունենում շարունակական նորարարություն։ Ուստի կարևոր է, որ ցանկացած տեխնոլոգիական ընկերություն հետևի այս նորարարությանը՝ ոլորտում արդիական մնալու համար։ Քանի որ տեխնոլոգիական ոլորտն արդեն արագ է զարգանում, շարունակական նորարարության մշակույթը պետք է արդեն առկա լինի, և Bitcoin-ը պետք է ներառվի այդ գործընթացում։

4.4.9 Ամփոփում

Ինտերնետը բարձրացրեց «ՏՏ բաժինը» ղեկավարության մակարդակ՝ CTO-ի դերով, երբ պարզ դարձավ, որ ՏՏ-ն պարզապես «գործիք» չէ, այլ փոխում է (կամ հնացնում) գործառնական մոդելները։ Bitcoin-ը սա տանում է ավելի հեռու՝ փոխակերպելով բիզնեսի ֆինանսական կողմը։ Այժմ յուրաքանչյուր մեծ/միջին չափի ընկերություն ծրագրային ապահովման բիզնես է, և 10-15 տարվա ընթացքում յուրաքանչյուր ընկերություն կարող է դառնալ նաև Bitcoin-ի բիզնես։

Տեխնոլոգիական ընկերությունները լավ դիրքերում են՝ հասկանալու և օգտվելու Bitcoin-ի ընդունումից։ Սա կարող է ունենալ տարբեր ձևեր՝ կախված ընկերության պրոֆիլից և թիրախային շուկայից, սակայն հաջողության համար անհրաժեշտ կլինի ըմբռնում և ներդրում ընկերության տարբեր հատվածներում։

4.5.0 Ներածություն

Կարծում եմ, որ ինտերնետը լինելու է այն հիմնական ուժերից մեկը, որը կնվազեցնի կառավարության դերը։ Միակ բանը, որ բացակայում է, բայց շուտով կզարգանա, դա հուսալի էլեկտրոնային կանխիկն է՝ մի մեթոդ, որով ինտերնետում կարող ես փոխանցել միջոցներ Ա-ից Բ առանց այն բանի, որ Ա-ն իմանա Բ-ին կամ Բ-ն՝ Ա-ին։ Այնպես, ինչպես կարող եմ վերցնել 20 եվրո թղթադրամը, փոխանցել քեզ, և ոչ մի գրառում չկա, թե որտեղից է այն եկել։ Դու կարող ես այն ստանալ առանց իմանալու, թե ով եմ ես։
Միլթոն Ֆրիդման

Շատ ընկերություններ և մարդիկ բաց թողեցին ինտերնետի կարևորությունը, երբ այն նոր էր սկսվում, և շարունակեցին անտեսել այն, երբ այն զարգացավ ու դարձավ այն լայն հնարավորությունների աղբյուրը, որոնք այսօր համարում ենք սովորական և որոնք հեղափոխել են մեր կյանքի բազմաթիվ ոլորտներ։ Վաղ օգտագործողները՝ այս մեջբերման ժամանակաշրջանում, ովքեր դժվարությամբ էին էլ.փոստ ուղարկում դանդաղ մոդեմով, դժվար թե պատկերացնեին, որ մի օր քայլելու են շարժական սարքով, որը պահանջով հասանելիություն է տալիս այսօրվա բազմազան հավելվածներին։

Ամպային տեխնոլոգիաներն ունեցել են նմանապես խանգարող ազդեցություն՝ սկսելով մի քանի տարի առաջ My First Bitcoin-ի գործարկումից առաջ հիմնական պահեստավորման ծառայություններից, որոնք սկզբում ընկալվում էին որպես արտագնա հոսթինգի տարբերակ, բայց դարձան ՏՏ ծառայությունների մատուցման գերակշռող հարթակ և շարունակում են զարգացնել նոր հնարավորություններ ու ֆունկցիաներ այնպիսի արագությամբ, որ դժվար է հետևել։

Ինտերնետից հաջորդ արժեքի փուլը բացելու համար անհրաժեշտ բաց օղակը, ինչպես Ֆրիդմանը վաղ էր նկատել, հուսալի թվային կանխիկի համարժեքն է, որը կարելի է օգտագործել ինտերնետում արժեքի դիմաց վճարելու համար, ինչը ապահովում է Bitcoin-ը։ Այն աճել է օրգանական ձևով՝ առանց մարքեթինգային բյուջեի կամ խոշոր ընկերությունների աջակցությամբ, ինտերնետից ավելի արագ ընդունման տեմպով՝ դառնալով Ֆրիդմանի նշած «էլեկտրոնային կանխիկը»։ Այն հնարավորություն է տալիս մարդկանց և ընկերություններին գլոբալ մակարդակով գործարքներ կատարել առանց կառավարության թույլտվության կամ համակարգերի։ Սա կբացի նորարարության և համագործակցության նոր ալիք ամբողջ աշխարհում, և այն ընկերությունները, որոնք կհասկանան ու շուտ կընդունեն այս փոփոխությունը, կլինեն ամենամեծ շահառուները։

4.5.1 Bitcoin-ը՝ մասնագիտական ծառայություններ մատուցողների համար

Մասնագիտական ծառայությունները սովորաբար նկարագրում են այն բիզնեսները, որոնք առաջարկում են ծառայություններ և փորձառություն՝ փոխարենը արտադրական ապրանքի։ Եթե դուք այդ ոլորտից եք, ապա այս գլուխը նկարագրում է այս ոլորտի վրա հնարավոր ազդեցությունը, թե ինչպես կարող է վստահության կարիք չունեցող թվային կանխիկի գլոբալ հասանելիությունը փոխել ձեր բիզնեսի վարումը, և ինչպիսի ծառայություններ կարող են առաջարկվել՝ այս զարգացումից օգտվելու համար։

Ինչու՞ հաշվի առնել Bitcoin-ը։

Bitcoin-ը կարող է բացել նոր ուղիներ առկա ծառայությունների համար, ազդել այն բանի վրա, թե ինչպես կարող են ներկայիս ծառայությունները հարմարվել, և հնարավորություն տալ ստեղծել նոր հարակից ծառայություններ՝ հիմնված ձեր ներկայիս հմտությունների և ոլորտային գիտելիքների վրա։

Bitcoin-ը ներառելով քննարկման մեջ առկա հաճախորդների հետ

Ներկայիս միջավայրում bitcoin-ը դեռևս ավելի շատ B2C ոլորտում է կիրառվում։ Մասնագիտական ծառայությունների ընկերությունը, որն ունի հաճախորդներ, օրինակ՝ հյուրանոցներ կամ ռեստորանների ցանցեր, կարող է խորհրդատվություն տրամադրել այդ հաճախորդներին՝ bitcoin-ով վճարումներ ընդունելու համար իրենց վերջնական հաճախորդներից։

Շուկայի հասունացման հետ մեկտեղ, իրենց սեփական ծառայությունների համար Bitcoin-ը որպես վճարման տարբերակ ավելացնելը կարող է նաև գովազդել իրենց հնարավորությունները այս ոլորտում։ Bitcoin-ի տերերը հակված են փնտրել և օգտվել այն ընկերությունների ծառայություններից, որոնց կարող են վճարել Bitcoin-ով։

Ինչպես կարող է Bitcoin-ը ազդել առկա ծառայությունների վրա

Մասնագիտական ծառայությունների կազմակերպությունների համար Bitcoin-ի տնտեսության զարգացումը կարող է պահանջել ավելի համագործակցային մոտեցում, որտեղ մատակարարները, մատակարարողները, սպառողները և նույնիսկ մրցակիցները կունենան տվյալների և պատկերացումների ավելի թափանցիկ փոխանակում ընդհանուր էկոհամակարգում։ Bitcoin-ը ամբողջությամբ վերաբերում է այն էկոհամակարգին, որին ծառայում է՝ հավասարեցնելով հնարավորությունները և վերաբաշխելով ուժն ու պատասխանատվությունը ներգրավված կողմերին։ Օրինակ՝ Nostr-ը (Notes and other stuff transmitted by relay) նոր սոցիալական մեդիա հարթակ է, որը ապահովում է ուղիղ կապ օգտատերերի համայնքի միջև՝ տեղեկատվության և արժեքի փոխանակման համար՝ օգտագործելով Bitcoin-ը։

Ինչպես ամպային տեխնոլոգիաները հնարավորություն տվեցին գլոբալ համագործակցությանը և ՏՏ ռեսուրսների ավելի լայն հասանելիությանը, այնպես էլ Bitcoin-ը կարող է ապահովել թափանցիկ և բաց փողի հասանելիություն գլոբալ լսարանի համար։ Մասնագիտական ծառայությունների կազմակերպությունները պետք է վերանայեն իրենց առաջարկվող լուծումները՝ հասկանալու համար, թե ինչպես այս փոփոխությունը կարող է ազդել իրենց կողմից հաճախորդներին մատուցվող առկա ծառայությունների և ապրանքների վրա։

Նոր ծառայություններ՝ հիմնված Bitcoin-ի էկոհամակարգի վրա

Բացի առկա ծառայությունների վրա ազդեցությունից, Bitcoin-ը և դրա հիման վրա կառուցվող էկոհամակարգը հնարավորություն են տալիս ստեղծել նոր ծառայություններ՝ որպես այլընտրանքային կամ ամբողջովին նոր եկամտի աղբյուրներ մասնագիտական ծառայությունների ընկերությունների համար։ Ստորև բերված են որոշ օրինակներ․

Հաշվապահություն

Նախապատմություն

Չնայած bitcoin-ը կարող է սովորական ակտիվ չլինել կորպորատիվ գանձապահների համար, bitcoin-ի ավելի լավ ըմբռնումը կարող է բացատրել, թե ինչու են վերջին տարիներին խոշոր, հանրային ընկերությունների կորպորատիվ գանձապահները սկսել այն ընդունել։ Bitcoin-ի բազմաթիվ հատկությունները, օրինակ՝ առավելագույնը 21 միլիոն միավորի սահմանափակ առաջարկը և հրապարակային բլոկչեյնում ստուգելի սակավությունը, այն կարող են դարձնել գրավիչ արժեքի պահոց։ Պորտֆելի այս կարևոր հատվածը կարող է լինել արժեքավոր պաշտպանություն աճող բյուջետային դեֆիցիտների, արժույթի արժեզրկման և աշխարհաքաղաքական ռիսկերի դեմ։ Երբ կորպորատիվ գանձապահները բախվում են նոր տնտեսական մարտահրավերների, bitcoin-ի յուրահատուկ հատկությունները հանդես են գալիս որպես աջակցող գործոններ։

Ավանդաբար, կորպորատիվ գանձապահները կառավարել են կանխիկը պահպանողականորեն՝ կապիտալի մեծ մասը հատկացնելով այնպիսի ակտիվների, որոնք հաճախ ընկալվում են որպես ցածր ռիսկի (օրինակ՝ բանկային ավանդներ, փողի շուկայի ֆոնդեր, գանձապետական պարտատոմսեր, առևտրային թղթեր և ռեպո գործարքներ)։ Սակայն տնտեսական անորոշ գործոնները, ներառյալ գնաճը, տոկոսադրույքները և աշխարհաքաղաքական ռիսկերի աճը, կարող են ստիպել ընկերություններին վերանայել նման ռազմավարությունների կենսունակությունը։

Ներդրումային վերլուծաբան և գրող Լին Ալդենը նկարագրում է գնաճի երեք տեսակ՝ դրամավարկային գնաճ, ակտիվների գնաճ և սպառողական գների ինդեքսի (CPI) գնաճ։ Դրամավարկային գնաճը (M2-ով չափվող փողի զանգվածի աճ) պարտադիր չէ, որ հանգեցնի, բայց նախապայման է ակտիվների գնաճի (ներդրումային ակտիվների գների և գնահատման աճ) և սպառողական գների գնաճի (ոչ ֆինանսական ապրանքների և ծառայությունների գների մակարդակի աճ)։

Կախված բիզնեսի տեսակից, ընկերությունները կարող են ազդվել թե՛ ակտիվների գների գնաճից, թե՛ սպառողական գների գնաճից։ Օրինակ՝ ակտիվների գների գնաճը կարող է բարձրացնել այն ակտիվների արժեքը, որոնց ընկերությունը ցանկանում է ներդնել կամ ձեռք բերել, իսկ սպառողական գների գնաճը կարող է մեծացնել պաշարների արժեքը՝ համեմատած կանխիկի գնողունակության հետ։

Ինչու կարող են կորպորատիվ գանձապահները դիտարկել Bitcoin-ում ներդրումներ կատարելը

Մասնագիտական ծառայությունների ընկերությունները պետք է տեղյակ լինեն այն աճող թվով ընկերությունների մասին, որոնք ավելացնում են bitcoin-ը իրենց հաշվեկշռին, և թե ինչու, օրինակ՝ MicroStrategy-ն և Metaplanet-ը։ Հասկանալով հաշվեկշիռը որպես բաժնետերերի արժեքի շարժիչ օգտագործելու առավելությունները՝ մասնագիտական ծառայությունների ընկերությունը կարող է ավելացնել իր խորհրդատվության արժեքը հաճախորդների համար։

Կանոնակարգեր

Թվային ակտիվների վերաբերյալ բազմաթիվ կարգավորող զարգացումներ ամբողջ աշխարհում ներդրողներին ավելի մեծ վստահություն են տվել bitcoin-ը որպես ներդրում դիտարկելու հարցում։ Շուկայական տվյալների և գների պատմության աճող ծավալը, թվային ակտիվների համար բարենպաստ կարգավորումները, ինչպիսիք են Եվրոպական Միության (ԵՄ) «Markets in Crypto Assets» (MiCA) իրավական շրջանակը, և ԱՄՆ SEC-ի կողմից 2024թ. հունվարին bitcoin-ի տեղային բորսայական ֆոնդի հաստատումը ներդրողներին և ընկերություններին որոշակի վստահություն և հստակություն են տվել, որի կարիքը նրանք ունեին։

FASB հաշվապահական կանոնի փոփոխություն

2023թ. դեկտեմբերին Ֆինանսական հաշվապահական ստանդարտների խորհուրդը (FASB) թարմացրեց իր ուղեցույցները, թե ինչպես պետք է ընկերությունները հաշվառեն և հաշվետվություն ներկայացնեն bitcoin-ը և այլ թվային ակտիվները իրենց կորպորատիվ հաշվեկշռում։ Այս նոր կանոնները օգուտ են տալիս bitcoin պահող ընկերություններին՝ թույլ տալով օգտագործել արդար արժեքի հաշվառում, վերջապես հնարավորություն տալով ընկերություններին նաև բարձրացնել ակտիվների արժեքը շուկայական մակարդակին։ Նախկինում ընկերությունները կարող էին միայն նվազեցնել թվային ակտիվների արժեքը։ Նոր ուղեցույցները կարող են ավելի լավ պատկերացում տալ ընկերության ֆինանսական հաշվետվությունների և ֆինանսական առողջության մասին՝ ցույց տալով bitcoin-ի իրական արժեքի ավելի ճշգրիտ արտացոլումը։

Bitcoin-ի գնի դինամիկան ժամանակի ընթացքում

Որպես մտքի փորձ, պատկերացրեք, թե ինչպիսին կլիներ միջին S&P 500 ընկերության հաշվեկշիռը, եթե վերջին հինգ տարիների ընթացքում իր կորպորատիվ գանձապետական միջոցների ընդամենը 1%-ը ներդներ bitcoin-ում։ Ենթադրելով միջին հաշվապահական միջոցների չափը՝ 10 միլիարդ եվրո, պատկերացրեք, որ 1% (100 միլիոն եվրո) հատկացում է արվել bitcoin-ին 2019թ. հունիսին՝ 10,000 եվրո գնով։ Չնայած սկզբնական անկմանը և տատանումների շրջաններին, bitcoin-ի դիրքը ի վերջո կվերականգնվեր և կաճեր մոտավորապես մինչև 700 միլիոն եվրո 2024թ. հունիսին։ Թեև ընկերությունը կարող էր կարճաժամկետ եկամտի տատանումներ ունենալ, երկարաժամկետ ֆինանսական արդյունքները զգալիորեն կբարելավվեին, հատկապես բարձր գնաճի ժամանակաշրջաններում, որոնք հաջորդեցին COVID-19 համավարակի սկսվելուն։

Հնարավորություններ

Ներկայիս անորոշ և բարձր գնաճով տնտեսական միջավայրը առաջադեմ մտածող կորպորատիվ գանձապահներին դրդում է դիտարկել bitcoin-ը իրենց հաշվեկշռին ավելացնելու հնարավորությունը։ Block Inc., MicroStrategy, Stone Ridge Holdings Group և այլ ընկերությունների bitcoin-ի հաշվեկշռային հատկացումները ներկայացնում են մի միտում, որը կարող է շարունակել աճել, քանի որ բիզնեսները կշռադատում են բարձր տոկոսադրույքների պատճառով իրացվելիության նվազման և կենտրոնական բանկերի դրամավարկային ու բյուջետային խթանման հետևանքով կանխիկի գնողունակության հնարավոր կորստի ռիսկերը։

Ընկերությունները, որոնք որոշում են bitcoin-ին հատկացումներ անել, կարող են օգտվել bitcoin-ի արժեքի աճից, իսկ հաշվապահները, ովքեր հասկանում են այս մոտեցման հնարավոր օգուտներն ու հետևանքները, նույնպես կարող են շահել։

Ֆինանսական ծառայություններ

Նախապատմություն

Ֆինանսական ծառայությունների և տեխնոլոգիաների ոլորտների միաձուլումը ստեղծել է անորոշության մակարդակ, քանի որ նորարարությունները, ինչպիսիք են peer-to-peer վճարային տեխնոլոգիաները, խաթարում են ենթակառուցվածքները, գործառնությունները և բիզնես մոդելները։

Չնայած այս նորարարությունները ապահովում են հաճախորդակենտրոն լուծումներ ավելի ցածր ծախսերով, դրանք նաև աննախադեպ ճնշում են գործադրում ֆինանսական հաստատությունների վրա՝ դառնալու ավելի արձագանքող և ճկուն։

Ֆինանսական տեխնոլոգիաների (Fintech) ոլորտը ներառում է ընկերությունների լայն շրջանակ, որոնք օգտագործում են տեխնոլոգիաներ՝ նորարարական ծառայություններ մատուցելու համար, ինչպիսիք են առցանց վճարումները, շարժական հավելվածները, հաճախ աշխատելով ավանդական արժույթների և վճարային համակարգերի հետ։

Կրիպտոարժույթները օգտագործում են բլոկչեյն և կրիպտոգրաֆիա՝ ապահովելու այլընտրանքային թվային արժույթներ, որոնք նախատեսված են թափանցիկություն, անվտանգություն և սահմաններից դուրս գործարքներ ապահովելու համար։ Այս շուկան զարգացել է տարիների ընթացքում՝ ներառելով տարբեր լուծումներ և հիմք հանդիսանալով Կենտրոնական բանկի թվային արժույթների (CBDC) համար, որոնք մշակվում են կառավարությունների կողմից ամբողջ աշխարհում։ Սա որոշակի շփոթություն է առաջացրել շուկայում՝ տարբեր լուծումների միջև մրցակցության պայմաններում, որոնք փորձում են գրավել բիզնեսների և կառավարության ուշադրությունը։ Այս լուծումներից ոչ մեկը չի ապահովում ապակենտրոնացված, բաց կոդով և թույլտվություն չպահանջող փողի ցանկալի առավելությունները՝ բացի Bitcoin-ից։

Հնարավորություններ

• Գլոբալ արտարժույթի փոխանցումներ: Գոյություն ունեցող ֆինանսական համակարգերը, որոնք օգտագործվում են ամբողջ աշխարհում գումար փոխանցելու համար, թանկարժեք են, բարդ և դանդաղ, ինչպես նաև հասանելի չեն բոլոր հնարավոր մասնակիցներին։ Սա հնարավորություն է ստեղծում առաջարկելու ավելի էժան, թափանցիկ և արդյունավետ ֆինանսական փոխանցումներ ցանկացած երկու կողմերի միջև՝ գլոբալ մակարդակով։ Սա կարող է հիմնված լինել ԱՄՆ դոլարի վրա՝ օգտագործելով USDT (Tether)-ի նման լուծումներ, կամ ուղղակիորեն օգտագործելով բիթքոյնը Lightning Network-ի միջոցով։
• Խորհրդատվական ծառայություններ: Բիթքոյնի ընդունումը որպես լավագույն լուծում՝ հաճախորդների կարիքները բավարարելու համար՝ հասկանալով բիթքոյնի գերազանց հատկությունները որպես արժեքի պահոց և դրա շուրջ ստեղծվող էկոհամակարգը, հնարավորություն է տալիս հաճախորդներին տրամադրել խորհրդատվական ծառայություններ՝ թե ինչպես կարող են նրանք օգտվել բիթքոյնի ընդունումից, ինչպես նաև այն դիրքավորել այլընտրանքների համեմատ։

Վերահսկողության և հավաստիացման ծառայություն

Նախապատմություն

Բլոկչեյն տեխնոլոգիան կարող է ազդել բոլոր հաշվառման գործընթացների վրա, ներառյալ գործարքների նախաձեռնման, մշակման, հաստատման, գրանցման և հաշվետվության ձևերը։ Սա կարող է ազդեցություն ունենալ ֆինանսական և հարկային հաշվետվությունների վրա։ Վկայավորված հաշվապահները պետք է հասկանան այն տեխնոլոգիան, որն օգտագործվում է My First Bitcoin գործարքներ ստեղծելու և հաստատելու համար, ինչպես նաև ինչպես են դրանք պահվում բլոկչեյն հաշվառման գրքում՝ համեմատած ավանդական հաշվառման գրքերի հետ։

Թեև այս մոդուլի շրջանակից դուրս է, գոյություն ունեն նաև այլընտրանքային լուծումներ, որոնք հիմնված են բլոկչեյնի գաղափարի վրա, օրինակ՝ ԿԲԴՄ-ներ (CBDC), «ստեյբլքոյններ» և այլ խելացի պայմանագրերի վրա կենտրոնացած լուծումներ։ Այս լուծումները և դրանց հնարավոր ազդեցությունը հասկանալը, եթե հաճախորդը որոշել է դրանք կիրառել, նույնպես պահանջում է հասկանալ, թե ինչպես են դրանք աշխատում։ Այս փորձագիտությունը կարևոր է պատասխանելու այնպիսի հարցերի, ինչպիսիք են՝ արդյոք դրանք դեցենտրալիզացված և հանրային են, թե «թույլտվությամբ» և կառավարվում են պրոտոկոլի սեփականատերերի կոնսորցիումի կողմից, օրինակ՝ մատակարարման շղթայի կառավարման համար։ Սա կազդի այն վավերացման մեթոդների վրա, որոնք կարող են պահանջվել արդյունավետ վերահսկողության համար։

• Խելացի պայմանագրեր: Խելացի պայմանագրերը պայմանագրային գործընթացը ավտոմատացնելու և պայմանագրային պարտավորությունների վերահսկման ու կատարման հնարավորություն են տալիս՝ նվազագույն մարդկային միջամտությամբ։ Ավտոմատացումը կարող է բարձրացնել արդյունավետությունը, կրճատել հաշվարկման ժամանակները և գործառնական սխալները։ Քանի որ խելացի պայմանագրերի տեխնոլոգիան պահանջում է բոլոր պայմանագրային կետերի տրամաբանական վերածում, որոշ իրավիճակներում դա կարող է նվազեցնել անորոշությունը և բարելավել պայմանագրի պահպանումը։ Սակայն դրա իրականացումը և վերահսկումը կարող է պահանջել տեխնիկական գիտելիքներ, որոնք թիմն այս պահին չունի։ Հաշվապահ-վերահսկիչը կարող է պահանջվել՝ ստուգելու խելացի պայմանագրերի և արտաքին տվյալների աղբյուրների միջև ինտերֆեյսը, որոնք գործարկում են բիզնես իրադարձություններ։ Անկախ գնահատման բացակայության դեպքում օգտատերերը կարող են բախվել չբացահայտված սխալների կամ խոցելիությունների ռիսկի։
• ԵԶԳ հաշվետվություն: Բիթքոյնի հետ համագործակցությունը կարող է ընկերություններին տալ դրական առավելություն իրենց ԵԶԳ հաշվետվության մեջ, որը ներկայումս պարտադիր և մեծ մաս է կազմում կարգավորող հաշվետվությունների։ KPMG-ի 2022թ. հոդվածը նկարագրում է, թե ինչպես կարող է բիթքոյն մայնինգը խթանել վերականգնվող էներգիայի օգտագործումը, հավասարակշռել էներգետիկ ցանցերը՝ օգտագործելով անկայուն վերականգնվող աղբյուրներ, նվազեցնել մեթանի արտանետումները և օգնել տվյալների կենտրոնների կողմից արտադրվող ջերմության վերամշակմանը։

Հնարավորություններ

Նոր դեր ստանձնելու համար վերահսկիչը կարող է պահանջել նոր հմտությունների հավաքածու.

• Տեխնիկական ծրագրավորման լեզուների իմացություն
• Տվյալների հավաքագրման արդյունավետ մեթոդներ Bitcoin բլոկչեյնից՝ վերահսկողության նպատակով
• Լուծումների իրականացման տարբերությունները և դրանց ազդեցությունը վստահության և պրոտոկոլի սեփականության վրա
• Խելացի պայմանագրի վերահսկում՝ կանոնակարգերին և երրորդ կողմի վերահսկողություններին համապատասխանության համար
• Խելացի պայմանագրերի վեճերի լուծում՝ կիրառելի իրավական շրջանակի համաձայն
• Բիթքոյնի ընդունման ԵԶԳ հետևանքների ըմբռնում

Ֆինանսական խորհրդատուներ

Նախապատմություն

Բացի թվային ակտիվները ուղղակիորեն պահելուց, շատ ապահովված անհատներ և ընտանեկան գրասենյակներ իրենց նոր ներդրումների մի մասը հատկացնում են այն ֆոնդերին, որոնք ներդրում են կատարում կոնկրետ թվային ակտիվներում կամ թվային ակտիվների նախագծերում։ Թեև նոր բիթքոյն spot ETF-ները հնարավորություն են տալիս ներդրումներ ունենալ, որոնք հետևում են բիթքոյնի արժեքի փոփոխությանը՝ առանց ակտիվը պահելու հետ կապված ռիսկերը կրելու, երկարաժամկետ արժեքը պաշտպանելու ամենաապահով ձևը ակտիվը ուղղակիորեն պահել սովորելն է։

Ուրախալի է, որ կարգավորող մարմինները հիմնականում ընդունել են, որ թվային ակտիվները, ինչպիսին է բիթքոյնը, մնալու են, և այդ պատճառով, փոխարենը քննարկելու՝ արդյոք դրանք պետք է արգելվեն, այժմ կենտրոնանում են ոլորտի զարգացման և ներդրողների պաշտպանության միջև հավասարակշռություն գտնելու վրա։ Անհրաժեշտ է ստանալ համապարփակ տեղական և համաշխարհային խորհրդատվություն թվային ակտիվների ներդրումային ռազմավարության բազմաիրավական կարգավորումների վերաբերյալ և հասկանալ դրանց փոխազդեցությունը։

Տարբեր իրավասություններում թվային ակտիվները և դրանցից ստացված շահույթները տարբեր կերպ են հարկվում։ Վերոնշյալ կարգավորող վերլուծության նման մոտեցում պետք է կիրառվի նաև հարկային ոլորտում՝ ստանալով տեղական մասնագիտական հարկային խորհրդատվություն, ինչպես նաև ավելի համապարփակ միջազգային տեսանկյուն։

Տվյալների անվտանգության հետ կապված մտահոգությունները պահանջում են ուժեղ կիբերանվտանգության միջոցառումների իրականացում՝ ապահովելու համար, որ թե ֆինանսական ակտիվները, թե անձնական տվյալները պատշաճ կերպով պաշտպանված են։

Շատ ընտանեկան գրասենյակներ իրենց կրիպտոարժույթները և համապատասխան գաղտնի բանալիները պահում են երրորդ կողմի մասնագիտացված կրիպտո պահապանի մոտ։ Ծառայություններ մատուցողը պետք է ունենա առկա ամենաամուր անվտանգության համակարգերը, պահանջի բազմաշերտ նույնականացում տարբեր ներքին պատասխանատուներից՝ ցանկացած գործարք իրականացնելու համար, և ունենա ապահովագրություն, որը կփոխհատուցի ակտիվի կորուստը՝ խարդախության կամ կիբերհարձակման դեպքում։

Հնարավորություններ

Ընտանեկան գրասենյակների և ապահովված անհատների խորհրդատուները կարող են առաջարկել տարբեր ծառայություններ՝ հիմնված այս շուկայի դինամիկայի վրա.

• Թվային ակտիվների անվտանգության կառավարում
• Կիբերանվտանգության խորհրդատվություն
• Բիթքոյնի ապահով պահպանման խորհրդատվություն
• Հարկային հետևանքներ
• Բիթքոյնը որպես ընդհանուր պորտֆելի կառավարման մաս
• Նոր իրավական և համապատասխանության պրոտոկոլների մշակում, օրինակ՝ բանալի ստորագրման արարողություններ փոխանցումների համար

Մարքեթինգային խորհրդատվություն

Նախապատմություն

Գոյություն ունեն բազմաթիվ մասնագիտական ծառայություններ մատուցող ընկերություններ, որոնք կենտրոնացած են մարքեթինգային ծառայությունների տրամադրման վրա՝ սկսած հաճախորդներին ռազմավարություն սահմանելու և բովանդակություն ստեղծելուց, մինչև կայքեր կառուցելն ու դրանց այցելությունները խթանելն։

Ցանկացած թվային մարքեթինգային ռազմավարություն պետք է ներառի առցանց ալիքների օգտագործման պլան՝ ինտերնետում ներկայություն հաստատելու և կոնկրետ մարքեթինգային նպատակներ իրականացնելու համար։ Վերջնական նպատակը ցանկացած բիզնեսի տեսանելիության բարձրացումն է և նոր հաճախորդների ներգրավումը տարբեր ալիքների միջոցով։

Նոր ալիքի օրինակ, որը սերտորեն կապված է Bitcoin-ի հետ, Nostr-ն է։ Ինչպես Bitcoin-ը, սա դեցենտրալիզացված բաց կոդով հարթակ է, որտեղ օգտատերը տվյալների սեփականությունը պահպանում է՝ օգտագործելով գաղտնի բանալի։ Nostr-ի գրաքննությունից պաշտպանված ճարտարապետությունը երաշխավորում է, որ բիզնես հաղորդակցությունները, մարքեթինգային ուղերձները և հաճախորդների հետ փոխգործակցությունները զերծ են արտաքին միջամտությունից։ Սա հատկապես արժեքավոր է այն բիզնեսների համար, որոնք գործում են խիստ կարգավորվող ոլորտներում կամ որտեղ խոսքի ազատությունը խնդիր է։ Բացի այդ, Nostr-ի կողմից մեկ գաղտնի բանալիով տարբեր ինտերֆեյսների հասանելիությունը հեշտացնում է հաշիվների կառավարումը՝ ապահովելով հանգստություն՝ տարբեր հավելվածների միջև անխափան անցում կատարելու հնարավորությամբ։ Bitcoin-ի և Lightning-ի ինտեգրումը հնարավորություն է տալիս գլոբալ գործարքների և միկրո-վճարումների՝ Lightning-ի առանձնահատկություն, որը բացում է մարքեթինգի նոր մեթոդներ։

Հնարավորություններ

Հաճախորդներին մարքեթինգի հարցում աջակցելը կարող է ներառել նախաձեռնություններ՝

• Բիզնեսի հետ կապված տեխնոլոգիական ոլորտում Bitcoin-ի վերաբերյալ փորձագիտական դիրքավորում հաստատել
• Նոր հաճախորդներ ներգրավել Bitcoin-ին նվիրված ապրանքներով և ծառայություններով
• Ապրանքանիշի ճանաչելիությունը բարձրացնել Bitcoin ոլորտում

Մարքեթինգային պլանը կարող է ներառել հետևյալ նախաձեռնությունները՝

• Կառուցել նոր վեբկայքի գլխավոր էջ՝ Bitcoin-ի և/կամ Lightning-ի վրա կենտրոնացած
• Bitcoin-ի ուղերձները ներառել առկա մարքեթինգային արշավներում
• Կառավարել Bitcoin-ի հետ կապված ապրանքների կամ ծառայությունների թողարկումները
• Աճեցնել սոցիալական մեդիայի հետևորդների թիվը Bitcoin բովանդակությանն առնչվող թիրախային հարթակներում և գնահատել նոր հարթակների, օրինակ՝ Nostr-ի օգտագործումը
• Ներդրում կատարել բաց կոդով ծրագրային ապահովման մեջ

Այս ոլորտներում գիտելիքների խորությունը զարգացնելը կբացի մարքեթինգային ծառայությունների նոր տեսակներ, որոնք կարող են մշակվել և վաճառվել առկա կամ նոր հաճախորդներին:

Ծառայություններ, որոնք ուղղված են փոքր բիզնեսի հատվածին

ՓՄՁ-ների առավելությունները՝

• Գնաճի դեմ պաշտպանություն
• Մուտք դեպի համաշխարհային շուկաներ
• Գործարքների ցածր վճարներ
• Գործարքների գրեթե ակնթարթային ավարտում
• Անվտանգության բարձրացում
• Ֆինանսական անկախություն
• Ցենզուրայից պաշտպանվածություն

Մասնագիտական ծառայությունների բիզնեսի համար Bitcoin-ի ընդունումը կարող է մի շարք հնարավոր առավելություններ տալ, որոնք կարող են հետաքրքրել ՓՄՁ հատվածին, և կարելի է մշակել ծառայություններ՝ յուրաքանչյուրին համապատասխանելու համար.

• Շուկայի ընդգրկում. առցանց Bitcoin համայնքը պատրաստ է ավելի հեռու գնալ և առցանց ուսումնասիրել՝ գնելու համար այն ընկերություններից, որոնք ընդունում են Bitcoin: Սա կարող է բացել նոր հաճախորդների բազա փոքր ընկերության համար:
• Bitcoin-ը որպես վճարում ընդունելը կարող է ավելի արագ ավարտվել և ավելի ցածր վճարներով, քան ավանդական վճարման մեթոդները:
• Bitcoin-ը կարող է նաև բարձրացնել առցանց գործարքների անվտանգությունը՝ իր հիմքում ընկած տեխնոլոգիայի բնորոշ հատկությունների շնորհիվ, ինչպես նաև այն պատճառով, որ կախված չէ ավանդական բանկային համակարգից, ինչը դարձնում է այն ցենզուրայից պաշտպանված:
• Ստացված Bitcoin-ի մի մասը կամ ամբողջը ապահով դրամապանակում պահելը կարող է օգնել պահպանել հարստությունը, հատկապես այն երկրներում, որտեղ ազգային արժույթը արագ արժեզրկվում է, ինչը Bitcoin-ը դարձնում է երկարաժամկետ ներդրման լավ հնարավորություն:

Հնարավորություններ

Քանի որ փոքր ընկերությունները հակված են ավելի քիչ ծառայություններ մատուցող ընկերությունների վրա հենվելու, եթե մասնագիտական ծառայությունների կազմակերպությունը թիրախավորում է այս շուկան, ապա օգտակար կլինի կարողանալ խորհրդատվություն տալ Bitcoin-ի ընդունման բոլոր ասպեկտների վերաբերյալ:

Առողջապահություն

Նախապես հասկանալով, թե ուր է շարժվում ոլորտը, մասնագիտական ծառայությունների ընկերությունները կկարողանան շարունակել արժեք ստեղծել իրենց հաճախորդների համար: Առողջապահության ոլորտում մի քանի օրինակ կարող են ցույց տալ, թե ինչպես Bitcoin-ի վրա հիմնված նորարարությունը կարող է խաթարել ոլորտը՝ լուծելով շուկայում առկա իրական խնդիրները:

Տվյալների անվտանգ կառավարում – օրինակ՝ Nostr 

Հիվանդի տվյալների սեփականությունն ու անվտանգ փոխանակումը հիմնական մտահոգություն է, և ԱՄՆ-ում նման ստանդարտներ, ինչպիսիք են HIPAA-ն, ներդրվել են՝ ապահովելու համար, որ տվյալները պատշաճ կերպով պաշտպանված են:

Առողջապահության ոլորտը կարող է զգալի օգուտներ ստանալ Nostr-ի դեցենտրալիզացված և անվտանգ բնույթից: Ինչպես ցույց է տվել վերջերս Էլ Սալվադորում իրականացված փորձնական նախագիծը, Nostr-ի վրա հիմնված SALUD պրոտոկոլը նպատակ ունի հեղափոխել, թե ինչպես են կառավարվում և փոխանակվում հիվանդի տվյալները: Առողջապահական տվյալների դեցենտրալիզացիայի շնորհիվ Nostr-ը ապահովում է, որ հիվանդները պահպանեն իրենց բժշկական գրառումների սեփականությունը՝ միաժամանակ հնարավորություն տալով առողջապահական ծառայություններ մատուցողներին անհրաժեշտության դեպքում մուտք գործել ճշգրիտ և չկեղծված տվյալներ:

Այս մոտեցումը լուծում է առողջապահական տվյալների կառավարման ներկայիս համակարգերի լուրջ խնդիրները, որտեղ հիվանդի տեղեկատվությունը հաճախ վերահսկվում է կենտրոնացված կառույցների կողմից, որոնք կարող են տվյալները շահագործել կամ չարաշահել: Nostr-ի դեպքում տվյալների արտահոսքի կամ չարտոնված մուտքի ռիսկը նվազագույնի է հասցվում, և հիվանդները կարող են հրաժարվել տվյալների փոխանակումից՝ առանց իրենց տեղեկատվության վերահսկողությունը կորցնելու:

Bitcoin-ը առողջապահության նոր մոտեցումների մեջ ներառելու երկրորդ օրինակն է CrowdHealth-ը: Այն ստեղծել է հարթակ, որը օգտագործում է Bitcoin-ի ծախսերի և հաշվարկման առավելությունները՝ ինտեգրվելով Lightning դրամապանակին՝ վճարումներ կատարելու և ստանալու համար: Այս վճարումները պատկանում են ներդրողներին, ովքեր կարող են դիմել համայնքին, եթե բախվեն մեծ բժշկական հաշվի:

Սրանք օրինակներ են, թե ինչպես արագ զարգացող Bitcoin էկոհամակարգը խաթարում է մեկ կոնկրետ ոլորտ, և շատ այլ օրինակներ կարելի է գտնել այլ ոլորտներում: Մասնագիտական ծառայությունների կազմակերպությունները, որոնք կենտրոնացած են որոշակի ոլորտի վրա, կարող են օգուտ ստանալ՝ օգնելով այդ ոլորտին նման լուծումներ ընդունել, կամ լինել նորարար, որը նման լուծումներ է բերում նոր ոլորտներ, երբ շուկան զարգանում է:

4.5.3 Bitcoin էկոհամակարգի զարգացում

Bitcoin-ը միշտ եղել է առաջատար բլոկչեյնը, սակայն առաջին շերտում անվտանգության և դեցենտրալիզացիայի վրա կենտրոնանալը սկզբում բաց թողեց շուկայում այլ հնարավորությունների համար տեղ, որոնք փորձեցին լրացնել այլ բլոկչեյն լուծումները: Տարբեր պատճառներով դրանք տարիների ընթացքում մեծ առևտրային հաջողություն չեն ունեցել, և այժմ Bitcoin-ի էկոհամակարգը այնքան է զարգացել, որ այս նոր հնարավորությունները կարելի է կառուցել դրա վրա՝ առանց հիմնական առաջին շերտի տեխնոլոգիային վնասելու:

Բացի այդ, շատ Bitcoin օգտագործողներ երկարաժամկետ պահողներ են՝ այն դիտարկելով որպես արժեքի պահոց կամ թվային ոսկի: Bitcoin մաքսիմալիստները այս համայնքի մեծ ենթախումբ են, ովքեր հավատում են, որ դա միակ կրիպտոարժույթն է, որը կդիմանա ժամանակի փորձությանը: Նրանք պնդում են, որ Bitcoin-ի դեցենտրալիզացված բնույթը, անվտանգությունը և առաջինը լինելու առավելությունը այն գերազանցում են բոլոր մյուս թվային արժույթներին՝ տարբերակելով այն այլ բլոկչեյններից:

Bitcoin ցանցում այս պահողների կողմից ապահովված արժեքի հսկայական և աճող ծավալ կա, ուստի Bitcoin-ի բնիկ էկոհամակարգի զարգացումը նոր օգտատերեր ներգրավելու հարց չէ: Փոխարենը, նախագծերը պետք է կարողանան օգտագործել ցանցում արդեն առկա օգտատերերի, ծրագրավորողների և կապիտալի մեծ պաշարը: Սա ստեղծում է մի շարք հնարավորություններ՝ Bitcoin էկոհամակարգը ընդլայնելու, որի վրա կարելի է կառուցել մասնագիտական ծառայություններ.

1. Մասշտաբայնության բարձրացում՝Bitcoin ցանցում արդեն գործում են մի քանի մասշտաբային լուծումներ, օրինակ՝ Lightning Network-ը: Սակայն կառուցվում են նաև այլ լուծումներ՝ տարբեր խնդիրների լուծման համար: Օրինակ՝ ապահով, դեցենտրալիզացված և արդյունավետ հարթակներ տրամադրելու համար խելացի պայմանագրերի համար:
2. Խելացի պայմանագրերի հեշտացում՝Պատկերացրեք պայմանագիր, որը ինքն իրեն է աշխատեցնում՝ առանց իրավաբանների կամ միջնորդների: Դա է Bitcoin-ի խելացի պայմանագրերի էությունը: Bitcoin-ի խելացի պայմանագրերը ինքնակատարող պայմանագրեր են, որոնց պայմանները անմիջապես գրված են թվային կոդի մեջ: Դրանք ավտոմատ կերպով իրականացնում և կիրառում են պայմանագիրը, երբ նախապես սահմանված պայմանները կատարվում են՝ առանց միջնորդների անհրաժեշտության:
3. Ինտերպերաբելության խթանում՝Կապեր և կամուրջներ կառուցել, որոնք թույլ են տալիս Bitcoin-ի և այլ բլոկչեյնների միջև անխափան փոխգործակցություն: Սա օգտատերերին հնարավորություն կտա ակտիվները հեշտությամբ տեղափոխել տարբեր շղթաների միջև և օգտվել յուրաքանչյուր ցանցի լավագույն հնարավորություններից: Օրինակ կարող է լինել USDT-ն՝ ստեյբլքոինը, որը կարելի է փոխանցել տարբեր բլոկչեյններով, որտեղ օգտատերերը սովորաբար ընտրում են ամենացածր գինը: USDT-ն, որը պահվում է այս այլընտրանքային բլոկչեյններից մեկում, Lightning-ի և Bitcoin-ի վրա փոխանցելու հնարավորությունը կարող է ապահովել ինտերպերաբելություն և արժեքի միգրացիա դեպի ավելի անվտանգ Bitcoin ցանց:
4. Օգտատերերի համար հարմար փորձառությունների ինտեգրում՝Քանի որ էկոհամակարգը աճում է, անհրաժեշտություն կա գործիքների, որոնք պարզեցնում են ծրագրավորողների համար մշակման և ներդրման գործընթացը: Սա ներառում է ավելի լավ դրամապանակներ, զարգացման շրջանակներ և վրիպակների հայտնաբերման գործիքներ: Դրանից բացի, օգտագործման հարմարավետությունը կարևոր է այն օգտատերերի համար, ովքեր կարող են տեխնոլոգիապես քիչ տեղեկացված լինել՝ էկոհամակարգի հետ փոխազդելու և մասնակցելու համար:
5. Կրթություն և համայնքի ձևավորում՝Ուժեղ համայնքը ցանկացած հաջող բլոկչեյն նախագծի հիմքն է: Կրթության, աշխատարանների և համայնքի կողմից ղեկավարվող նախաձեռնությունների մեջ ներդրումներ կատարելը կարող է օգնել օգտատերերին բացահայտել, ծրագրավորողներին՝ կառուցել, իսկ ներդրողներին՝ կապ հաստատել:

Հնարավորություն

Սա բացում է մի շարք հնարավոր ծառայություններ, որոնք կարելի է ստեղծել շուկայում՝ սպառողներին և այլ բիզնեսներին խորհրդատվություն տրամադրելու համար Bitcoin էկոհամակարգի շուրջ, ինչը արդեն տեղի է ունենում ամբողջ աշխարհում.

• Խորհրդատվություն
• Կրթություն
• Bitcoin-ի գնում, պահում և վաճառք

4.5.4 Ապագան

Ի՞նչ կարող է տեղի ունենալ ապագայում։

Նախորդ բաժնում ներկայացված են մի քանի օրինակներ այն ծառայությունների, որոնք այսօր առաջարկվում են շուկայում, բայց ի՞նչ լուծումներ կարող են հասանելի դառնալ ապագայում, որոնց շուրջ ընկերությունները կարող են կառուցել մասնագիտական ծառայություններ՝ խորհրդատվություն, վերլուծություն, նախագծում և ներդրում իրականացնելու համար՝ հաճախորդների փոփոխվող պահանջները բավարարելու նպատակով:

Էլեկտրոնային քվեարկություն

Bitcoin-ի վրա կառուցվող հնարավոր կիրառությունների օրինակներից մեկն է կառավարական ընտրությունների ապահովումը:

• Ներկայիս իրավիճակն ու մարտահրավերը․ Ժողովրդավարական ընտրությունները նախատեսված են ապահովելու համար, որ իշխանությունը փոխանցվի արդյունքների համաձայն, և ընտրված կառավարությունը արտացոլի ժողովրդի կամքը։ Սա պահանջում է, որ իրավասու ընտրողները կարողանան մասնակցել գործընթացին առանց վախեցման, բոլոր ձայները ճիշտ հաշվվեն, ձայների կեղծում հնարավոր չլինի, և արդյունքը լինի թափանցիկ։ Աշխարհի տարբեր անկյուններում ընտրությունները հաճախ ընկալվում են որպես այս նպատակին չհասնող, երբ
• Գոյություն ունեցող առաջարկներ․ Կառավարությունները փորձել են տարբեր միջոցներ ապահովելու ընտրական գործընթացի արդարությունը՝ պահանջելով ընտրողի անձնագիր կամ անկախ հաշվարկ՝ թղթային եղանակով, սակայն խնդիրները դեռ մնում են։ ԵՄ-ի նման կառավարությունները «ուսումնասիրում» են այլընտրանքային բլոկչեյնների և արձանագրությունների կիրառման ուղիները՝ թափանցիկ և կեղծումից պաշտպանված էլեկտրոնային քվեարկության համակարգի վերջնական նպատակը հասնելու համար։ Սակայն սա դեռ պահանջում է վստահություն այն անձի նկատմամբ, ով ստեղծում և կառավարում է համակարգը, և այն կզարգացվի կառավարության ժամանակացույցով։
• Bitcoin-ի վրա հիմնված այլընտրանքներ արդեն մշակվել են, որոնք օգտագործում են դրա բաց կոդով հնարավորությունները՝ ընտրությունները կազմակերպելու թափանցիկ և կեղծումից պաշտպանված մեթոդ ապահովելու համար։

Գվատեմալա

• Շնորհիվ OpenTimestamps գործիքի, որը ստեղծել է bitcoin-ի մշակող Փիթեր Թոդը մի քանի տարի առաջ, Գվատեմալայի տեխնոլոգիական ստարտափ Simple Proof-ը կարողանում է պաշտպանել երկրի նախագահական ընտրությունների կարևոր փաստաթղթերը կեղծումից և միջամտությունից։ Թոդի գործիքը, որը օգտագործում է հեշ ֆունկցիաներ և bitcoin-ի բլոկչեյնը, կարող է ժամանակագրել տեղեկատվության կտորները և հեշտացնել կեղծման և մանիպուլյացիայի փորձերը հայտնաբերելը։

Բաց կոդով դեցենտրալիզացված էլեկտրոնային քվեարկության արձանագրություն․ HodlParman-ը՝ Bitcoin-ի ակտիվ կողմնակիցը, վերջերս հայտարարեց․

• «Ես աշխատում եմ դեցենտրալիզացված էլեկտրոնային քվեարկության արձանագրության վրա, որը լիովին peer to peer է, վերացնում է ընտրական կեղծիքի կամ կրկնակի քվեարկության հնարավորությունը, պահպանում է քվեարկության գաղտնիությունը և ստուգելի է յուրաքանչյուրի կողմից։ Այն օգտվում է Nostr ռելեյներից և Bitcoin-ի ժամացույցից և ՉԻ պահանջում բլոկչեյն կամ թոքեն»

Ինչպես տեսնում ենք, կա «ավանդական» մոտեցում՝ լուծելու հայտնի խնդիր, այս դեպքում ընտրական վստահելիությունը, որը դեռ մշակման փուլում է և պարտադիր չէ, որ լուծի բոլոր խնդիրները, և նոր մոտեցում՝ հիմնված Bitcoin էկոհամակարգի վրա, որը արդեն մշակված է և հասանելի է ու ունի դրանք լուծելու ներուժ։ Այս տեսակի լուծումները հասկանալը և դրանց կիրառումը ծառայություններ մատուցելու համար, այդ թվում՝ կառավարության համար, կարող է ապահովել նոր եկամտի աղբյուրներ։

Sats պարգևատրումներ

Bitcoin-ի միջոցով փոքր գումարներ վճարելու հնարավորությունը գրեթե առանց ծախսի բացում է տարբեր ուղիներ ընկերությունների համար, որոնց շուրջ Bitcoin-ին կենտրոնացած ծառայությունների ընկերությունը կարող է խորհրդատվական ծառայություններ առաջարկել, օրինակ՝

• Այնպիսի հարթակների օգտագործում, ինչպիսին է Microstrategy-ը՝ աշխատակիցներին պարգևատրելու համար
• Bitcoin-ին բարենպաստ փոդքասթ հարթակներ, օրինակ՝ Fountain, պարգևատրումներ՝ NOSTR-ով ուղիղ հեռարձակում դիտելու համար և zap streaming
• Մարդկանց վճարել հարցումներ լրացնելու համար՝ մասնակցությունը խթանելու նպատակով

Ամփոփում

Մասնագիտական ծառայությունների ոլորտը լայն է իր ծավալով՝ ընդգրկելով տարբեր չափի, ուղղվածության և հասանելիության բիզնեսներ։ Որոշ ուղղվածությունից անկախ, այս օրինակները հուսով ենք ցույց տվեցին, որ Bitcoin-ը և դրա էկոհամակարգը կարող են էապես փոխել այս ոլորտը՝ փոխելով ծառայությունների մատուցման ձևը և բացելով նոր հնարավորություններ։ Մասնագիտական ծառայությունների կազմակերպությունները, որոնք ժամանակին կհասկանան այս դինամիկան, կարող են առաջ անցնել մյուսներից։

Աղբյուրներ

1. https://kpmg.com/us/en/articles/2023/bitcoin-role-esg-imperative.html
2. https://medium.com/@primalcapital/growing-the-bitcoin-ecosystem-afb424e0ff0f
3. https://www.fidelitydigitalassets.com/research-and-insights/adding-bitcoin-corporate-treasury
4. https://www.pathcheck.org/en/blog/notes-and-other-stuff-over-relays-nostr-for-health

Bitcoin ծառայություններ առաջարկող որոշ օրինակ ընկերություններ․

• River
• Swan
• CoinCorner
• Strike
• Relai
• Musqet

Ալտրուիզմը բացառելով՝ փողը այն շարժիչ ուժն է, որը մղում է բոլոր կամավոր մարդկային գործողությունները։ Bitcoin-ը չեզոք, գլոբալ փող է՝ կանոններով, բայց առանց ղեկավարների։ Եթե այն հնարավոր չէ հարկադրել և չի ձախողվում, ապա աշխարհաքաղաքական հետևանքները աննախադեպ են։
Ջեյմս Դյուար

4.6.0 Ներածություն

Երբ նոր տեխնոլոգիան անցնում է վրայովդ, եթե դու գոլորշու գլորիչի մաս չես, ապա դու ճանապարհի մաս ես։
Սթյուարտ Բրենդ

Այս գլխի նպատակը կառավարություններին, պետական մարմիններին և պետական ծառայողներին ցույց տալն է, որ Bitcoin-ը անտեսելը նշանակում է գլուխը ավազի մեջ թաղել և հուսալ, որ այն կամ կարելի է հարկադրել, կամ այն կձախողի։ Եթե այս արդյունքներից ոչ մեկը տեղի չունենա, ապա դա հսկայական կերպով կփոխի բոլոր ապագա մարդկային գործողությունների խթանների կառուցվածքը։ Այն մարդիկ, ովքեր ապրում են գոյություն ունեցող պետությունների աշխարհագրության մեջ, որոնց կառավարությունները առաջինը կհասկանան և կկիրառեն համապատասխան քաղաքականություն, կարող են ստանալ զգալի առավելություն։

Հնարավոր է, որ Bitcoin-ը կարելի է հարկադրել և/կամ այն ձախողի, բայց եթե կառավարությունը տեխնոլոգիան չսովորի և այդ եզրակացության չգա առանց կողմնակալության, ապա նրանք մեծ ռիսկի են դիմում, որի հետևանքները կրելու են այն քաղաքացիները, ում անունից նրանք ներկայումս պետք է գործեն։ Այս գլուխը կարդալով ծանուցում ստանալուց հետո, դա կլինի կոպիտ անփութություն և պարտականության չկատարում այսօրվա կառավարությունների, նրանց մարմինների և ծառայողների կողմից։ Եթե չեք ուզում այդ պատասխանատվությունը, դադարեցրեք կարդալը և հրաժարական տվեք։

Կառավարությունները կարելի է սահմանել որպես այն սուբյեկտները, որոնք կիրառում կամ ձգտում են կիրառել բռնության մենաշնորհ իրենց աշխարհագրական տարածքի վրա։ Այս կառուցվածքը ստեղծվել է արտաքին ֆիզիկական սպառնալիքից պաշտպանվելու և ներքին կարգը պահպանելու համար։ Քաղաքական և տնտեսական զարգացումների ընթացքում կառավարությունները հակված են եղել ընդլայնել իրենց դերերը ներսում։ Դերերից մեկը, որը ի հայտ եկավ 19-րդ դարի վերջից սկսած, փողի վերահսկողությունն էր կենտրոնական բանկերի միջոցով։ Այս գլխի նպատակը չէ պաշտպանել կամ քննադատել կենտրոնական բանկային համակարգը և փողի պետական վերահսկողությունը, այլ ընդգծել, որ ապագայում հնարավոր է այս ուժը կիրառել չլինի։ Ով հասկանում է փողի վերահսկողության կենտրոնական դերը այլ ուժերի կիրառման համար, կհասկանա, որ նման կենտրոնական վերահսկողության կորուստը կարող է ուժեղ խթան հանդիսանալ իշխանության ապակենտրոնացման համար պետությունների ներսում։ 

Պատմությունը մեզ սովորեցնում է, որ պատերազմից կամ համաճարակից բացի, հասարակության էական փոփոխությունները ավելի հաճախ պայմանավորված են եղել տեխնոլոգիայով, քան օրենքով, քանի որ նման փոփոխությունները հազվադեպ են նախապես ցանկացել ժողովուրդը կամ նրանց առաջնորդները։ Իրականում, նույնիսկ եթե նման փոփոխությունը ցանկալի լիներ, օրենքը չունի տեխնոլոգիա հայտնաբերելու կամ ստեղծելու կարողություն։

Վերջին հարյուրամյակում պետությունները ձեռք են բերել մեծ իշխանություն՝ (պատմականորեն աննախադեպ) փողի վերահսկողությունը վերցնելով, որը հնարավոր է ստիպված լինեն զիջել։ Սա սպառնալիք չէ ժողովրդի համար, բայց կարող է սպառնալիք լինել պետական կառույցի և հաստատությունների համար։ Մեր հաստատությունների ղեկավարները պետք է սովորեն Bitcoin-ի և դրա հետևանքների մասին, որպեսզի հասկանան, թե ինչպես կարող է ազդել իրենց պետության աշխարհագրության և ժողովրդի շահերի վրա։ 

Միայն այս կերպ նրանք կկարողանան ընտրել քաղաքական քայլեր, որոնք կօպտիմալացնեն ապագան իրենց երկրի և ժողովրդի համար։ Կրթություն և խոնարհություն անհրաժեշտ կլինի բոլորի կողմից՝ որոշումների կայացման օպտիմալացման համար։ Չկա թաքնվելու տեղ, փոփոխությունները միևնույն է մեզ վրա կազդեն, և ավելի լավ արդյունք կարելի է ստանալ՝ դրանք կանխատեսելով։ Խաղի տեսությունը կարող է նշանակել՝ շուտ ընդունիր կամ կորցրու։ 

Սա լակմուսի թեստ է մեր ներկայիս քաղաքական գործիչների և հաստատությունների ղեկավարների համար։ Նրանք հիմնականում առաջնորդվո՞ւմ են իրենց պետության աշխարհագրության և ժողովրդի ապագան բարելավելու ցանկությամբ։ Թե՞ նրանց առաջնահերթությունները ձևավորվում են այլ շարժառիթներով՝ անձնական, բիզնեսային կամ գաղափարական։

Bitcoin-ի մասին սովորելով՝ կառավարությունները կարող են մշակել ուղի իրենց ներկայիս և ապագա քաղաքացիների բարօրության համար։ Այս գլուխը նպատակ ունի առաջարկել որոշ հարցեր, որոնք կօգնեն պլանավորման գործընթացի մեկնարկին։

4.6.1 Տեխնոլոգիա ընդդեմ օրենքի

Փոփոխությունների ամենակարևոր պատճառները պետք է փնտրել ոչ թե քաղաքական մանիֆեստներում կամ մահացած տնտեսագետների հայտարարություններում, այլ այն թաքնված գործոններում, որոնք փոխում են այն սահմանները, որտեղ կիրառվում է իշխանությունը։ Հաճախ կլիմայի, տեղագրության, մանրէների և տեխնոլոգիայի նուրբ փոփոխությունները փոխում են բռնության տրամաբանությունը։
Ջեյմս Դեյլ Դեյվիդսոն

Պատմությունը լի է տեխնոլոգիական նորարարությունների օրինակներով, որոնք փոխել են մարդկային հասարակությունների զարգացումը և կառավարման ձևերը։ «Ինքնիշխան անհատը»՝ Ջեյմս Դեյլ Դեյվիդսոնի և Ուիլյամ Ռիս-Մոգի 1997 թվականի գիրքը, ուսումնասիրում է, թե ինչպես է տեխնոլոգիան փոխել Արևմուտքը՝ եկեղեցու կողմից կառավարվող աշխարհից դեպի այն պետությունները, որտեղ մենք այսօր ապրում ենք։ Նրանք առանձնացնում են հիմնական տեխնոլոգիական նորարարությունները՝ տպագրության մեքենայի ի հայտ գալը և վառոդի օգտագործումը՝ որպես մասշտաբային բռնության միջոց, ինչը փոխեց բռնության եկամտաբերությունը։

Կարևոր դիտարկում է, որ չկա որևէ ապացույց, որ թե՛ եկեղեցին, թե՛ ժողովուրդը ցանկացել կամ նախաձեռնել են տեղի ունեցած փոփոխությունը։ Հետադարձ հայացքով անխուսափելի է թվում, որ եկեղեցու կողմից տեղեկատվության վերահսկողությունից առաջացած իշխանությունը կնվազեր, երբ նոր տնտեսությունը վերացրեց գրավոր նյութերի արտադրության մենաշնորհը։

Տպագրության մեքենան նվազեցրեց տեղեկատվության վերարտադրման արժեքը և այդպիսով ավելացրեց գրավոր նյութերի արտադրության ապակենտրոնացումը։ 

Պատմությունը ցույց է տալիս, որ մեծ փոփոխություն բերած տեխնոլոգիաները չեն նախաձեռնվել պետական համակարգի, հաստատությունների, ղեկավարության կամ ժողովրդավարական գործընթացների միջոցով։ Ավելի հաճախ տեսնում ենք, որ մարդիկ և հաստատությունները ապարդյուն դիմադրել, խոչընդոտել և հետաձգել են դրանց ընդունումը։ 20-րդ դարում սա կարելի է տեսնել ավտոմեքենաների, էլեկտրականության, գաղտնագրության, էլփոստի և ինտերնետի վաղ արձագանքներում։

Շուկայի կողմից նոր տեխնոլոգիաների ընդունումը փոխեց մարդկանց բնակության վայրը, աշխատանքի ձևը և երբեմն նույնիսկ այն, թե ինչ էին նրանք համարում իրենց մշակույթ, երկիր կամ ղեկավարող միավոր։ Շատ դեպքերում դա փոխեց հենց այդ միավորի մասշտաբը և կառուցվածքը։ Այլ օրինակներ, երբ տեխնոլոգիան լայնածավալ հասարակական փոփոխություն է բերել, ներառում են էլեկտրականության, ավտոմեքենաների և ինտերնետի զարգացումը։

Հարկերը և պարտքը նույնպես կառուցված են օրենքով և հետևաբար արձագանքում են տեխնոլոգիային։ Սա կարելի է տեսնել անցյալում։ Պատմականորեն հարկումը սահմանափակվում էր դրոշմանիշային և ակցիզային/ներմուծման տուրքերով, քանի որ եկամտային հարկերի և այլոց համար անհրաժեշտ տեխնոլոգիան դեռ գոյություն չուներ։

Այս փաստերը բերում են այն եզրակացության, որ տեխնոլոգիան պետք է գերակա լինի օրենքից։ Օրենքը կարող է հետագայում հարմարվել, բայց պատճառահետևանքային կապը ցույց է տալիս, որ իրավական միջոցները չեն կարող ողջամտորեն կամ կայուն կերպով կանգնեցնել փոփոխությունը, և իրավական միջոցները չեն կարող այն առաջացնել։ Օրենքների փոփոխությունը տեխնոլոգիական փոփոխության հետևանք է, ոչ թե պատճառ, և նոր տեխնոլոգիական նորարարությունը հնարավոր չէ քվեարկել, հրամանագրով սահմանել կամ կանխել առանց ինքնավնասման։

Ճշմարտությունը անժխտելի է։ Չարությունը կարող է հարձակվել դրա վրա, անգիտությունը կարող է ծաղրել այն, բայց վերջում այն կա։
Ուինսթոն Չերչիլ

Հաջողված տեխնոլոգիաները մի տեսակ «ճշմարտություն» են։ Այդպիսով, օրենքը չի կարողացել կանխել շատ տեխնոլոգիաների առաջընթացը, որոնք իրենց ժամանակին հասարակությունը կարծես թե ցանկանում էր կանխել։ Երբ դա հաջողվել է, սովորաբար այդ երկրի հարստությունը նվազել է միջին և երկարաժամկետում։

4.6.2 Ապակենտրոնացում

Չկա կասկած, որ կենտրոնական կառավարությունների կողմից այս տեսակի ֆինանսավորմանը դիմելու կարողությունը նպաստել է կառավարության ամենաանցանկալի կենտրոնացման առաջընթացին։
Ֆրիդրիխ Ա. Հայեկ

Հայեկը պնդում էր, որ 20-րդ դարում փողի կենտրոնացումը հիմք հանդիսացավ պետությունների կենտրոնացման համար։ Bitcoin-ի զարգացումը կարող է այս գործընթացը շրջել, մի բան, որին շատերը աջակցում են, իսկ քաղաքական գործիչները հաճախ խոստումներ են տալիս, բայց կարծես չեն կարողանում իրականացնել։

20-րդ դարից առաջ կայսրերը, թագավորները, թագուհիները և կառավարությունները միշտ սահմանափակված էին փողի հասանելիությամբ։ Այն հարստությունը, որը չափում է փողը, առաջանում է ոչ թե վերևից, այլ ապակենտրոնացված ներքևից։ Մինչև 20-րդ դարը փողի բնույթը արտացոլում էր այս իրականությունը և ինքնին «իրական» էր։ Այս փողի ձևը, դրա կոնկրետ տեխնոլոգիան, ժամանակի և վայրի ընթացքում տարբեր էր՝ որպես մարդկային հասարակությունների զարգացման մաս։

20-րդ դարի սկզբից սկսած փորձեր արվեցին հեռացնել փողի «իրականությունը», որը վերջնականապես ավարտվեց 1961 թվականին, երբ դոլարի փոխարկելիությունը ոսկու հետ «ժամանակավորապես» դադարեցվեց։

Ես հանձնարարել եմ Քոնալիին ժամանակավորապես դադարեցնել ամերիկյան դոլարի փոխարկելիությունը, բացառությամբ այն չափերի և պայմանների, որոնք որոշվում են դրամավարկային կայունության և Միացյալ Նահանգների լավագույն շահերի համար։
Ռիչարդ Նիքսոն

Փողը տեխնոլոգիա է, և Bitcoin-ը՝ որպես թվային փող, կարող է լինել մարդկության պատմության ամենամեծ տեխնոլոգիական նորարարություններից մեկը։

...փողը, իր էությամբ, տեխնոլոգիա է, ինչպես ցանկացած այլ հիմնական մեքենա՝ սեպը, լծակը կամ անիվը։
Business Insider

Հնարավոր է, որ փողը համեմատելի է մասշտաբով գյուղատնտեսության, տպագրության մեքենայի կամ վառոդի հայտնագործության հետ։ Ալտրուիզմը բացառելով՝ փողը խթանում է բոլոր կամավոր մարդկային գործողությունները, և հետևաբար հնարավոր է, որ այս տեխնոլոգիայի նոր լուծումը 8 միլիարդ մարդու համար դառնա մարդկության պատմության ամենաազդեցիկ տեխնոլոգիական նորարարությունը։

Փողը իշխանություն է, այն տեխնոլոգիա է, և այդպիսով գերակա է օրենքից, և հետևաբար՝ օրենք ստեղծող հաստատություններից։ Փողի ապակենտրոնացումը կբերի իշխանության ապակենտրոնացման։

Կարժույթի կայունության օրհնությունների համար վճարվող տույժերից մեկն այն է, որ օրենքը պատրաստ չէ դրամական համակարգում անսպասելի և հեղափոխական փոփոխությունների համար։
Ֆանոր Ջ. Էդեր

Այսօր պետությունները սահմանում են մեկ կամ մի քանի արժույթ՝ որպես օրինական վճարամիջոց։ Եթե շուկան որոշի այլ բան՝ որպես նախընտրելի փող տեղական կամ միջազգային մակարդակով, ապա կառավարությունները կարող են բախվել իրավիճակի, երբ տեղական արժույթի պահանջարկը զիջում է գլոբալ, չեզոք «իրական» փողի պահանջարկին։ Կտեսնենք, որ իրական փողը շուկայական ապրանք է, որը կարող է բերել օրենսդրական փոփոխության, և ինքնին օրենքով չի ստեղծվում։ Պետությունները միշտ կարող են պահել օրինական վճարամիջոցի մասին օրենքները, որոնք սահմանում են պակաս պահանջված փողը, բայց լավ կլինի հաշվի առնել նման ընտրության ինքնավնաս հետևանքները՝

Պատմությունը ցույց է տալիս, որ հնարավոր չէ մեկուսանալ ուրիշների կողմից ավելի «կոշտ» փող պահելու հետևանքներից։
Սայֆեդին Ամուս

Վերևում ներկայացված փաստարկը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է ապակենտրոնացված, գլոբալ և չեզոք փողը բերել իշխանության ապակենտրոնացման։ Այժմ անդրադառնում ենք, թե ինչպես կարող է Bitcoin-ը՝ որպես ապակենտրոնացված դրամական հաղորդակցման տեխնոլոգիա, նախանշել ոչ դրամական հաղորդակցությունների և մեդիայի ապակենտրոնացման սկիզբը։ 

Հաղորդակցությունների ապակենտրոնացում

Bitcoin-ը ապակենտրոնացված, բաց և չեզոք ցանցային հաղորդակցման արձանագրություն է, որը շուկան գնալով ավելի է գնահատում որպես փող։

Այս արձանագրության որոշ հատկություններ կարող են նաև ստեղծել նոր պարադիգմ մարդկային հաղորդակցության մեջ՝ փողից դուրս։ Մենք արդեն տեսնում ենք հաղորդակցության և սոցիալական մեդիայի լուծումներ, որոնք ի հայտ են գալիս և տարածում են ստանում՝ օգտագործելով այս հատկություններից որոշները, օրինակ՝ Nostr և Keet։ Սա կարող է լինել ծառայությունների խոշոր դեցենտրալիզացիայի սկիզբը՝ համեմատած ինտերնետի ներկայիս օգտագործման հետ։ Այս մեդիա ծառայություններում նույնպես, հավանաբար, Bitcoin-ի գործարքային հնարավորությունը կլինի բնիկ կերպով ներդրված։

Վերջին քննարկումների լույսի ներքո, հատկապես զարգացած աշխարհում, խոսքի ազատության և գրաքննության վերաբերյալ, հաղորդակցության դեցենտրալիզացիան չպետք է անտեսվի կառավարությունների կողմից, և այն պետք է այսօր ազդի քաղաքականության վրա՝ անկախ Bitcoin-ից։

Հնարավոր է, որ կառավարությունների համար հակաարդյունավետ է չափազանց ճնշող լինել՝ փորձելով արգելել, փակել, գրաքննել կամ այլ կերպ միջամտել ներկայիս կենտրոնացված լուծումներին։ Որքան ուժեղ գործի կառավարությունը, այնքան արագ կաճեն այլընտրանքային լուծումները։ Զարգացած աշխարհի ազատ հասարակություններին նմանվող ցանկացած միջավայրում այս այլընտրանքային լուծումները շատ ավելի թանկ կլինեն վերահսկելու համար, և, հետևաբար, գործնականում անհնար կլինի զանգվածային բնակչության համար վերահսկել։

Հետևաբար, օպտիմալ մոտեցումը կարող է լինել կամավոր համագործակցել առկա կենտրոնացված լուծումների հետ՝ կենտրոնանալով միայն լայնորեն ընդունված հիմնական վնասների վրա և ոչ թե լայնորեն տարածված այլընտրանքային նարատիվների կամ անհատ քաղաքացիների հարցերի վրա։ Առկա հարթակներում խոսքի լիակատար ազատության համաշխարհային հանձնառությունը կնվազեցնի նոր դեցենտրալիզացված հարթակների նկատմամբ ձգտումը։

4.6.3 Միջազգայինացում

Միջազգայինացում՝ հատկությունների միջոցով

Bitcoin-ը թվային սեփականություն է և, հետևաբար, չի զբաղեցնում ֆիզիկական տարածք և չունի աշխարհագրական հետք։ Բացի այդ, Bitcoin-ը իրավական կառուցվածք չէ։ Հետևաբար, Bitcoin-ը եզակի նորարարություն է, որը դարձել է արժեքավոր սեփականություն, բայց չունի ոչ ֆիզիկական, ոչ էլ իրավական բնակության վայր։

Աշխարհը վերջերս ունեցել է մի շրջան, երբ բոլորը մեկ դրամական ստանդարտի վրա էին՝ ոսկու ստանդարտի։ Թեև երկրները պահպանում էին իրենց արժույթները, փոխարժեքները հազվադեպ էին փոխվում, քանի որ դրանք գնահատվում էին ըստ այն ոսկու քաշի, որը ներկայացնում էին։ Սակայն ոսկու թանկ և դանդաղ ֆիզիկական տեղափոխելիությունը ի վերջո ավարտեց այդ շրջանը։ Այն նաև սահմանափակում էր միջազգայինացումը, որը ոսկին կարող էր ապահովել՝ պարզապես ընդհանուր արժեքի չափից դուրս։ Ոսկու՝ որպես գլոբալ դրամական ստանդարտի գոյատևումը սահմանափակված էր և ի վերջո խաթարվեց նրա ֆիզիկական տարածք զբաղեցնելու պատճառով։

Միջազգայինացում՝ սոցիալական ցանցի միջոցով

Bitcoin-ի համայնքը ձևավորվել է որպես գլոբալ սոցիալական ցանց։ Բնակության վայրը կարող է տարբերել մարդկանց ազատությունները աշխարհագրորեն, օրինակ՝ բաց ինտերնետին հասանելիության հնարավորությունը, կամ Apple App Store-ում կամ Google Play Store-ում հաստատված հավելվածների ցանկը։ Բնակության վայրը կարող է նաև ազդել Bitcoin-ի՝ որպես ակտիվի և փոխանակման միջոցի իրավական կարգավիճակի և կարգավորման վրա։ Սակայն Bitcoin-ի համայնքում ձևավորված և աճող ընդհանուր մշակույթն ու գիտելիքը համընդհանուր գլոբալ փորձառություն են։

Միջազգայինացման հետևանքներ

Կթվա անընդունելի, որ ազատ աշխարհի որևէ երկիր իրականացնի քաղաքականություն, որը կսահմանափակի մարդկանց տեղաշարժի ազատությունը՝ այն աստիճանի, որ այլ երկրներ տեղափոխվելը դառնա անօրինական։ Նման ավտորիտար քայլը կնշանակի զարգացած աշխարհի անկումը, և պատմությունը ցույց է տալիս, որ այն երկար չի տևի՝ մինչև հեղափոխություն։

Վերոնշյալից ելնելով՝ Bitcoin-ի ոչ աշխարհագրական բնույթի և գլոբալ սոցիալական ցանցի համադրությունը աննախադեպ մրցակցային ուժ կազատի ազգային պետությունների կառավարությունների վրա՝ իրենց քաղաքացիներին մատուցելու արժեքային ծառայություններ կամ բախվելու հաճախորդների նվազման հետ։ Սա պարտադիր չէ, որ լինի «մրցավազք դեպի ներքև», ինչպես ոմանք կարող են ներկայացնել, այլ՝ բազմազանության պայթյուն՝ շեշտը դնելով բարձր որակի և արդյունավետ ծառայությունների մատուցման վրա՝ շուկայի կողմից ընդունելի հարկային մակարդակով։

Ազգային պետությունների կառավարությունները կհայտնվեն ավելի մրցակցային միջավայրում, իսկ նոր փողի աճը, որը գլոբալ մակարդակով համակարգում է մարդկային գործողությունները, կգործի որպես արտաքին ձգող ուժ։ Փողի և հաղորդակցության դեցենտրալիզացիայի հետ համատեղ՝ որպես ներքին ձգող ուժ, ազգային պետությունները կարող են հայտնվել երկու կողմից ձգված։ Հմտությունների ոլորտները կարող են բաժանվել տարածաշրջանների կամ համայնքների միջև ներքին մակարդակում և դեզինտեգրվել դեպի դուրս։ Ազգային պետությունների կառավարությունների չափն ու ծավալը, միջինում, հավանաբար կնվազի։ Տվյալ իրավասության մեջ ստացված չափից անկախ՝ հարկ վճարող քաղաքացիները կլինեն ավելի շատ հաճախորդներ, քան խնդրողներ, և, հետևաբար, կպահանջեն, որ ծառայությունները լինեն արժեքային։

Դեցենտրալիզացիան դեպի ներս և ձգումը դեպի դուրս կարող են որոշ ազգային պետություններ բաժանել, ինչպես սպագետտիֆիկացումը սև խոռոչում։ Bitcoin-ը միաժամանակ և՛ տեղայնացնում է, և՛ գլոբալացնում։

Մենք արդեն տեսնում ենք Bitcoin-ի տնտեսության ներսում միաժամանակ և՛ տեղայնացնող, և՛ գլոբալացնող ուժի, կարծես հակասական, ազդեցությունները։ Կա ավելի շատ գլոբալիզմ, ավելի քիչ միջնորդավորում և ավելի շատ դեցենտրալիզացիա՝ ինչպես ավելի տեղայնացված, այնպես էլ միջազգային տնտեսություններով և սոցիալական ցանցերով, շատ ավելի քիչ միջանկյալ տարբերակներով։

Ահա ոչ ամբողջական ցանկ այն կոնկրետ հարցերի, որոնց վրա կառավարությունները կարող են ցանկանալ դիտարկել այս միջազգայինացման ազդեցությունները.

• Հարկում / բյուջեներ
• Փողի առաջարկ / բանկային համակարգ
• Պաշտպանություն / պատերազմի վարում
• Միջազգային կառավարական կառուցվածքներ
• Տարածաշրջանային / տեղական կառավարական կառուցվածքներ
• Տնտեսական կառուցվածքներ
• Բարեգործական, ոչ առևտրային, կրոնական և համայնքային կազմակերպություններ
• Կրթություն / ակադեմիա

4.6.4 Էթիկա

Ամենակարևոր էթիկական հարցերը տարբեր են՝ կախված աշխարհաքաղաքականությունից։ Մենք դիտարկում ենք երկու տեսանկյուն՝ զարգացած աշխարհի տեսանկյունը և Գլոբալ Հարավի տեսանկյունը։ Այն, որ գոյություն ունեցող ֆինանսական համակարգը տարբեր խնդիրներ է առաջացնում քաղաքացիների համար՝ պարզապես կախված նրանց բնակության վայրից, ինքնին կարող է դիտարկվել որպես մարդու հավասարության հետ կապված էթիկական խնդիր։

Զարգացած աշխարհի տեսանկյուն՝ հարստության անհավասարություն և շրջակա միջավայր

Կանտիլյոնի էֆեկտը կոչվում է Ռիչարդ Կանտիլյոնի անունով, ով 18-րդ դարի իռլանդա-ֆրանսիացի տնտեսագետ էր և առաջինը գրի առավ իր դիտարկումը։ Այս էֆեկտը նկարագրում է դրամական ինֆլյացիայի անհավասար ազդեցությունը տնտեսության ապրանքների և ակտիվների վրա։ Երբ նոր ֆիատ փող է ներարկվում տնտեսության մեջ, դրա ազդեցությունը տարբեր մարդիկ և ոլորտներ զգում են տարբեր ժամանակներում։ Սովորաբար ակտիվների արժեքը աճում է՝ օգուտ տալով հարուստներին, մինչդեռ ակտիվ չունեցողները բախվում են ընդհանուր գների ինֆլյացիայի։

Գոյություն ունեցող դրամական համակարգը հարստության տարբերության աճի հիմնական պատճառներից մեկն է՝ հարուստների և աղքատների միջև։ Հնարավորությունը, որ հարուստներն ու քաղաքականապես կապ ունեցողները կարող են շահարկել գործող համակարգը իրենց օգտին՝ ավելի քիչ ապահովվածների հաշվին, այն է, թե ինչպես է աշխատում ներկայիս դրամական համակարգը։ Այս մեխանիզմը նաև նպաստում է միջին խավի նվազմանը՝ քչերը դառնում են հարուստ, շատերը՝ ավելի աղքատ։ Վերադառնալով չեզոք փողի, որը կարելի է վաստակել միայն աշխատանքի միջոցով՝ անկախ տվյալ անձի հարստությունից, կդադարեցնի այս հարստության տարբերությունների աճը և կսկսի դրանք նվազեցնել՝ հանգեցնելով ավելի քիչ անհավասար հասարակությունների։

Bitcoin-ը, կարծես, մի շարք առավելություններ է ապահովում ESG շրջանակի մեջ։ Իր կարճ պատմության ընթացքում ցանցն ու դրա բնիկ ակտիվը օգտագործելու նորարարական եղանակներ շարունակաբար ի հայտ են գալիս, օրինակ՝ օգնելով կայունացնել էներգետիկ ցանցերը, նվազեցնել ջերմոցային գազերի արտանետումները և նույնիսկ ապահովել կայուն ջեռուցում առևտրային և բնակելի տարածքների համար։
KPMG

Bitcoin-ը կարող է կարևոր դեր ունենալ կլիմայի փոփոխության մեղմացման գործում՝ իր տնտեսապես շահավետ փոխազդեցության շնորհիվ էներգիայի արտադրության և օգտագործման հետ։ Հոդվածում նշվում են նաև Bitcoin-ի հետ կապված էական սոցիալական և կառավարման առավելություններ։

Մի աշխարհում, որտեղ փողը չի կարող ստեղծվել՝ ռեսուրսների սպառումը խթանելու համար, առկա ռեսուրսները կսպառվեն ավելի արդյունավետ և պակաս վատնվող ձևով։ Հավանաբար կտեսնենք տնտեսական խթանների հավասարակշռության փոփոխություն՝ նոր արտադրության և «վերանորոգման ու վերօգտագործման» միջև, վերջինս կաճի հարաբերականորեն։ Սա կնվազեցնի սպառողականությունը՝ առանց տնտեսական աղետի, քանի որ փողը այլևս հիմնված չէ պարտքի վրա։ Մենք կտեսնենք ռեսուրսների ավելի կայուն օգտագործում և հարստության աճ նրանց համար, ովքեր աշխատում են, սպառում են պակաս, քան վաստակում են, և այդ ավելցուկը պահում են ամուր փողի մեջ։

Գլոբալ Հարավ / զարգացող աշխարհ – ֆինանսական բացառվածություն և վատ կառավարվող ազգային արժույթներ

Մեզանից ոմանք ծնվում են դրամական ռեժիմներում՝ լավ քաղաքականությամբ և իմաստուն ղեկավարներով... Բայց շատերս տառապում ենք վատ կամ վատ կառավարվող դրամական ռեժիմների ներքո... մենք նույնքան քիչ վերահսկողություն ունենք, թե որ դրամական հաստատություններում ենք ծնվում, որքան՝ մեզ ծնող կենսաբանական մայրերի նկատմամբ։
Resistance Money, Andrew Bailey, Bradley Rettler, Craig Warmke

Գլոբալ Հարավում մենք դիտարկում ենք վատ կառավարվող արժույթների տեսանկյունից՝ բարձր ինֆլյացիայով, ցածր միջազգային փոխարկելիությամբ և ֆինանսական ներառման ցածր մակարդակով։ Շատ մեծ երկրներում բնակչության կեսը կամ ավելին չունի բանկային հաշիվ։ Չեզոք, թույլտվություն չպահանջող և ֆիքսված առաջարկով գլոբալ արժույթը շատ բան ունի առաջարկելու նման բնակչությանը։

Բարձր ինֆլյացիան դժվարացնում է քաղաքացիների համար խնայողություն անել։ Խնայողությունը կարևոր գործոն է տնտեսության մեջ կապիտալ կուտակելու համար, և դրա բացակայությունը լրջորեն խաթարում է իրական աճն ու կայունությունը։ Փոխարենը, տնտեսությունները դառնում են կախված արտաքին կապիտալից կամ, ավելի հաճախ, պարտքից՝ արտադրությունը խթանելու համար։ Նման պարտքը սովորաբար գալիս է պայմաններով, որոնք թելադրում են այն տնտեսական զարգացումը, որը վարկատուն համարում է շահավետ և որը կարող է չհամընկնել տեղական շուկայի օրգանական զարգացման հետ։ Այն, որ պարտքը կենտրոնացված է, նաև հնարավորություն է տալիս անբարեխիղճ ղեկավարներին որոշ մասը յուրացնել անձնական շահի համար։

Բարձր ինֆլյացիան բարձրացնում է ժամանակի նախապատվությունը, քանի որ մարդիկ ապագան ավելի մեծ զեղչով են գնահատում։ Ժամանակի նախապատվության նվազեցումը կարևոր է քաղաքակրթության և տնտեսությունների աճի համար։ Ցածր ինֆլյացիան և ժամանակի ավելի ցածր նախապատվությունը հեշտացնում են մարդկանց համար ապագայի պլանավորումն ու ներդրումները։

Համաշխարհային բնակչության զգալի թվով մարդկանց գլոբալ փողի փոխանակումից դուրս թողնելը նաև նրանց դուրս է թողնում գլոբալ շուկաներից։ Սա վնասում է նրանց՝ իրենց ապրանքներն ու ծառայությունները պատրաստակամ գնորդներին առաջարկելու հնարավորությանը։ Նրանց բացառումը նաև վնասում է հաճախորդներին, ովքեր կարող էին օգտվել նրանց մրցակցային առավելություններից. բոլորս տուժում ենք, ոմանք՝ ավելի շատ։

4.6.5 Քաղաքականության տարբերակների գնահատում

Փոփոխությունը կյանքի օրենքն է։ Եվ նրանք, ովքեր նայում են միայն անցյալին կամ ներկային, անպայման կկորցնեն ապագան։
Ջոն Ֆ. Քենեդի

Անկախ այն բանից, թե կառավարությունները ինչ արձագանք կտան այս հարցին, դրա խորությունն ու լայնությունը նշանակում են, որ Bitcoin-ի աճը պետք է ավելացվի ազգային ռիսկերի գրանցամատյաններում։

4.6.5.1 Դիմադրել - Պայքարող

Կառավարության քաղաքականության որոշ տարրեր, սակայն առավելապես ֆինանսական կարգավորողների քայլերը, կարծես թե այս դիրքորոշումն են որդեգրել Bitcoin-ի արժեքի ի հայտ գալուց ի վեր: Այնտեղ, որտեղ կարգավորումներ են հայտնվել, դրանք հիմնականում եղել են արձագանքող, դանդաղ և խոչընդոտել են աճը: Սակայն սա գուցե դիտավորյալ չէ և պարզապես կարող է լինել կառավարությունների ոչ բավարար ռազմավարական մոտեցման հետևանք, ինչի պատճառով էլ կարգավորողները նույնպես նման են գործել:

Եթե Bitcoin-ը շարունակի աճել, պատմության գրքերում կարձանագրվի, որ հնարավորությունները ուրիշներին փոխանցելը մեծ վնաս է եղել այն երկրների բնակչության համար, որոնք ընտրել են այդ մոտեցումը: Ինտերնետի տարածման ժամանակ զարգացած աշխարհում սկզբում որոշակի դիմադրություն կար, սակայն իմաստությունը հաղթեց, և առևտրային ու տեխնոլոգիական առավելությունները զարգացվեցին, կառուցվեցին և ձեռք բերվեցին այն երկրների կողմից, որոնք ընդունեցին այն դեռ վաղ փուլում:

4.6.5.2 Անտեսել - Խաղացող

Այս տարբերակը, կարծես, ընտրվել է կառավարությունների մեծ մասի կողմից 2009-2024 թվականներին, բացառությամբ որոշ դեպքերի, ինչպիսիք են Բութանը և Էլ Սալվադորը: Չնայած այնպիսի քաղաքականության ինստիտուտների աշխատանքին, ինչպիսիք են Bitcoin Policy Institute-ը ԱՄՆ-ում և Bitcoin Policy UK-ը, կառավարությունների մեծ մասը հիմնականում անտեղյակ է մնացել խնդիրներից և, հետևաբար, բաց են թողել ինչպես կանխարգելիչ քայլերը, այնպես էլ Bitcoin-ի աճից բխող հնարավորությունները: Այնտեղ, որտեղ կարգավորումներ են եղել, դրանք հիմնականում արձագանքող են եղել, ոչ թե ռազմավարական:

Դիտավորյալ անտեղյակությունը չի կարող ընդունելի դիրքորոշում լինել, քանի որ դա խաղադրույք է այն մարդկանց ապագայի վրա, որոնց համար կառավարությունը ներկայումս պատասխանատու է: Կեղծ տեղեկատվությունը խրախուսելը և քաղաքական հռետորաբանությամբ լուրջ տեխնոլոգիան նսեմացնելը չի կարող լինել բարոյական կամ պրոֆեսիոնալ մոտեցում պետական քաղաքականության մեջ: Bitcoin-ին ծաղրանքով վերաբերվել որպես «կախարդական ինտերնետ փող» գուցե ընդունելի էր առաջին տարիներին, երբ այն պարզապես հետաքրքրասերների հավաքածու էր կամ շատ ցածր արժեք ուներ, բայց այժմ դա այլևս ընդունելի դիրք չէ:

4.6.5.3 Հետաձգել - Հետնապահ

Փորձել հետաձգել Bitcoin-ի աճը իրատեսական տարբերակ է: Սակայն դա կունենա վատ հետևանքներ այն մարդկանց համար, ովքեր այսօր և ապագայում ապրում են այն տարածքներում, որոնց համար տվյալ կառավարությունը պատասխանատու է: Այս ռիսկի պայմաններում, նման մոտեցումը պետք է կիրառվի միայն գիտելիքի և տեղեկացված փորձագիտական դիրքից:

Կարող են լինել ոլորտներ, որտեղ որոշակի թեմատիկ և միջազգային մակարդակով համակարգված հետաձգումը կարող է օգտակար լինել անխուսափելի անցման գործընթացը հարթեցնելու համար: Օրինակ՝ եթե նվազեցվեն կենտրոնացված սոցիալական մեդիա ընկերությունների նկատմամբ գրաքննության կամ ավելորդ բեռների փորձերը, ապա անցումը դեպի չգրաքննվող լուծումներ կարող է հետաձգվել: Սա կարող է երկար ժամանակով նվազեցնել միջազգային ֆինանսական և այլ խոշոր հանցագործությունների կառավարման ծախսերը:

4.6.5.4 Ընդունել - Նորարար

Եթե այն հաղթելու է, աջակցեք դրան։ Պատմությունը բարեհաճ է այն առաջնորդների նկատմամբ, ովքեր աջակցել են հաղթողներին։
Ջեյմս Դյուար

Եթե Bitcoin-ը շարունակի աճել որպես գլոբալ փող, վաղ հաղթողները կլինեն՝

• Անհատները, ովքեր վաղ ընդունեցին Bitcoin-ը
• Բիզնեսները և նրանց բաժնետերերը, ովքեր վաղ ընդունեցին Bitcoin-ը
• Այն երկրների քաղաքացիները, որոնց կառավարությունները վաղ ընդունեցին Bitcoin-ը

Երկարաժամկետում բոլորը կշահեն, սակայն սկզբնական մեծ առավելությունները կուղղվեն այն երկրներին, որոնց կառավարությունները ընտրեն այս տարբերակը:

Bitcoin-ը հիմա ընդունելով՝ կառավարությունները կարող են՝

• Աջակցել իրենց քաղաքացիների կրթությանը
• Մշակել Bitcoin-ի օրենքներն ու կարգավորումները ռազմավարական տեսանկյունից
• Խրախուսել կամ գոնե չխոչընդոտել նոր ոլորտների աճը
• Կանխատեսել տնտեսության վերաձևավորումը՝ ֆինանսական ոլորտի չափը, խոշոր կորպորացիաների նշանակության և ուժի նվազում
• Կառավարել պետական ֆինանսավորման վրա ազդեցությունը

Կդարձնի՞ Bitcoin-ը անպետք այն քաղաքական գործչին, ով կարծում է, որ իր դերը իշխելն է, այլ ոչ թե ծառայելը։
Դարեն Ֆրիմենթլ

Միլիոնատիրոջ համար իր ավելորդ հարստությունը բարեգործության վրա ծախսելը հասարակության համար ավելի վնասակար է, քան շքեղության վրա ծախսելը։ Քանի որ շքեղության վրա ծախսելով՝ նա հիմնականում վնասում է իրեն և իր անմիջական շրջապատին, իսկ բարեգործության վրա ծախսելով՝ նա հասարակությանը ավելի ծանր վնաս է հասցնում։
Ջոն Հոբսոն

4.7.0 Ներածություն

Կառավարությունները ոչ միայն կկորցնեն բազմաթիվ եկամուտների և կապիտալի ձևերի հարկման իրենց իրավասությունը, այլև դատապարտված են կորցնելու իրենց հարկադրանքի ուժը փողի նկատմամբ։
Ջեյմս Դեյլ Դևիդսոն

Ինչպես քննարկվել է կառավարություններին ուղղված գլխում, Bitcoin-ի աճը, ամենայն հավանականությամբ, լուրջ ճնշում կգործադրի պետության կողմից սոցիալական ծառայությունների ֆինանսավորման վրա։ Այս լրացուցիչ ճնշումը, ամենայն հավանականությամբ, կզարգանա այն ժամանակ, երբ բազմաթիվ արևմտյան տնտեսություններ բախվում են ծերացող բնակչության խնդրին։

Պետության՝ որպես ֆինանսավորողի և/կամ ծառայությունների մատուցողի դերի նվազեցումը, համակցված բնակչության աճող կարիքների հետ, կհանգեցնի բարեգործական գործունեության և այն աջակցող բարեգործության զգալի աճի անհրաժեշտության։ Մի աշխարհում, որտեղ ֆինանսական ակտիվները կարող են պահվել ինքնուրույն և ոչ նյութականացված ձևով, հարկային բարձր մակարդակները նույնիսկ ժողովրդավարական երկրներում հնարավոր են միայն շարժման ազատության ներկայումս անընդունելի սահմանափակումների կիրառմամբ։ Տես վերևի մեջբերումը «The Sovereign Individual»-ից կամ կարդացեք ամբողջությամբ։

Այնուամենայնիվ, բարեգործական և ոչ առևտրային կազմակերպությունների համար նույնպես կան հնարավորություններ։ Խոսքը այն մասին չէ, որ նրանց ծառայությունները այլևս պահանջված չեն լինի, ճիշտ հակառակը։ Եվ նրանք, ովքեր այս անցման ընթացքում գիտելիքի և հեռատեսության շնորհիվ հարստանում են, կգնան իրենցից առաջ անցածների ճանապարհով (օրինակ՝ Ռոքֆելլեր և Կարնեգի) և կդառնան բարերարներ՝ տեսնելով անհրաժեշտությունը և ձեռք բերելով միջոցները։

4.7.1 Ռիսկեր

Ես օրենքով պարտավոր եմ այնքան շատ տալ աղքատներին, որ այլևս ի վիճակի չեմ կամավոր նվիրատվություններ անել... սա զսպում և թուլացնում է իմ մեջ բարեգործական սկզբունքը. և այս սկզբունքը, գործածության չդրվելով, ավելի ու ավելի է թուլանում և ժամանակի ընթացքում գուցե լրիվ մարում է։
Թոմաս Ալքոք

Բարեգործական կազմակերպությունների առջև ծառացած ռիսկերը բխում են հետևյալ դիտարկումներից.

• Առողջապահական և սոցիալական ծառայությունների նկատմամբ հասարակության պահանջարկի աճ՝ պայմանավորված ժողովրդագրական փոփոխություններով (զարգացած աշխարհում)
• Պետության՝ գործող ծառայությունները շարունակելու կարողության նվազում
• Պետության՝ բարեգործական կազմակերպություններին ֆինանսական աջակցություն տրամադրելու իրավասության նվազում՝ գործող ծառայությունները պահպանելու համար

Վերոնշյալը հանգեցնում է այն ռիսկին, որ բարեգործական և ոչ առևտրային կազմակերպությունները կարող են բախվել ծառայությունների պահանջարկի աճին այն ժամանակ, երբ ֆինանսավորման հիմնական աղբյուրը նվազում է։

20-րդ դարում պետությունը դարձավ առողջապահական և սոցիալական ծառայությունների հիմնական մատակարարը զարգացած երկրների մեծ մասում, այն ոլորտներում, որոնք նախկինում հիմնականում բարեգործական կազմակերպությունների, համայնքային խմբերի և կրոնական հաստատությունների տիրույթում էին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո բարեկեցության պետության ձևավորումը պայմանավորված էր ազգային պետությունների կառավարության ուժի աճով։ Եթե այս միտումը շրջվի, ապա սոցիալական ապահովության մեջ բացեր կառաջանան, և մարդիկ կփորձեն կազմակերպվել՝ այդ բացերը լրացնելու համար։

Քաղաքակիրթ հասարակության համար վիրավորական է, որ հիվանդանոցները ստիպված լինեն ապավինել մասնավոր բարեգործությանը։
Անեյրին Բևան

Չնայած շատերը, այդ թվում՝ քաղաքական գործիչներ, բարեգործության վրա հենվելը որակել են որպես «վիրավորական» կամ նմանատիպ, հնարավոր է, որ նման տեսակետ ունենալը ժամանակավոր արտոնություն էր։ Ամեն դեպքում, նման գաղափարները մտավոր մակարդակում վիճարկվել են։ Հնարավոր է, որ վերադառնալը այն ակնկալիքին, որ ամենաուժեղները կկրեն ամենամեծ բեռը բարեգործական ներգրավվածության միջոցով, այլ ոչ թե հարկադրանքով, թե՛ բարոյական, թե՛ սոցիալական առումով օգտակար լինի։

Տեխնոլոգիական և արտադրողականության ներկայիս ու ապագա գլոբալ առաջընթացը նշանակում է, որ նման փոփոխությունը չի լինի վերադարձ դեպի 20-րդ դարից առաջվա աշխարհը։ Այսօր ցանկալի սոցիալական ցանցեր ապահովելու ռեսուրսները շատ ավելի մեծ են, քան երբևէ։ Իրականում, Bitcoin-ը՝ ավելի լավ ռեսուրսների բաշխման, կապիտալի աճի և ցածր ժամանակային նախապատվության շնորհիվ, ինքնին կստեղծի նոր հիմք՝ գլոբալ տնտեսության արտադրողական ռեսուրսները ավելացնելու համար։

4.7.2 Սպառնալիքներ

Փոփոխությունը կյանքի օրենքն է։ Եվ նրանք, ովքեր նայում են միայն անցյալին կամ ներկային, անպայման կկորցնեն ապագան։
Ջոն Ֆ. Քենեդի

Ֆինանսավորում

Բարեգործական կամ ոչ առևտրային կազմակերպությունները, որոնք ֆինանսավորում են ստանում կենտրոնական կամ տեղական կառավարությունից, կարող են բախվել այդ հոսքերի կրճատմանը՝ ֆինանսական իշխանության դիվերսիֆիկացիայի պատճառով այս քաղաքական կառույցներից։

Նույն ռիսկը վերաբերում է այն կազմակերպություններին, որոնք զգալի ֆինանսավորում են ստանում այն կորպորացիաներից, որոնք իրենք կարող են բախվել Bitcoin-ի աճի հետևանքով առաջացած մարտահրավերներին։ Մասնավորապես, պետք է առանձնացնել այն կորպորացիաները, որոնք այսօր գործում են ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում։ Եթե այս ֆինանսավորող կազմակերպությունները իրենք չեն պլանավորում և արձագանքում նոր տեխնոլոգիային, ապա նրանց կարողությունը շարունակելու աջակցել բարեգործական գործունեությանը կարող է նվազել։

Բարեգործական կազմակերպությունները, որոնք իրենց ֆինանսավորման մի մասը ստանում են ներդրումներից, ժառանգություններից կամ հիմնադրամներից, կարող են նկատել, որ դրանց իրական եկամտաբերությունը նվազում է, քանի որ Bitcoin-ը նվազեցնում է դրանց ներկայիս դրամական պրեմիան։ Մասնավորապես, սա կարող է ազդել անշարժ գույքի, ոսկու և բաժնետոմսերի վրա։ Պարտատոմսերը նույնպես կարող են կորցնել իրական արժեքը ոչ միայն գերբեռնված պետությունների պատճառով, այլև նոր դրամական ակտիվի առաջացման հետևանքով առաջացած մրցակցության պատճառով։

Ֆինանսավորման ժողովրդագրությունը միշտ էլ ժամանակի ընթացքում փոխվել է, և սա նոր չէ։ Սակայն, Bitcoin-ի աճի հետևանքով կարող է տեղի ունենալ, որ փոխարինող սերունդների արժեքներն ու հայացքները արմատապես տարբերվեն նախկինում տեսածից։

Պահանջարկի աճ

Քանի որ կառավարությունները ավելի քիչ կարող են ապահովել որոշ առողջապահական և սոցիալական ծառայություններ, հասարակության մեջ չբավարարված պահանջարկի ծավալը կաճի։ Մարդիկ ավելի ու ավելի կդիմեն փոքր, տեղական համայնքային կազմակերպություններին՝ այս պահանջարկը բավարարելու համար։ Կծագեն նոր կազմակերպություններ, որոնք կաջակցվեն նոր ներգրավված նվիրատուների կողմից։

Զարգացած աշխարհը բախվում է ժողովրդագրական ժամային ռումբի՝ պայմանավորված ծերացող բնակչությամբ և պտղաբերության նվազող մակարդակներով։ Այս միտումները կառավարություններին ավելի են պարտքաբերում և շատ դեպքերում ավելացնում չֆինանսավորված ապագա պարտավորությունների բեռը։ Շատ ներկայիս պահանջարկներ չեն բավարարվում, և տրվում են խոստումներ, որոնք գրեթե հաստատ չեն կատարվի։ Սա պայմանավորված է կարճաժամկետ քաղաքական նպատակահարմարությամբ, սակայն ունի այն տհաճ հետևանքը, որ սպասումները բարձրացնում է շատ ավելի, քան հնարավոր է իրականում ապահովել։ Այդ սպասումները ապագա պահանջարկի աղբյուր են, քանի որ երբ դրանք չեն բավարարվում, մարդիկ, ամենայն հավանականությամբ, բավարար անձնական ապահովագրություն չեն արել, նույնիսկ այն դեպքում, երբ կարող էին, եթե սկզբում այդ խոստումները չստանային։

4.7.3 Հնարավորություններ

Այս բաժնում մենք առանձնացնում ենք որոշ հնարավորություններ բարեգործական և ոչ առևտրային կազմակերպությունների համար, որոնք կարող է առաջարկել Bitcoin-ը։ Դրանք ամբողջական չեն, սակայն դրանք հնարավորություններ են մեծ մասի համար և նպատակ ունեն խթանել մտածողությունը։

Մի կարևոր դիտարկում այն է, որ եթե Bitcoin-ը շարունակի դառնալ ավելի արժեքավոր համաշխարհային ակտիվ և արժույթ, ապա արդեն այսօր ներգրավված ժողովրդագրական խումբը կդառնա վաղվա բարերարների հիմնական աղբյուրը։ Նրանք մոտիվացված և նվիրված մարդիկ են, որոնցից շատերը արդեն հասկանում են, որ մեծ հարստության հետ գալիս է մեծ պատասխանատվություն։ Նրանք, ամենայն հավանականությամբ, ավելի ու ավելի պատրաստ կլինեն համագործակցել և աջակցել բարեգործական կազմակերպություններին, որոնք իրենց դիրքավորում են բարոյականորեն՝ օգնելու կարիքավորներին, անկախ նրանից՝ այդ կարիքը ներկայիս է, թե նոր է առաջանում, երբ կառավարությունները գնալով ավելի քիչ կարող են կատարել նախկինում տված խոստումները։

Նոր պահանջարկի և նոր ֆինանսավորման խմբի առկայության դեպքում արժե մտածել դուստր բարեգործական կամ ոչ առևտրային կազմակերպություն ստեղծելու մասին։ Նոր, անկախ դուստր կազմակերպությունը կարող է ավելի լավ կենտրոնանալ և ավելի արագ նորարարություն անել թե՛ ծառայությունների մատուցման, թե՛ դրամահավաքի ոլորտում։ Դուք նույնիսկ կարող եք գտնել Bitcoin-ի կողմնակից աշխատակիցների, ովքեր պատրաստ կլինեն կամավոր աշխատել ձեզ համար, ինչպես նաև ֆինանսապես աջակցել բարեգործությանը, քանի որ հարստություն ունենալը նաև մարդկանց ժամանակի տեր է դարձնում։

Ընդունեք և թիրախավորեք bitcoin-ով նվիրատվությունները

Bitcoin ընդունելը հեշտ և ցածր ծախսով միջոց է Bitcoin-ի ժողովրդագրության հետ ներգրավվելու համար։ Աշխարհի բազմաթիվ բիզնեսներ արդեն դա անում են՝ լրացուցիչ եկամուտ ստանալու նպատակով՝ օգտագործելով տարբեր սոցիալական մեդիա և առցանց ծառայություններ իրենց գովազդելու համար, հաճախ՝ անվճար։ Bitcoin ընդունելով՝ կազմակերպությունները բացվում են աճող գլոբալ շուկայի համար, որի մարդիկ ժամանակի ընթացքում հարստանում են։ Այս շուկան ներկայումս համեմատաբար հեշտ է թիրախավորել, քանի որ այն համախմբված է սոցիալական մեդիայի և առցանց հարթակների շուրջ։

Որոշ հարկային իրավասությունների դեպքում, bitcoin-ով բիզնեսում ծախսելիս առաջանում է կապիտալ շահույթի հարկ։ Սակայն բարեգործական նվիրատվությունները կարող են հարկման ենթակա չլինել, այդպիսով նվազեցնելով խոչընդոտները՝ համեմատ բիզնեսի հետ։

Այս գլոբալ համայնքում հեղինակություն ստեղծելը ներկայումս շատ ավելի հեշտ է, քան մի քանի տարի անց, երբ այն շատ ավելի մեծ կլինի, և ձեր բարեգործական կազմակերպությունը կլինի հարյուրավոր bitcoin ընդունողներից մեկը։ Բացի այդ, նրանք, ում հետ այսօր կապ եք հաստատում, ապագայում ավելի մեծ մասնաբաժին կունենան բարերարների շրջանում, քան նրանք, ովքեր ավելի ուշ կընդունեն Bitcoin-ը։ Այս ժողովրդագրության հետ ներգրավվելը բացում է գլոբալ հնարավորություն՝ ընդգրկվելու Bitcoin-ով ժառանգությունների և այլ ոչ ֆինանսական աջակցության, օրինակ՝ կամավորության համար։

Գանձապետական կառավարում

Բարեգործական և ոչ առևտրային կազմակերպությունների համար, որոնք որոշ եկամուտ ստանում են ներդրումներից կամ/կամ հիմնադրամներից, ներդրումային պորտֆելում bitcoin-ի հատկացումը կարող է ապահովել ավելի բարձր եկամտաբերություն նույն ռիսկի դեպքում՝ բարձրացնելով Sharpe գործակիցը։ Տեսեք 7.3-րդ գլուխը՝ «Գանձապետական կառավարում»՝ այս մասին ավելի մանրամասն։

Մատուցման նորարարություն

Շատ բիզնեսներ, որոնք ներգրավվում են Bitcoin-ի հետ, ներկայացնում են հատուկ այս շուկայի համար նախատեսված ապրանքներ և ծառայություններ՝ եկամուտն ու հավատարմությունը ավելացնելու համար։ Բարեգործական կազմակերպությունների համար կա հնարավորություն ուսումնասիրելու, թե ինչպես կարող է Bitcoin-ի տեխնոլոգիան հարթակ դառնալ իրենց ծառայությունների մատուցումը բարելավելու համար։

Այստեղ մենք բերում ենք ընդամենը մեկ օրինակ՝ գաղափարը լուսաբանելու և ձեր նորարարական գործընթացին օգնելու համար։

«Բանկ» չունեցողներին բանկային ծառայություններ տրամադրեք. Bitcoin-ով վճարային քարտերը, որոնք տրամադրվում և լիցքավորվում են բարեգործական կազմակերպության կողմից, կարող են օգնել այն մարդկանց, ովքեր չունեն բանկային հաշիվներ՝ կամ ինքնության խնդիրների, կամ շահութաբեր չլինելու պատճառով, օգտվել սննդի բանկերից՝ պահպանելով գաղտնիությունն ու արժանապատվությունը։ Նման լուծումը կարող է նաև խթանել ինքնուրույն ապրելու հմտությունները, օրինակ՝ խանութում բյուջեի հիման վրա որոշումներ կայացնելը։ Սա կարող է հիմք ստեղծել ստացողներին ֆինանսական կառավարման փորձ ձեռք բերելու համար, նույնիսկ եթե նրանք ներկայումս բանկային հասանելիություն չունեն։ Այն կարող է նաև օգնել վճարումները արագ և արդյունավետ հասցնել տեղական կարիքավորներին։

Մատուցման կառուցվածք

Մտածեք կառուցվածքի դեցենտրալիզացիայի մասին՝ տեղական համայնքներին ավելի շատ ներգրավելու համար։ Ավելի դեցենտրալիզացված կառուցվածքը, ամենայն հավանականությամբ, կխթանի ներքևից վեր ներգրավվածությունը և կարող է ավելի լավ արտացոլել դեպի ավելի դեցենտրալիզացված աշխարհ շարժումը։

Պահանջարկի աճ

Նշեք ձեր կազմակերպության բարեգործական նպատակների և այն ոլորտների հատման կետերը, որտեղ ներկայումս կան չբավարարված կարիքներ, կամ որտեղ կառավարությունը ներկայումս բավարարում է որոշ կարիքներ, սակայն կարող է հետագայում ֆինանսական դժվարությունների դեպքում կրճատել կամ դադարեցնել այդ աջակցությունը։

Առաջնահերթություն տվեք և պլանավորեք ձեր ծառայությունների ընդլայնումը այս ոլորտներում։

4.7.4 Գործունեություն

Մշակեք դրամահավաքի արշավ, որը ուղղված է Bitcoin-ի լսարանին։

Որոշ բաներ, որոնք կարող եք հաշվի առնել՝

• Ինչու՞ այս տեխնոլոգիայից առաջացած բարեգործները կցանկանան համագործակցել ձեզ հետ։
• Ի՞նչ արժեքներ ունի այս լսարանը։
• Ինչպե՞ս է ձեր բարեգործական կազմակերպությունը կամ արշավը համընկնում այս արժեքների հետ։
• Ի՞նչ նվիրվածություն Bitcoin-ին ամենայն հավանականությամբ կգրավի նվիրատվություններ։
• Ո՞րն է այս լսարանի աշխարհագրական բաշխվածությունը։
• Որո՞նք են այս լսարանի հարստության խմբերը այսօր և ապագայում։
• Ինչպե՞ս կարող եք հաղորդակցվել և հասնել նրանց։
• Ինչպե՞ս կարող եք զարգացնել երկարաժամկետ հարաբերություններ և վստահություն այս խմբերի հետ։