બિટકોઇન અને જોખમ વ્યવસ્થાપન

હોરાઇઝન સ્કેનિંગ તમને વર્તમાનમાં છુપાયેલા ટુકડાઓને નિહાળી ભવિષ્યની ઝલક મેળવવાની તક આપે છે.
Roger Spitz

કલ્પના કરો કે તમે 1995માં છો, અને એ સમયે તમે (અથવા તમારા માતા-પિતા) જે નોકરી કરતા હતા એમાં તમે આજના જ્ઞાન સાથે કામ કરી રહ્યા છો. હવે પાછા જોઈને વિચારો તો, ઈન્ટરનેટના આવનારા ઉદયને કારણે તમારી નોકરી, તમારી સંસ્થા, અથવા તમારા બજારને કયા જોખમોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો? શું ત્યાં ટાળવા જેવા ખતરા હતા તેમજ લાભ લેવા જેવી તકો પણ હતી? અથવા કલ્પના કરો કે તમે બ્લોકબસ્ટર માટે કામ કરતા હતા. જો તમને એ સમયે આજનું જ્ઞાન હોત, અને તમે જાહેર કંપનીમાં વરિષ્ઠ અધિકારી હોત, તો શેરહોલ્ડરોના નાણાંના સંરક્ષક તરીકે તમારી ફરજ નિભાવવામાં તમે બેદરકાર ગણાતા, જો તમે ઈન્ટરનેટના ઉદયના જોખમને તમારી સંસ્થાના રિસ્ક રજિસ્ટરમાં ઉમેરવાનો પ્રયાસ ન કર્યો હોત.

1995માં ઈન્ટરનેટ એક ઉદયમાન જોખમ હતું, જેમ કે આજે Bitcoin છે. 1995 સુધીમાં ઈન્ટરનેટ ચર્ચામાં વ્યાપક રીતે ઓળખાતું હતું; એ કોઈ ટેકનોલોજીનું રહસ્ય નહોતું. તેમ છતાં, એનો businesses દ્વારા બહુ ઓછો સમજ અને ઉપયોગ થતો હતો, અને નવા ઈન્ટરનેટ સ્ટાર્ટઅપ્સ સિવાય બહુ ઓછા લોકોએ એ વિશે શીખવા કે જોખમ તરીકે મોનિટર કરવા પ્રયત્ન કર્યો હતો.

1995માં ઈન્ટરનેટની જેમ, Bitcoin પણ વ્યાપક રીતે ઓળખાય છે, પણ businesses દ્વારા બહુ ઓછું સમજાય છે કે ઉપયોગ થાય છે, સિવાય કે જે મુખ્યત્વે Bitcoin અર્થતંત્રમાં કાર્ય કરે છે. 1995 સુધીમાં ઈન્ટરનેટે 1960ના દાયકામાં થયેલા તેના આરંભથી નવા પ્રોટોકોલ લેવલ્સ ઉમેરાતા ઉમેરાતા વિકાસ કર્યો હતો, જ્યાં સુધી એ ઉપયોગીતા સુધી પહોંચ્યું કે જેના કારણે તેનો વિસ્ફોટક વિકાસ થયો.

Bitcoin પણ 2009માં તેના આરંભથી આવું જ વિકાસ પામતું આવ્યું છે, ધીમે ધીમે ઉપયોગીતા સુધારવી અને જટિલતા દૂર કરવી. જેમ કે ઈન્ટરનેટ સાથે થયું, તેમ Bitcoinના વપરાશકર્તાઓની સંખ્યા પણ ધીમે ધીમે વધી રહી છે (https://bitcoinmagazine.com/markets/an-objective-look-at-bitcoin-adoption) જ્યારે આ ટેકનોલોજી સુધારાઓ થઈ રહ્યા છે. ઈન્ટરનેટની જેમ, કયું સુધારણું એ વિસ્ફોટક અપનાવટનો ચિંકાર બનશે એ આપણે પછી જ જાણી શકીશું, પણ 2022 પછીના ડેટા પરથી આપણે પહેલેથી જ જોઈ શકીએ છીએ કે “વર્તમાનમાં છુપાયેલા ટુકડા” (Roger Spitz) દેખાઈ રહ્યા છે.

સ્ટ્રેટેજિક પ્લાનિંગ એ સ્ટ્રેટેજિક વિચારવું નથી. ખરેખર, સ્ટ્રેટેજિક પ્લાનિંગ ઘણીવાર સ્ટ્રેટેજિક વિચારને બગાડે છે, મેનેજરોને સાચી દૃષ્ટિને માત્ર આંકડાઓની હેરફેર સાથે ગૂંચવણમાં મૂકે છે.
હેન્રી મિન્ટઝબર્ગ

સૌથી યોગ્ય લોકો જોખમો ઓળખી શકે છે એ લોકો હશે જેમને પોતાની સંસ્થા અને તેના ઘોષિત હેતુઓ, ઉત્પાદનો, બજારો, ચેનલો અને વર્તમાન વ્યૂહરચનાની ઊંડાણપૂર્વક જાણકારી હોય. આ લોકોને My First Bitcoin વિશે પણ અભ્યાસ કર્યો હોવો જોઈએ, તેને શા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે, તે કયો સમસ્યા ઉકેલવા માટે છે અને તેને મૂલ્ય કેમ મળ્યું છે તેની સારી સમજ હોવી જોઈએ.

અત્યારે જરૂરી જ્ઞાન ધરાવતા લોકો ન હોય તો, પ્રથમ પગલું એ છે કે આવું જ્ઞાન ધરાવતા લોકો વિકસાવવું. સંસ્થાઓ માટે My First Bitcoin લાઇબ્રેરીના મોડ્યુલો, અને ખાસ કરીને આ મોડ્યુલ, ખાસ કરીને આ તાલીમ અને વિકાસની જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરવામાં મદદ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે.

જ્યારે કુશળતા વિકસાવવામાં આવી જાય, પછીનું પગલું એ વિચારવું છે કે જ્યારે જોખમો એકંદર રૂપાંતરકારી પરિવર્તન સાથે જોડાયેલા હોય ત્યારે તેમને ઓળખવા માટે શ્રેષ્ઠ રીત કઈ છે. ઉદયમાન જોખમ એ "જોખમ છે જે એવા ક્ષેત્રોમાં વિકસે છે જ્યાં ઉપલબ્ધ જ્ઞાન ખૂબ જ ઓછું છે"1.

સારો જોખમ વ્યવસ્થાપક એ પરિણામો પર ધ્યાન આપવો જોઈએ જ્યાં પરિણામ ગંભીર હોય, ભલે શક્યતા (માની લેવાયેલી) ઓછી હોય. એટલે, વર્તમાનથી શરૂ કરવાને બદલે, કલ્પના કરો કે ભવિષ્યમાં એક અંતિમ સ્થિતિ છે જ્યાં Bitcoin વૈશ્વિક મૂલ્ય સંગ્રહ, વિનિમય માધ્યમ અને કદાચ એકમ તરીકે પણ સ્થાપિત થઈ ગયું છે. આ દૃશ્યમાં નીચેના જેવા પ્રશ્નો વિચારો:

• તમારા સ્થાનિક બજારમાં વેપાર હવે વૈશ્વિક વેપારની સરખામણીમાં કેવો છે? શું બદલાયું છે?
• ભૌગોલિક રાજકારણ કેવી રીતે બદલાયું છે?
• કયા બજારો/ઉત્પાદનોનું મૂલ્ય વધ્યું છે? અને કયા ઘટ્યું છે?
• કઈ સંસ્થાઓએ સારું પ્રદર્શન કર્યું છે? અને કઈ સંસ્થાઓએ નબળું?
• કયા દેશો વધુ મજબૂત બન્યા છે? અને કયા નબળા?
• લોકોમાં સંપત્તિનું વિતરણ બદલાયું છે? કયા રીતે?
• નાણાકીય સંસ્થાઓની ભૂમિકા કેવી રીતે બદલાઈ છે? અને સરકારોની?

અને પછી અંતિમ દૃશ્યથી પાછા આવીને વિચારવાનો પ્રયાસ કરો કે વર્તમાનથી આ ભવિષ્યના દૃશ્ય સુધી પરિવર્તન કેવી રીતે થયું. નીચેના વિષયો વિચારો:

• ઘટનાઓનો ક્રમ
• મધ્યવર્તી પરિવર્તનનું સરળ કે અચાનક/અસ્થિર હોવું
• પરિવર્તન લાવવામાં રાષ્ટ્ર, બજાર, સંસ્થા, વ્યક્તિની ભૂમિકા
• એમર્જિંગ ડેટા પોઈન્ટ્સ જે પાછા જોઈને આ સફરની નિશાનીઓ હશે

છેલ્લે, ઉપરના અભ્યાસમાંથી થયેલા અવલોકનોને તમારી સંસ્થાને લાગતા જોખમોમાં રૂપાંતરિત કરો. બીજાં અને ત્રીજા ક્રમના પરિબળો પણ વિચારો. શક્ય છે કે દરેક અવલોકનમાં અનેક જોખમો છુપાયેલા હોય. જોખમો ધમકી અને તક બંને હોઈ શકે છે.

ઇન્ટરનેટનો અર્થતંત્ર પર પડતો પ્રભાવ ફેક્સ મશીન જેટલો જ રહ્યો છે…. દસ વર્ષ પછી, "માહિતી અર્થતંત્ર" શબ્દસમૂહ મૂર્ખામી લાગશે.
પોલ કૃગમેન

ઉપરોક્ત ઉદ્ધરણ પછી, 10 વર્ષ પછી સ્માર્ટફોન માત્ર બહાર આવ્યા હતા, અને નવા ઇન્ટરનેટ સેવાઓ અને એપ્લિકેશન્સના વિકાસ પર તેમનો જે અસર થયો તે 2007 સુધી પણ અનુમાનવામાં આવ્યો નહોતો. પુરાવા એ છે કે વર્તમાન નિષ્ણાતો એ લોકો નથી જે પાછા જોઈને પરિવર્તનાત્મક પરિવર્તનના સાચા નિષ્ણાત સાબિત થાય છે; નિષ્ણાતોની નવી શ્રેણી ઉભી થાય છે. નીચેનું ઉદ્ધરણ સમજાવે છે કે કેમ વારસાગત મોડલના 'નિષ્ણાતો' મૂળભૂત પરિવર્તન માટે અંધ હોય છે - કારણ કે તે તેમના દૃષ્ટિગત ક્ષેત્રની બહાર બની રહ્યું છે.

તમે ક્યારેય હાલની વાસ્તવિકતા સાથે લડીને વસ્તુઓ બદલી શકતા નથી. કંઈક બદલવા માટે, એક નવું મોડલ બનાવો જે હાલના મોડલને જૂનું બનાવી દે.
આર. બકમિનસ્ટર ફુલર

શીખવાનો મુદ્દો – આગળ વધતી અનુમાનશક્તિ સંભવિત રૂપાંતરકારી ટેક્નોલોજીનો અસર આંકતી વખતે ઘણી નબળી હોઈ શકે છે. તેના બદલે, અમે સૂચવીએ છીએ કે તમે કલ્પના કરો કે જો Bitcoin વૈશ્વિક નાણાં બની જાય તો દુનિયા કેવી દેખાશે, અને પછી ત્યાંથી આજ સુધી પાછું અનુમાન કરવાનો પ્રયાસ કરો. આ જ પદ્ધતિ અમે જોખમોની યાદી બનાવવા માટે 1.1 માં સમજાવી હતી.

અસર ઓળખવા માટે, ઓળખાયેલા જોખમોને એક પછી એક લો અને તેને તમારી સંસ્થા ના આંતરિક અને બાહ્ય પરિપ્રેક્ષ્યમાં વિચાર કરો. જોખમના સાકાર થવાથી ખતરો, તક અથવા બંને સર્જાઈ શકે છે, અને વિવિધ સંસ્થાઓ માટે તે અલગ હોઈ શકે છે. આ એક મહત્વપૂર્ણ સમજ છે કારણ કે તમારી સંસ્થા માટે ખતરો હોય તે તમારા સ્પર્ધકો અથવા નવી સ્ટાર્ટઅપ માટે તક બની શકે છે.

ધ્યાન આપો કે જોખમના સાકાર થવાથી સંસ્થાને અનેક પ્રકારની અસરો થઈ શકે છે.

ઉદાહરણો

જોખમ કે bitcoin મુખ્ય, વૈશ્વિક ટ્રેઝરી રિઝર્વ એસેટ બની જાય

• જે સંસ્થાઓ આ વહેલી ઓળખશે તે લાભ મેળવે, અને જે મોડું કરશે તે નુકસાન ભોગવે (તક / ખતરો ?)

જોખમ કે Bitcoin નેટવર્ક ઇન્ટરનેટ આધારિત વેપાર માટે સેટલમેન્ટ લેવલ બની જાય

• માઇક્રો-પેમેન્ટ્સ સાથે પ્રોડક્ટ ડિઝાઇન અને ડિલિવરી કેવી રીતે વિકસે? (સ્ટ્રીમિંગ પેમેન્ટ્સ માટે તકો / સબ્સ્ક્રિપ્શન મોડલ્સ માટે ખતરાઓ)
• જે સંસ્થાઓ વારસાગત પેમેન્ટ સિસ્ટમ્સ માર્કેટમાં મોટા પ્રમાણમાં સંકળાયેલી છે, તેમને બદલાવ લાવવો પડી શકે છે (ખતરો)

જોખમ કે ભવિષ્યમાં ક્રેડિટની કિંમત નોંધપાત્ર રીતે વધુ હોઈ શકે છે

• ક્રેડિટની ઉપલબ્ધિ / કિંમતમાં લાંબા ગાળાના ફેરફારથી પ્રોડક્ટની માંગ પર અસર (ખતરો?)
• બેલેન્સ શીટની રચનામાં અસર (તક / ખતરો?)

જોખમ કે સંપત્તિ અને આવકની લોકસાંખ્યિકી બદલાઈ શકે છે

• સંપત્તિ / આવકના વિતરણમાં લાંબા ગાળાના ફેરફારથી ચેનલ માર્કેટિંગ પર અસર (તક / ખતરો?)
• નિવેશક ઇક્વિટી મિક્સ પર અસર (તક / ખતરો?)

જોખમ કે પૃથ્વી પર દરેક વ્યક્તિ એક જ ચલણ વાપરે

• નવા ચલણમાં હિસાબ રાખવાના ઓપરેશનલ અસર (તક)
• માત્ર એક ચલણ હોવાને કારણે ટ્રેઝરી મેનેજમેન્ટ પર ઓપરેશનલ અસર (તક)
• એક ચલણ હોવાને કારણે રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય પેમેન્ટ ખર્ચ પર ઓપરેશનલ અસર (તક)
• ભૌગોલિક રીતે વધુ સરળતાથી સરખાવી શકાય તેવી કિંમતો હોવાને કારણે માર્કેટિંગ પર અસર (તક / ખતરો?)

નીચે આપેલા ઉદાહરણ જેવી કોષ્ટકનો ઉપયોગ કરવાથી જોખમના સાકાર થવાથી સંસ્થાગત અસરનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મદદ મળી શકે છે.

બે મુખ્ય તત્વો પર વિચાર કરવો જોઈએ: જોખમના સાકાર થવાની સંભાવના અને સંસ્થામાં તેની અસરનું પ્રમાણ. આ બંને પરિબળો સામાન્ય રીતે વિચારવામાં લેવાતી સમયમર્યાદાથી પ્રભાવિત થાય છે, તેથી દરેક ઓળખાયેલી અસર માટે વિવિધ સમયગાળાઓ માટે અલગ કોષ્ટક તૈયાર કરવું યોગ્ય રહેશે.

આ ત્રણેય પરિબળો એકમેક સાથે કોઈક હદ સુધી સંબંધિત છે, ઉદાહરણ તરીકે, તરત જ મોટી અસર થવાની સંભાવના બહુ ઓછી હોય છે, પણ લાંબા સમયગાળા માટે અથવા ઓછી અસર માટે તે ઘણી વધુ હોઈ શકે છે.

કોષ્ટકમાં કોષોની રંગીનતા ક્રિયાઓને પ્રાથમિકતા આપવા માટે મદદરૂપ થાય છે, જે વિભાગ ૩.૫ માં આવરી લેવામાં આવ્યું છે.

આ કસરત સતત ચાલતી રહેવી જોઈએ એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે. અનિશ્ચિત ભવિષ્ય જાણીતું ભૂતકાળ બને છે ત્યારે સંભાવનાઓ, પ્રમાણ અને ભવિષ્યની સમયમર્યાદા બધું બદલાય અને વિકસે છે. નવા તથ્યો બહાર આવે ત્યારે, તમારી અગાઉની નિષ્કર્ષોને ફરીથી જુઓ.

૧.૩.૧ સંભાવના

મેનેજમેન્ટ એ, સર્વોપરી, એવી પ્રથા છે જ્યાં કલા, વિજ્ઞાન અને હુન્નર મળે છે
હેનરી મિન્ટઝબર્ગ

વિચાર કરો કે આપના વિચાર હેઠળના સમયગાળામાં જોખમના સાકાર થવાથી અસર થવાની સંભાવના કેટલી છે? અને તેની અસરનું પ્રમાણ કેટલું હશે?

અહીં કોઈ 'સાચા' જવાબો નથી; ફક્ત વ્યક્તિગત અને સંસ્થાગત દૃષ્ટિકોણ પરથી અલગ અલગ મૂલ્યાંકનો છે. વિવિધ ચર્ચાઓથી અંદાજોને વધુ ચોક્કસ બનાવી શકાય છે, 'પ્રેક્ષકને પૂછો' સિદ્ધાંત પ્રમાણે, જોકે દૃષ્ટિકોણો સંબંધિત કુશળતા અને જ્ઞાનના આધારે વજનદાર હોવા જોઈએ.

૧.૩.૨ પ્રમાણ

કોઈપણ અસરનું પ્રમાણ સંદર્ભ સમયગાળો વધે તેમ વધવાની શક્યતા છે. એટલે કે, જો દૃષ્ટિ લાંબી હોય તો પગલાં લેવા વધુ શક્ય બને છે. વિવિધ સમયગાળાઓમાં પ્રમાણ માપવાથી તમામ જોખમો માટે પગલાંને પ્રાથમિકતા આપવાની તક મળે છે.

૧.૩.૩ સમયગાળો

મોટા ભાગે, નિર્ધારિત સંભાવના અને પ્રમાણ માટે, સમયગાળો જેટલો ટૂંકો હોય તેટલી જલદી પગલાં લેવા પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ.

આગામી કસરતમાં, તમારા વર્ગના ટ્યુટર દ્વારા સુવિધિત, આપણે એક ઉદાહરણ સંસ્થા પસંદ કરીશું, કદાચ એવી કે જે અહીં હાજર વિદ્યાર્થી માટે સંબંધિત હોય, અને વિભાગો 1.1-1.3 માં દર્શાવેલી પદ્ધતિને પ્રયોગમાં અનુસરીશું.

અહીં કેટલીક પ્રશ્નો છે જે તમે પૂછો છો:

• મારા ઉત્પાદનો / સેવાઓ માટેનું બજાર ભવિષ્યમાં કેવું દેખાશે?
• જ્યારે દેવું ઓછું ઉપલબ્ધ હોય અથવા વધુ ખર્ચાળ હોય એવા વિશ્વમાં અમારી બેલેન્સ શીટ / ફંડિંગ સ્ત્રોતો કેવી રીતે બદલાઈ શકે?
• નીચેના ગ્રાહક અથવા સપ્લાયર બજારોમાં ફેરફારથી મારી સંસ્થાને અસર થશે કે નહીં:
  • બાંધકામ / રિયલ એસ્ટેટ
  • ઊર્જા / ગરમી
  • નાણાકીય સેવાઓ
  • સરકારી ખરીદી / સેવાઓ
  • કચરો વ્યવસ્થાપન

જોખમોની ઓળખ અને અસરના મૂલ્યાંકન કરવાનો હેતુ એ છે કે તમારી સંસ્થા પગલાં લઈ શકે જેથી ખતરાને ઘટાડવા અથવા તકોનો લાભ લેવા માટે, જો વિશ્લેષણ એવા પગલાંને સમર્થન આપે તો.

• સ્વીકારો / નિરીક્ષણ કરો
• ઘટાડો
• અંગીકારો / લાભ લો

પ્રાથમિકતા નક્કી કરવામાં તમારી અસર ટેબલ્સમાં સેલ્સના રંગનો સંદર્ભ મદદરૂપ થાય છે. જ્યાં અસર લાલ રંગની હોય ત્યાં તેને સમાન અથવા લાંબા સમયગાળાની અન્ય અસરો સામે પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ, લીલા બોક્સની અસરો સ્વીકારવા અને નિરીક્ષણ માટે વધુ યોગ્ય છે.

બધા જોખમો પર માત્ર નિરીક્ષણ જ રાખવાની લાલચથી સાવધાન રહો, કારણ કે આવું કરવાથી ભવિષ્યમાં કોઈ સમયે ઘણી બધી બાબતો એકસાથે આવી શકે છે.

નુકસાનથી બચવાની વૃત્તિથી બચો. નુકસાનથી બચવાની વૃત્તિ એ માનસિક ભૂલ છે જે સૂચવે છે કે વ્યક્તિઓ માટે નુકસાનનો દુઃખદ અનુભવ લાભની ખુશી કરતાં માનસિક રીતે બે ગણી વધારે શક્તિશાળી હોય છે. તકો ઓળખવા અને તેનો લાભ લેવા માટે એટલું જ ધ્યાન આપો જેટલું ખતરાને ટાળવા માટે આપો છો.

અતિશય નિશ્ચિતતા ટાળો. તમે પરસ્પર વિરુદ્ધ પરિણામો માટે તૈયારી કરી શકો છો અને આ એક ઉપયોગી જોખમ વ્યવસ્થાપન વ્યૂહરચના બની શકે છે.

આ વિભાગમાં અમે કેટલીક સામાન્ય ક્રિયાઓના જૂથો હાઇલાઇટ કરીએ છીએ જે તમને વિશ્લેષણને પગલાંમાં ફેરવવામાં મદદ કરશે. આ યાદી સંપૂર્ણ નથી, પણ તમને શરૂઆત કરવા માટે રચાયેલ છે.

નોંધો

પૃષ્ઠ 6 જુઓhttps://www.theirm.org/media/9230/charities-sig-an-introduction-to-emerging-risks-and-how-to-identify-them.pdf