Wat is geld?

Geld is een van de belangrijkste instrumenten van vrijheid die de mens ooit heeft uitgevonden.
Friedrich Hayek

Welkom bij het Bitcoin-diploma. In deze module gaan we in op de fundamentele vraag waarom geld zo essentieel is in ons leven. We zullen de aard van geld en de verschillende vormen ervan onderzoeken, met als doel een beter begrip te krijgen van de betekenis ervan.

Geld is iets wat we elke dag gebruiken, maar begrijpen we eigenlijk wel waarom we het nodig hebben en wat het precies is?

• Waarom ruilen mensen hun tijd in voor geld?
• Waarom hebben sommige mensen er meer van dan anderen?
• Waarom is geld in andere landen anders?
• Waarom kunnen we er niet gewoon meer van maken als we het nodig hebben?

Laten we beginnen met de volgende vijf vragen te beantwoorden.

Denk aan praktische toepassingen, zoals het aanschaffen van basisbenodigdheden zoals voedsel en gewenste artikelen. Probeer in je voorbeelden zo concreet mogelijk te zijn en zoek een evenwicht tussen creativiteit en realisme.

Waarom hebben we geld nodig?

Wat is geld?

Wie heeft de controle over het geld?

Wat geeft geld zijn „waarde“?

Welke vragen heb je over geld? 

Discussie: Waarom hebben we geld nodig?

Verdeel jullie in groepen en:

• Deel en bespreek de antwoorden op de eerste vier vragen. Schrijf je favoriete antwoorden op.
• Deel de antwoorden op de laatste vraag en stem op één favoriete vraag. Noteer het resultaat.
• Bekijk aan het einde van de cursus nog eens de antwoorden en vragen.

Nu je een beter begrip hebt van waarom geld nodig is, zullen we in de komende modules ingaan op wat geld precies is, hoe het zich in de loop der tijd heeft ontwikkeld, wie er invloed op uitoefent en wat de nieuwste vorm ervan is. Blijf je lijsten van deze eerste lesdag raadplegen om verbanden te leggen tussen je inzichten en de ontwikkeling van het ontstaan, de definitie en het gebruik van geld door de jaren heen.

Discussie: Wat is geld?

• Eet het snoepje dat op je bureau ligt alsjeblieft nog niet op.
• Wie zou bereid zijn zijn snoep in te ruilen voor een biljet van 1 US$?
• Oké, houd je handen omhoog als je nog steeds bereid zou zijn om je snoepje in te ruilen voor een Monopoly-biljet van $1 in plaats van je snoepje.
• Waarom wel of waarom niet?
• Wat maakt het ene wetsvoorstel zo aantrekkelijk en het andere zo goed als waardeloos?
• Wat geeft geld zijn „waarde“?
• Waar komt geld vandaan en wie bepaalt hoeveel er wordt gedrukt?
• Waarom zouden we niet gewoon meer geld drukken en dat gelijkmatig onder iedereen verdelen?

Geld is een garantie dat we in de toekomst kunnen krijgen wat we willen. Ook al hebben we op dit moment niets nodig, het biedt ons de mogelijkheid om aan een nieuwe wens te voldoen zodra die zich voordoet.
Aristoteles

Heb je er ooit bij stilgestaan wat geld eigenlijk is? Of heb je je ooit afgevraagd wat geld nu eigenlijk tot geld maakt? De meesten van ons weten wel hoe we het moeten gebruiken, maar slechts weinigen begrijpen waar het vandaan komt of hoe het werkt. Geld is in wezen een manier om goederen en diensten uit te wisselen. Het vertegenwoordigt de waarde van deze zaken in een vorm die gemakkelijk kan worden verhandeld. Geld kan vele verschillende vormen aannemen, zoals bankbiljetten, munten en elektronische betalingen. Overheden of andere instanties geven doorgaans geld uit en houden er toezicht op, maar geld is zoveel meer dan alleen een fysiek of digitaal ruilmiddel; het is als een universele taal die ons in staat stelt om handel te drijven met mensen over de hele wereld, zelfs als we niet dezelfde taal spreken of dezelfde cultuur hebben. Je kunt aan de andere kant van de wereld zijn en toch ‘geld spreken’ door een product op de toonbank te leggen en het in te ruilen voor de lokale valuta of door een creditcard te gebruiken.

Geld is als een sociaal contract dat ons in staat stelt om ruiltransacties te verrichten zonder dat we daarvoor op ruilhandel hoeven terug te vallen of iemand hoeven te vinden die precies dat wil hebben wat wij te bieden hebben. Als een groep mensen chocolade zou gaan accepteren als betaling voor de meeste goederen en diensten, zou chocolade geld worden (hoewel we het, aangezien het in sommige delen van de wereld zou smelten, misschien als slecht geld zouden beschouwen).

Met andere woorden: geld op zich heeft niet de kracht om menselijke behoeften te bevredigen; het is slechts een hulpmiddel waarmee we efficiënter kunnen ruilen.

Geld vertegenwoordigt de waarde WAARVOOR goederen worden uitgewisseld. Geld IS NIET de waarde WAARVOOR goederen worden uitgewisseld.

A transactie is een uitwisseling of overdracht van goederen en diensten. Het is een manier om waarde uit te wisselen tussen twee of meer partijen.

Er zijn veel verschillende soorten transacties, variërend van eenvoudige uitwisselingen (zoals het kopen van een broodje bij een delicatessenzaak) tot complexere financiële transacties (zoals het kopen van een huis of het beleggen in st

Transacties kunnen persoonlijk, telefonisch, online of op andere manieren worden uitgevoerd, en er kan een breed scala aan partijen bij betrokken zijn, waaronder particulieren, bedrijven en financiële instellingen.

Geld vergemakkelijkt de handel omdat iedereen het als definitieve betaling accepteert. Bovendien stelt het ons in staat waarde te meten en verschillende goederen en diensten met elkaar te vergelijken.

Geld vervult bij een ruil slechts een tijdelijke functie; en wanneer de transactie uiteindelijk is afgerond, zal altijd blijken dat de ene soort handelswaar tegen een andere is geruild.
Jean-Baptiste Say

Als het gaat om het kopen en verkopen van goederen en diensten, speelt geld een centrale rol. Geld vervult verschillende belangrijke functies in de wereld, zoals:

Waardeopslag

Geld moet in de loop van de tijd zijn waarde behouden, waardoor het een nuttig middel is om de waarde van menselijke arbeid te sparen en te beleggen. Hierdoor kunnen mensen geld gebruiken om plannen te maken voor de toekomst. Dus, de volgende keer dat je voor iets speciaals aan het sparen bent, bedenk dan dat geld meer is dan alleen een manier om dingen te betalen — het is een hulpmiddel om je te helpen bij het plannen van en investeren in je toekomst.

Ruilmiddel

Met geld hoef je niet op zoek te gaan naar iemand die precies datgene wil hebben wat jij te ruilen hebt. In plaats daarvan kun je geld gebruiken om alles te kopen en te verkopen wat je maar wilt. Dit maakt ruilen en handel een stuk gemakkelijker.

Rekenunit

Geld biedt een universele maatstaf voor het meten van waarde, waardoor mensen de prijs van verschillende goederen en diensten kunnen aangeven en vergelijken. Dit zorgt voor een efficiëntere en transparantere markt, waar mensen weloverwogen beslissingen kunnen nemen over wat ze kopen en verkopen.

Als je een nieuwe auto zou willen kopen, zou je de prijzen van verschillende autodealers kunnen vergelijken en op basis van de prijs in dollars een weloverwogen beslissing kunnen nemen over welke je wilt kopen. Zonder een rekeneenheid zou je de waarde van de ene auto met die van de andere moeten vergelijken aan de hand van iets anders, zoals het aantal koeien dat de auto waard was of de tijd die nodig was om de auto te maken.

Dankzij deze drie functies kunnen economieën complex en dynamisch worden. Zonder geld zou het veel moeilijker zijn om goederen en diensten te kopen en te verkopen, en zou onze economie veel minder ontwikkeld zijn.

Mensen beseffen de waarde van iets pas als er een prijs in geld aan is gekoppeld.

Oefening: Van welke functie van geld is dit een voorbeeld?

• Evan besloot een deel van zijn wekelijkse salaris opzij te zetten om een puppy te kopen
• Adam koopt twee stukken pizza voor 8,30 dollar
• Marc kan maar niet beslissen of hij concertkaartjes voor 75 dollar moet kopen of een skipas voor 95 dollar.

Geld functioneert alleen goed als het over bepaalde essentiële eigenschappen beschikt. Het moet bruikbaar zijn om mee te kopen en te verkopen (ruilmiddel), om mee te sparen voor later (waardeopslag) en om prijzen mee te meten (rekeneenheid). Deze eigenschappen maken geld betrouwbaar en belangrijk.

• Duurzaamheid verwijst naar het vermogen van geld om fysieke achteruitgang te weerstaan en in de loop van de tijd zijn waarde te behouden. Dit zorgt ervoor dat geld in een aanvaardbare en herkenbare staat in de economie kan circuleren. Goud is een duurzaam materiaal dat slijtage kan weerstaan, waardoor het een goede weergave is van de duurzaamheid van geld.
• Deelbaarheid verwijst naar het vermogen van geld om in kleinere eenheden te worden verdeeld, zodat mensen er aankopen van verschillende bedragen mee kunnen doen. Papieren bankbiljetten kunnen gemakkelijk in kleinere coupures worden verdeeld, waardoor ze een goed voorbeeld zijn van de deelbaarheid van geld.
• Draagbaarheid verwijst naar het gemak waarmee geld kan worden vervoerd en meegenomen. Hierdoor kunnen mensen zonder problemen geld gebruiken om goederen en diensten te kopen en te verkopen. Creditcards zijn draagbaar, aangezien ze gemakkelijk in een portemonnee of tas kunnen worden meegenomen, waardoor ze een goed voorbeeld zijn van de draagbaarheid van geld.
• Aanvaardbaarheid verwijst naar de wijdverbreide acceptatie van geld als betaalmiddel, waardoor mensen het met vertrouwen kunnen gebruiken om goederen en diensten te kopen en te verkopen. De Amerikaanse dollar wordt op grote schaal geaccepteerd als betaalmiddel, waardoor deze munt een goed voorbeeld is van de eigenschap ‘acceptabiliteit’ van geld.
• Schaarste Dit verwijst naar het feit dat het moeilijk is om meer eenheden van het geld te maken, wat helpt om de waarde ervan te behouden en voorkomt dat we meer geld moeten uitgeven om dezelfde hoeveelheid goederen te kopen. Verzamelpostzegels, met name zeldzame en waardevolle exemplaren, kunnen een goede vorm van geld zijn omdat ze schaars zijn en in de loop van de tijd in waarde kunnen stijgen. Postzegelverzamelaars gebruiken hun postzegels vaak als een manier om hun vermogen te beleggen en hun portefeuille te diversifiëren.
• Verwisselbaarheid verwijst naar de uitwisselbaarheid van geld, waardoor één geldeenheid gelijkwaardig is aan een andere eenheid met dezelfde waarde. Geld moet uniform zijn. Koperen munten zijn uniform qua grootte en gewicht, waardoor ze een goed voorbeeld zijn van de uniformiteit van geld. Eén cent is altijd één cent.

Oefening

Verschillende activa hebben verschillende eigenschappen en vervullen de functies van geld in verschillende mate. De samenleving bepaalt welk activum als geld wordt gebruikt op basis van de mate waarin een bepaald goed deze functies vervult.

Om te bepalen in hoeverre de verschillende items voldoen aan de specifieke kenmerken van geld, kun je elk onderstaand item een score geven op een schaal van 1 tot 5.

(0 = Vreselijk; 3 = Redelijk; 5 = Uitstekend).

Door de scores van elk item bij elkaar op te tellen, wordt duidelijk welk item het meest geschikt is om als betaalmiddel te dienen.

Gebruik de volgende vragen om te bepalen in hoeverre de verschillende posten in de tabel voldoen aan de kenmerken van geld.

• Duurzaamheid: Is het geld bestand tegen slijtage na verloop van tijd?
• Draagbaarheid: Kan het geld gemakkelijk worden vervoerd en op verschillende locaties worden gebruikt?
• Verwisselbaarheid: Is dit geld inwisselbaar tegen andere vormen van geld?
• Aanvaardbaarheid: Wordt het geld algemeen geaccepteerd als betaalmiddel?
• Schaarste: Is het geld schaars en moeilijk om er meer van te krijgen?
• Deelbaarheid: Kan het geld in kleinere eenheden worden verdeeld?

* Vul de kolom voor Bitcoin alstublieft niet in; daar komen we later in de cursus op terug.

Geld kan worden onderverdeeld in twee hoofdcategorieën: fysiek en digitaal.

Contant geld

• Goederengeld is een fysiek voorwerp dat algemeen wordt gewaardeerd en aanvaard als ruilmiddel.
  • Goud, zilver en zelfs buskruit dienden ooit als goederengeld.
• Representatief geld vertegenwoordigt een vordering op een fysieke grondstof.
  • Zilvercertificaten konden worden ingewisseld voor zilver.
• Fiatgeld zijn de door overheden uitgegeven papieren bankbiljetten en munten die als betaalmiddel worden aanvaard.
  • Federal Reserve-bankbiljetten zijn fiatgeld, dat door de federale overheid is aangewezen als een aanvaardbare manier om schulden te betalen.

Digitale valuta’s

Digitale valuta kunnen worden gebruikt voor online transacties en omvatten elektronisch geld, stablecoins en cryptovaluta.

Elektronische valuta zijn digitale versies van traditionele valuta, zoals dollars of euro’s. Ze worden gebruikt voor online betalingen via zogenaamde betalingssystemen, die geld van de ene plaats naar de andere overmaken.

In het traditionele financiële stelsel zijn deze betalingskanalen afhankelijk van tussenpersonen zoals banken. Deze tussenpersonen brengen kosten in rekening en hebben de bevoegdheid om transacties goed te keuren, uit te stellen of ongedaan te maken.

Bekende voorbeelden van deze systemen zijn onder meer kaartnetwerken, die debet- en creditcardbetalingen verwerken, en digitale portemonnees, waarin geld wordt opgeslagen en waarmee gebruikers betalingen kunnen versturen en ontvangen.

• Digitale valuta’s van centrale banken (CBDC’s): Digitale versies van de nationale munteenheid, uitgegeven en beheerd door de centrale bank.
• Stablecoins: Digitale valuta’s die zijn ontworpen om een stabiele waarde te behouden en die doorgaans zijn gekoppeld aan een activum, zoals de Amerikaanse dollar.
• Cryptovaluta’s: Digitale valuta’s. Sommige zijn gedecentraliseerd, wat betekent dat geen enkele groep er controle over heeft, terwijl andere meer gecentraliseerd zijn.

Een belangrijk uitgangspunt achter sommige digitale valuta’s is het uitsluiten van tussenpersonen. Dit kan transacties efficiënter maken en de machtsconcentratie verminderen. Het doel is om een systeem te creëren dat meer op het internet lijkt, waarbij de controle wordt gedeeld in plaats van in handen is van één enkele autoriteit.

Stel je voor dat je in een woestijn bent gestrand en je hebt nog maar één fles water over. Je hebt dorst en snakt naar een slok, maar je weet ook dat je het water nodig hebt om te overleven totdat je meer kunt vinden. Dit is een klassiek voorbeeld van schaarste: je hebt een beperkte hoeveelheid van een hulpbron (water) en je moet keuzes maken over hoe je die het beste kunt gebruiken.

In deze situatie zou je kunnen besluiten om het te rantsoeneren en gedurende een langere periode kleine slokjes te nemen, zodat het zo lang mogelijk meegaat. Je zou er ook voor kunnen kiezen om in één keer zoveel mogelijk te drinken, waardoor je je dorst tijdelijk lest, maar deze plotselinge vochtinname is misschien niet voldoende om je de energie te geven om later meer water te vinden. Welke keuze je ook maakt, je staat voor een moeilijke beslissing.

Schaarste geldt voor alle hulpbronnen, niet alleen voor water. Of het nu gaat om geld, tijd of zelfs liefde en aandacht: we staan voortdurend voor keuzes over hoe we onze beperkte hulpbronnen moeten verdelen.

Schaarste dwingt ons om de voor- en nadelen van het gebruik van onze middelen af te wegen en afwegingen te maken.

Er zijn twee soorten schaarste

• Kunstmatige schaarste, ook wel bekend als ‘gecentraliseerde schaarste’, omvat zaken als designertassen in beperkte oplage, zeldzame sportkaarten en genummerde kunstwerken. Deze kunnen gemakkelijk
• Natuurlijke schaarste, ook wel bekend als gedecentraliseerde schaarste, omvat zaken als onroerend goed aan zee en edelmetalen zoals goud. Deze zijn moeilijker te kopiëren of te vervalsen.

Het belangrijkste verschil tussen beide is de mate van controle.

Gecentraliseerde schaarste wordt bepaald door één enkele entiteit, zoals een bedrijf of een overheid, terwijl gedecentraliseerde schaarste door niemand wordt gecontroleerd. Een voorbeeld van gecentraliseerde schaarste zijn luxe modeartikelen in beperkte oplage, zoals tassen of sneakers: het zou het bedrijf vrijwel niets kosten om nog eens 1.000 stuks te produceren, maar de hoge prijs wordt bepaald door deze kunstmatig gecreëerde schaarste. Het is de controle van het bedrijf over het aantal stuks die de waarde ervan bepaalt. Daarentegen is de enige manier om zout, schelpen of goud te vinden en te winnen, door een aanzienlijke hoeveelheid inspanning en energie (of ‘werk’) te besteden. In het geval van deze van nature schaarse hulpbronnen is die inspanning economisch gezien alleen zinvol als het resulterende goed zeer gewaardeerd wordt.

Geen enkel individu of geen enkele groep heeft de prijs van een natuurlijk voorkomende grondstof in de hand om die prijs te beïnvloeden; het is juist andersom: het is de vraag naar dat goed op de markt die bepaalt of er energie moet worden gestoken in het winnen van meer daarvan.

Schaarste beïnvloedt onze keuzes. Als we dit begrijpen, kunnen we betere beslissingen nemen: we staan vaak voor de keuze tussen onmiddellijke voordelen en voordelen op de lange termijn, en deze afwegingen bepalen de weg die we inslaan om onze doelen te bereiken.

Voorbeeld van tijdvoorkeur

Je hebt de keuze tussen vandaag 100 dollar ontvangen of over een jaar 110 dollar. Als je een hoge tijdvoorkeur hebt, zou je ervoor kunnen kiezen om vandaag de 100 dollar te ontvangen, omdat je meer waarde hecht aan het nu beschikken over die 100 dollar dan aan de voordelen van een jaar wachten op de extra 10 dollar. Aan de andere kant, als je een lage tijdvoorkeur hebt, zul je liever wachten op de grotere beloning, omdat je meer gericht bent op planning op de lange termijn en minder belang hecht aan onmiddellijke bevrediging.

Tijdvoorkeur verwijst naar het idee dat mensen over het algemeen liever NU iets hebben dan later.

Om terug te komen op het eerdere voorbeeld van de fles water in de woestijn: als je al het water meteen opdrinkt, zelfs als dat betekent dat je later niets meer over hebt, getuigt dat van een sterke tijdvoorkeur: de dorst die je op dat moment voelt, is zo dringender dat je de dorst die je in de toekomst zou kunnen voelen, ondergeschikt maakt aan het stillen van je huidige dorst. Dit is volkomen natuurlijk: we geven doorgaans de voorkeur aan onmiddellijke bevrediging boven onthouding in het heden ten gunste van een toekomstig voordeel, omdat de toekomst altijd onzeker is.

Proberen water te rantsoeneren door telkens kleine slokjes te nemen, duidt daarentegen op een lagere tijdvoorkeur en een rationele verdeling van een schaarse hulpbron. Dit betekent dat je bereid bent om het lessen van je dorst op dit moment uit te stellen om je overlevingskansen op de lange termijn te vergroten. Dit gaat niet vanzelf en vereist aanzienlijke inspanning, zelfbeheersing en toekomstgerichtheid.

Alternatieve kosten verwijst naar de waarde van het op één na beste alternatief dat je opgeeft wanneer je een beslissing neemt. Elke beslissing brengt afwegingen met zich mee, en daarom zijn aan elke beslissing opportuniteitskosten verbonden.

In het voorbeeld van de woestijn zijn de alternatieve kosten van het meteen opdrinken van al het water de overlevingsvoordelen die je zou hebben behaald door het water te rantsoeneren en het over een langere periode te gebruiken.

Stel dat je besluit het water te rantsoeneren en gedurende een langere periode kleine slokjes te nemen. Daardoor beschik je over de energie en vochtinname die je nodig hebt om op zoek te gaan naar meer water. Tijdens je zoektocht kom je een cactus tegen die een kleine hoeveelheid water bevat. Het is niet veel, maar het is genoeg om je dorst voorlopig te lessen. Als je had besloten al je water in één keer op te drinken, had je misschien niet de energie gehad om op zoek te gaan naar meer water en de cactus te vinden.

In dit geval zouden de alternatieve kosten van het in één keer opdrinken van al je water bestaan uit de kans om de cactus te vinden en zo meer vocht binnen te krijgen.

Dit voorbeeld laat zien dat alternatieve kosten niet alleen betrekking hebben op de directe afweging tussen twee opties, maar ook op de potentiële toekomstige kansen die we als gevolg van onze keuzes kunnen winnen of verliezen.

Onze bereidheid om af te zien van een grotere beloning in de toekomst in ruil voor een kleinere beloning nu wordt beïnvloed door onze tijdvoorkeur, oftewel de mate waarin we onmiddellijke bevrediging belangrijker vinden dan planning op de lange termijn.

Activiteit: Tijdvoorkeur

1. Luister naar de uitleg van de leerkracht over de keuze van het snoepje.
2. Beslis of je nu een klein snoepje of een marshmallow wilt krijgen, of dat je wilt wachten tot het einde van de les om dan twee snoepjes of een groter, lekkerder snoepje te krijgen.
3. Houd vast aan je beslissing en laat de docent weten wat je hebt gekozen. Je krijgt je snoepje direct of aan het einde van de les, afhankelijk van je keuze.
4. Neem deel aan de klassikale discussie over de opdracht en sta stil bij je besluitvormingsproces en het begrip tijdvoorkeur.

Conclusie en bespreking

• Welke factoren hebben je beslissing beïnvloed om het snoepje nu te nemen of te wachten op een grotere beloning later?
• Wat vind je nu van je beslissing, nu de activiteit voorbij is?
• Kun je voorbeelden uit de praktijk bedenken waarbij een hoge tijdvoorkeur schadelijk zou kunnen zijn en waarbij een lage tijdvoorkeur juist gunstig zou kunnen zijn?
• Wat zijn enkele mogelijke gevolgen van de keuze voor een hoge tijdvoorkeur boven een lage tijdvoorkeur?

Bronnen

What is Money?

Bekijk deze korte video eens!