Τι είναι το χρήμα;

Το χρήμα είναι ένα από τα μεγαλύτερα εργαλεία ελευθερίας που έχει εφεύρει ποτέ ο άνθρωπος.
Φρίντριχ Χάγιεκ

Καλώς ήρθατε στο Δίπλωμα Bitcoin. Σε αυτήν την ενότητα, θα εξερευνήσουμε το θεμελιώδες ερώτημα γιατί το χρήμα είναι απαραίτητο στη ζωή μας. Θα εξετάσουμε τη φύση του χρήματος και τις διάφορες μορφές του, με στόχο να αποκτήσουμε μια βαθύτερη κατανόηση της σημασίας του.

Το χρήμα είναι κάτι που χρησιμοποιούμε καθημερινά, αλλά καταλαβαίνουμε πραγματικά γιατί το χρειαζόμαστε και τι ακριβώς είναι;

• Γιατί οι άνθρωποι ανταλλάσσουν τον χρόνο τους με χρήματα;
• Γιατί κάποιοι άνθρωποι έχουν περισσότερα χρήματα από άλλους;
• Γιατί το χρήμα είναι διαφορετικό σε άλλες χώρες;
• Γιατί δεν μπορούμε απλώς να δημιουργήσουμε περισσότερο χρήμα όταν το χρειαζόμαστε;

Ας ξεκινήσουμε απαντώντας στις πέντε παρακάτω ερωτήσεις.

Σκεφτείτε πρακτικές χρήσεις όπως η απόκτηση βασικών αγαθών, όπως το φαγητό, και επιθυμητών αντικειμένων. Προσπαθήστε να είστε συγκεκριμένοι στα παραδείγματά σας, ισορροπώντας τη δημιουργικότητα με τον ρεαλισμό.

Γιατί χρειαζόμαστε χρήματα;

Τι είναι τα χρήματα;

Ποιος ελέγχει τα χρήματα;

Τι δίνει στα χρήματα την «αξία» τους;

Τι ερωτήσεις έχετε σχετικά με τα χρήματα;

Συζήτηση: Γιατί Χρειαζόμαστε Χρήματα;

Χωριστείτε σε ομάδες και:

• Μοιραστείτε και συζητήστε απαντήσεις στις πρώτες τέσσερις ερωτήσεις. Καταγράψτε τις αγαπημένες απαντήσεις.
• Μοιραστείτε απαντήσεις στην τελευταία ερώτηση και ψηφίστε την αγαπημένη ερώτηση. Καταγράψτε το αποτέλεσμα.
• Επανεξετάστε τις απαντήσεις και τις ερωτήσεις στο τέλος του μαθήματος.

Τώρα που έχετε μια πιο ξεκάθαρη κατανόηση του γιατί τα χρήματα είναι απαραίτητα, τα επόμενα κεφάλαια θα εξερευνήσουν τι είναι τα χρήματα, πώς εξελίχθηκαν με τον χρόνο, ποιος τα επηρεάζει και τη νεότερη μορφή τους. Συνεχίστε να ανατρέχετε στις λίστες σας από αυτή την πρώτη μέρα στην τάξη για να κάνετε συνδέσεις ανάμεσα στις δικές σας ιδέες και την εξέλιξη της δημιουργίας, του ορισμού και της χρήσης των χρημάτων με την πάροδο του χρόνου.

Συζήτηση: Τι Είναι τα Χρήματα;

• Παρακαλώ μην φάτε ακόμα το γλυκό που βρίσκεται στο θρανίο σας.
• Ποιος θα ήταν πρόθυμος να ανταλλάξει το γλυκό του με ένα χαρτονόμισμα 1€;
• Τώρα, κρατήστε τα χέρια σας ψηλά αν θα ήσασταν ακόμα πρόθυμοι να ανταλλάξετε το γλυκό σας με ένα χαρτονόμισμα monopoly του 1€ αντί για το γλυκό σας.
• Γιατί ή γιατί όχι;
• Τι κάνει ένα χαρτονόμισμα τόσο επιθυμητό και ένα άλλο τόσο άχρηστο όσο τα σκουπίδια;
• Τι δίνει στα χρήματα την «αξία» τους;
• Από πού προέρχονται τα χρήματα και ποιος αποφασίζει πόσα θα τυπωθούν;
• Γιατί να μην τυπώσουμε περισσότερα χρήματα και να τα μοιράσουμε σε όλους εξίσου;

Το χρήμα είναι μια εγγύηση ότι μπορούμε να έχουμε αυτό που θέλουμε στο μέλλον. Αν και δεν χρειαζόμαστε τίποτα αυτή τη στιγμή, διασφαλίζει τη δυνατότητα να ικανοποιήσουμε μια νέα επιθυμία όταν προκύψει.
Αριστοτέλης

Έχεις ποτέ σταματήσει να σκεφτείς τι πραγματικά είναι το χρήμα; Ή έχεις αναρωτηθεί ποτέ τι κάνει το χρήμα... χρήμα; Οι περισσότεροι από εμάς ξέρουμε πώς να το χρησιμοποιούμε, αλλά λίγοι καταλαβαίνουμε από πού προέρχεται ή πώς λειτουργεί. Το χρήμα είναι ουσιαστικά ένας τρόπος ανταλλαγής αγαθών και υπηρεσιών. Αντιπροσωπεύει την αξία αυτών των πραγμάτων σε μια μορφή που μπορεί να ανταλλαχθεί εύκολα. Το χρήμα μπορεί να πάρει πολλές διαφορετικές μορφές, όπως χαρτονομίσματα, κέρματα και ηλεκτρονικές πληρωμές. Συνήθως, το χρήμα εκδίδεται και ελέγχεται από κυβερνήσεις ή άλλες αρχές, αλλά είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα φυσικό ή ψηφιακό μέσο ανταλλαγής· είναι σαν μια παγκόσμια γλώσσα που μας επιτρέπει να συναλλασσόμαστε με ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, ακόμα κι αν δεν μιλάμε την ίδια γλώσσα ή δεν έχουμε την ίδια κουλτούρα. Μπορείς να βρίσκεσαι στην άλλη άκρη του κόσμου και να "μιλάς" χρήμα απλώς τοποθετώντας ένα προϊόν στον πάγκο και ανταλλάσσοντάς το με το τοπικό νόμισμα ή χρησιμοποιώντας μια πιστωτική κάρτα.

Το χρήμα είναι σαν ένα κοινωνικό συμβόλαιο που μας επιτρέπει να κάνουμε ανταλλαγές χωρίς να βασιζόμαστε στην ανταλλακτική οικονομία ή να πρέπει να βρούμε κάποιον που θέλει ακριβώς αυτό που έχουμε να προσφέρουμε. Αν μια ομάδα ανθρώπων άρχιζε να δέχεται σοκολάτα ως πληρωμή για τα περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες, η σοκολάτα θα γινόταν χρήμα (αν και, επειδή θα έλιωνε σε ορισμένα μέρη του κόσμου, ίσως να τη θεωρούσαμε κακό χρήμα).

Με άλλα λόγια, το ίδιο το χρήμα δεν έχει τη δύναμη να ικανοποιήσει τις ανθρώπινες επιθυμίες· είναι απλώς ένα εργαλείο που μας επιτρέπει να ανταλλάσσουμε πιο αποτελεσματικά.

Το χρήμα αντιπροσωπεύει την αξία ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ανταλλάσσονται τα αγαθά. Το χρήμα ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ η αξία ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ανταλλάσσονται τα αγαθά.

Μια συναλλαγή είναι μια ανταλλαγή ή μεταβίβαση αγαθών και υπηρεσιών. Είναι ένας τρόπος ανταλλαγής αξίας μεταξύ δύο ή περισσότερων μερών.

Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι συναλλαγών, από απλές ανταλλαγές (όπως το να αγοράζεις ένα σάντουιτς από ένα ντελικατέσεν) μέχρι πιο σύνθετες οικονομικές συναλλαγές (όπως η αγορά ενός σπιτιού ή η επένδυση σε μετοχές).

Οι συναλλαγές μπορούν να πραγματοποιηθούν αυτοπροσώπως, τηλεφωνικά, διαδικτυακά ή με άλλους τρόπους, και μπορούν να αφορούν ένα ευρύ φάσμα μερών, όπως ιδιώτες, επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Το χρήμα διευκολύνει το εμπόριο επειδή όλοι το αποδέχονται ως τελική πληρωμή. Μας επιτρέπει επίσης να μετράμε την αξία και να συγκρίνουμε διαφορετικά αγαθά και υπηρεσίες.

Το χρήμα εκτελεί μόνο μια στιγμιαία λειτουργία σε μια ανταλλαγή· και όταν η συναλλαγή ολοκληρωθεί τελικά, θα διαπιστωθεί πάντα ότι ένα είδος εμπορεύματος έχει ανταλλαγεί με ένα άλλο.
Ζαν-Μπατίστ Σαί

Όταν πρόκειται για την αγορά και πώληση αγαθών και υπηρεσιών, το χρήμα είναι ο βασικός παράγοντας. Το χρήμα εξυπηρετεί αρκετές σημαντικές λειτουργίες στον κόσμο, όπως:

Αποθήκευση Αξίας

Το χρήμα θα πρέπει να διατηρεί την αξία του με την πάροδο του χρόνου, καθιστώντας το χρήσιμο ως μέθοδο αποταμίευσης και επένδυσης της αξίας της ανθρώπινης εργασίας. Αυτό επιτρέπει στους ανθρώπους να χρησιμοποιούν το χρήμα για να σχεδιάζουν το μέλλον τους. Έτσι, την επόμενη φορά που θα αποταμιεύετε για κάτι ξεχωριστό, θυμηθείτε ότι το χρήμα είναι κάτι παραπάνω από ένας τρόπος πληρωμής — είναι ένα εργαλείο που σας βοηθά να σχεδιάσετε και να επενδύσετε στο μέλλον σας.

Μέσο Ανταλλαγής

Με το χρήμα, δεν χρειάζεται να βρείτε κάποιον που να θέλει ακριβώς αυτό που έχετε για ανταλλαγή. Αντίθετα, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το χρήμα για να αγοράσετε και να πουλήσετε ό,τι θέλετε. Αυτό κάνει το εμπόριο και τις συναλλαγές πολύ πιο βολικές και αποτελεσματικές.

Μονάδα Μέτρησης Αξίας

Το χρήμα παρέχει ένα καθολικό πρότυπο μέτρησης της αξίας που επιτρέπει στους ανθρώπους να εκφράζουν και να συγκρίνουν την τιμή διαφορετικών αγαθών και υπηρεσιών. Αυτό επιτρέπει μια πιο αποτελεσματική και διαφανή αγορά, όπου οι άνθρωποι μπορούν να λαμβάνουν ενημερωμένες αποφάσεις για το τι θα αγοράσουν και τι θα πουλήσουν.

Αν ήθελες να αγοράσεις ένα καινούργιο αυτοκίνητο, θα μπορούσες να συγκρίνεις τιμές από διαφορετικές αντιπροσωπείες και να πάρεις μια ενημερωμένη απόφαση για το ποιο να αγοράσεις με βάση την τιμή σε ευρώ. Χωρίς μονάδα μέτρησης αξίας, θα έπρεπε να προσπαθήσεις να συγκρίνεις την αξία του ενός αυτοκινήτου με το άλλο χρησιμοποιώντας κάτι άλλο, όπως τον αριθμό των αγελάδων που άξιζε ή τον χρόνο που χρειάστηκε για να κατασκευαστεί το αυτοκίνητο.

Αυτές οι τρεις λειτουργίες είναι που επιτρέπουν στις οικονομίες να γίνονται πολύπλοκες και δυναμικές. Χωρίς το χρήμα, θα ήταν πολύ πιο δύσκολο να αγοράζουμε και να πουλάμε αγαθά και υπηρεσίες, και η οικονομία μας θα ήταν πολύ λιγότερο ανεπτυγμένη.

Άσκηση: Ποια λειτουργία του χρήματος είναι αυτό το παράδειγμα;

• Ο Νίκος αποφάσισε να αποταμιεύει ένα μέρος από τους εβδομαδιαίους μισθούς του για να αγοράσει ένα κουτάβι
• Ο Ανδρέας αγοράζει δύο κομμάτια πίτσα για €8,30
• Ο Μάρκος δεν μπορεί να αποφασίσει αν θα αγοράσει εισιτήρια για συναυλία με €75 ή θα αγοράσει κάρτα για σκι με €95

Το χρήμα λειτουργεί καλά μόνο αν έχει ορισμένες βασικές ιδιότητες. Πρέπει να είναι χρήσιμο για αγοραπωλησίες (μέσο ανταλλαγής), για αποταμίευση (μέσο αποθήκευσης αξίας) και για μέτρηση τιμών (μονάδα λογαριασμού). Αυτές οι ιδιότητες είναι που κάνουν το χρήμα αξιόπιστο και σημαντικό.

• Ανθεκτικότητα αναφέρεται στην ικανότητα του χρήματος να αντιστέκεται στη φθορά και να διαρκεί με την πάροδο του χρόνου. Αυτό διασφαλίζει ότι το χρήμα μπορεί να κυκλοφορεί στην οικονομία σε αποδεκτή και αναγνωρίσιμη κατάσταση. Ο χρυσός είναι ένα ανθεκτικό υλικό που αντέχει στη φθορά, καθιστώντας τον καλή αναπαράσταση της ανθεκτικότητας του χρήματος.
• Διαιρετότητα αναφέρεται στην ικανότητα του χρήματος να διαιρείται σε μικρότερες μονάδες ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να το χρησιμοποιούν για αγορές διαφόρων ποσών. Τα χαρτονομίσματα μπορούν εύκολα να διαιρεθούν σε μικρότερες ονομαστικές αξίες, καθιστώντας τα καλή αναπαράσταση της διαιρετότητας του χρήματος.
• Φορητότητα αναφέρεται στην ευκολία με την οποία το χρήμα μπορεί να μεταφερθεί και να κουβαληθεί. Αυτό επιτρέπει στους ανθρώπους να χρησιμοποιούν το χρήμα για να αγοράζουν και να πωλούν αγαθά και υπηρεσίες χωρίς δυσκολία. Οι πιστωτικές κάρτες είναι φορητές, καθώς μπορούν εύκολα να μεταφερθούν σε πορτοφόλι ή τσάντα, αποτελώντας καλή αναπαράσταση της φορητότητας του χρήματος.
• Αποδοχή αναφέρεται στην ευρεία αποδοχή του χρήματος ως μέσο πληρωμής, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να το χρησιμοποιούν για να αγοράζουν και να πωλούν αγαθά και υπηρεσίες με σιγουριά. Το ευρώ είναι ευρέως αποδεκτό ως μέσο πληρωμής, αποτελώντας καλή αναπαράσταση της αποδοχής του χρήματος.
• Σπανιότητα αναφέρεται στο πόσο δύσκολο είναι να δημιουργηθούν περισσότερες μονάδες χρήματος, κάτι που βοηθά στη διατήρηση της αξίας του και αποτρέπει το να χρειάζεται να ξοδεύουμε περισσότερα χρήματα για να αγοράσουμε την ίδια ποσότητα αγαθών. Τα συλλεκτικά γραμματόσημα, ειδικά τα σπάνια και πολύτιμα, μπορούν να αποτελέσουν καλή μορφή χρήματος επειδή είναι σπάνια και μπορούν να αυξήσουν την αξία τους με τον χρόνο. Οι συλλέκτες γραμματοσήμων συχνά χρησιμοποιούν τα γραμματόσημά τους ως τρόπο επένδυσης του πλούτου τους και διαφοροποίησης του χαρτοφυλακίου τους.
• Ομοιομορφία αναφέρεται στην ανταλλαξιμότητα του χρήματος, ώστε μία μονάδα χρήματος να είναι ισοδύναμη με μια άλλη μονάδα της ίδιας αξίας. Το χρήμα πρέπει να είναι ομοιόμορφο. Τα χάλκινα νομίσματα είναι ομοιόμορφα σε μέγεθος και βάρος, αποτελώντας καλή αναπαράσταση της ομοιομορφίας του χρήματος. Ένα λεπτό είναι πάντα ένα λεπτό.

Άσκηση

Διαφορετικά περιουσιακά στοιχεία έχουν διαφορετικές ιδιότητες και εκτελούν τις λειτουργίες του χρήματος σε διαφορετικό βαθμό. Η κοινωνία τελικά καθορίζει ποιο περιουσιακό στοιχείο χρησιμοποιείται ως χρήμα, με βάση το πόσο καλά ένα συγκεκριμένο αγαθό εκτελεί αυτές τις λειτουργίες.

Για να προσδιορίσετε πόσο καλά διαφορετικά αντικείμενα πληρούν τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του χρήματος, μπορείτε να βαθμολογήσετε κάθε αντικείμενο παρακάτω σε κλίμακα από 1 έως 5 για κάθε χαρακτηριστικό (0 = Κακό; 3 = Μέτριο; 5 = Εξαιρετικό).

Μετρώντας τα σκορ για κάθε αντικείμενο, μπορείτε να προσδιορίσετε ποιο είναι το πιο κατάλληλο για να αποτελέσει μορφή χρήματος.

Χρησιμοποιήστε τις παρακάτω ερωτήσεις για να βοηθηθείτε να προσδιορίσετε πόσο καλά τα διαφορετικά αντικείμενα στον πίνακα πληρούν τα χαρακτηριστικά του χρήματος.

• Ανθεκτικότητα: Μπορεί το χρήμα να αντέξει στη φθορά με την πάροδο του χρόνου;
• Φορητότητα: Μπορεί το χρήμα να μεταφερθεί εύκολα και να χρησιμοποιηθεί σε διαφορετικές τοποθεσίες;
• Ομοιομορφία: Είναι το χρήμα ανταλλάξιμο με άλλες μορφές χρήματος;
• Αποδοχή: Είναι το χρήμα ευρέως αποδεκτό ως μέσο πληρωμής;
• Σπανιότητα: Είναι το χρήμα σπάνιο και δύσκολο να παραχθεί περισσότερο;
• Διαιρετότητα: Μπορεί το χρήμα να διαιρεθεί σε μικρότερες μονάδες;

* Παρακαλούμε μην συμπληρώσετε τη στήλη για το Bitcoin· θα επιστρέψουμε σε αυτήν αργότερα στο μάθημα.

Το χρήμα μπορεί να χωριστεί σε δύο βασικές κατηγορίες: φυσικό και ψηφιακό.

Φυσικό χρήμα

• Εμπορευματικό χρήμα, το οποίο είναι ένα φυσικό αντικείμενο που έχει ευρεία αξία και γίνεται αποδεκτό ως μέσο ανταλλαγής.
  • Παραδείγματα: Ο χρυσός, το ασήμι και ακόμη και η πυρίτιδα κάποτε χρησίμευαν ως εμπορευματικό χρήμα.
• Αντιπροσωπευτικό χρήμα, το οποίο αντιπροσωπεύει μια απαίτηση σε ένα φυσικό εμπόρευμα.
  • Παράδειγμα: Τα πιστοποιητικά αργύρου μπορούσαν να ανταλλαχθούν με ασήμι.
• Χρήμα fiat, δηλαδή τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα που εκδίδονται από κυβερνήσεις και γίνονται αποδεκτά ως μέσο ανταλλαγής.
  • Παράδειγμα: Τα χαρτονομίσματα της Ομοσπονδιακής Τράπεζας είναι χρήμα fiat, που έχει οριστεί από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση ως αποδεκτός τρόπος εξόφλησης χρεών.

Ψηφιακά νομίσματα

Τα ψηφιακά νομίσματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για διαδικτυακές συναλλαγές και περιλαμβάνουν το ηλεκτρονικό χρήμα, τα stablecoins και τα κρυπτονομίσματα.

Τα ηλεκτρονικά νομίσματα είναι ψηφιακές εκδόσεις παραδοσιακών νομισμάτων όπως το ευρώ. Χρησιμοποιούνται για διαδικτυακές πληρωμές μέσω συστημάτων που ονομάζονται payment rails, τα οποία μεταφέρουν χρήματα από το ένα μέρος στο άλλο.

Στο παραδοσιακό χρηματοπιστωτικό σύστημα, αυτά τα payment rails βασίζονται σε μεσάζοντες όπως οι τράπεζες. Αυτοί οι μεσάζοντες χρεώνουν προμήθειες και έχουν τη δύναμη να εγκρίνουν, να καθυστερούν ή να αντιστρέφουν συναλλαγές.

Συνηθισμένα παραδείγματα αυτών των συστημάτων είναι τα δίκτυα καρτών, που επεξεργάζονται πληρωμές με χρεωστικές και πιστωτικές κάρτες, και τα ψηφιακά πορτοφόλια, που αποθηκεύουν χρήματα και επιτρέπουν στους χρήστες να στέλνουν και να λαμβάνουν πληρωμές.

• Ψηφιακά Νομίσματα Κεντρικής Τράπεζας (CBDCs): Ψηφιακές εκδόσεις του νομίσματος μιας χώρας, που εκδίδονται και ελέγχονται από την κεντρική τράπεζα.
• Stablecoins: Ψηφιακά νομίσματα που έχουν σχεδιαστεί ώστε να διατηρούν σταθερή αξία, συνήθως συνδεδεμένη με ένα περιουσιακό στοιχείο όπως το δολάριο ΗΠΑ.
• Κρυπτονομίσματα: Ένα είδος ψηφιακού νομίσματος. Κάποια είναι αποκεντρωμένα, δηλαδή δεν τα ελέγχει μία μόνο ομάδα, ενώ άλλα είναι πιο συγκεντρωτικά.

Μια βασική ιδέα πίσω από ορισμένα ψηφιακά νομίσματα είναι η κατάργηση των μεσαζόντων. Αυτό μπορεί να κάνει τις συναλλαγές πιο αποδοτικές και να μειώσει τη συγκέντρωση εξουσίας. Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα σύστημα που λειτουργεί περισσότερο όπως το διαδίκτυο, όπου ο έλεγχος είναι μοιρασμένος και όχι συγκεντρωμένος σε μία μόνο αρχή.

Φαντάσου ότι έχεις αποκλειστεί σε μια έρημο και έχεις μόνο ένα μπουκάλι νερό. Διψάς και είσαι απελπισμένος για λίγο νερό, αλλά ξέρεις επίσης ότι θα χρειαστείς το νερό για να επιβιώσεις μέχρι να βρεις κι άλλο. Αυτό είναι ένα κλασικό παράδειγμα έλλειψης: έχεις μια περιορισμένη ποσότητα ενός πόρου (νερό) και πρέπει να κάνεις επιλογές για το πώς θα τον χρησιμοποιήσεις καλύτερα.

Σε αυτή την κατάσταση, μπορεί να αποφασίσεις να το μοιράσεις και να πίνεις μικρές γουλιές σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για να διαρκέσει όσο το δυνατόν περισσότερο. Εναλλακτικά, μπορεί να αποφασίσεις να πιεις όσο περισσότερο μπορείς με τη μία, ικανοποιώντας προσωρινά τη δίψα σου, αλλά αυτή η έκρηξη ενυδάτωσης ίσως να μην είναι αρκετή για να σου δώσει την ενέργεια να βρεις περισσότερο νερό στο μέλλον. Όποια επιλογή κι αν κάνεις, αντιμετωπίζεις μια δύσκολη απόφαση.

Η έλλειψη ισχύει για όλους τους πόρους, όχι μόνο για το νερό. Είτε πρόκειται για χρήματα, χρόνο ή ακόμα και αγάπη και προσοχή, συνεχώς αντιμετωπίζουμε επιλογές για το πώς θα διαθέσουμε τους περιορισμένους πόρους μας.

Έλλειψη μας αναγκάζει να ζυγίζουμε τα υπέρ και τα κατά του πώς χρησιμοποιούμε τους πόρους μας και να κάνουμε συμβιβασμούς.

Υπάρχουν δύο είδη έλλειψης

• Τεχνητή έλλειψη, γνωστή και ως κεντρικά ελεγχόμενη έλλειψη, περιλαμβάνει πράγματα όπως τσάντες σχεδιαστών περιορισμένης έκδοσης, σπάνιες αθλητικές κάρτες και αριθμημένα έργα τέχνης. Αυτά μπορούν εύκολα να
• Φυσική έλλειψη, γνωστή και ως αποκεντρωμένη έλλειψη, περιλαμβάνει πράγματα όπως παραθαλάσσια ακίνητα και πολύτιμα μέταλλα όπως ο χρυσός. Αυτά είναι πιο δύσκολο να αντιγραφούν ή να παραχαραχθούν.

Η βασική διαφορά μεταξύ των δύο είναι ο έλεγχος.

Η κεντρικά ελεγχόμενη έλλειψη καθορίζεται από μία οντότητα, όπως μια εταιρεία ή το κράτος, ενώ η αποκεντρωμένη έλλειψη δεν ελέγχεται από κανέναν. Ένα παράδειγμα κεντρικά ελεγχόμενης έλλειψης είναι τα πολυτελή, περιορισμένης έκδοσης είδη μόδας, όπως τσάντες ή αθλητικά παπούτσια: θα ήταν σχεδόν ανέξοδο για την εταιρεία να παράγει 1.000 επιπλέον κομμάτια, αλλά η υψηλή τιμή ελέγχεται από αυτή την τεχνητά καθορισμένη έλλειψη. Είναι ο έλεγχος της εταιρείας στον αριθμό των κομματιών που καθορίζει την αξία τους. Αντίθετα, ο μόνος τρόπος να βρεις και να εκμεταλλευτείς αλάτι, κοχύλια ή χρυσό είναι να καταβάλεις σημαντική προσπάθεια και ενέργεια (ή «εργασία»). Στην περίπτωση αυτών των φυσικά σπάνιων πόρων, αυτή η δαπάνη έχει οικονομικό νόημα μόνο αν το τελικό αγαθό έχει υψηλή αξία.

Κανένα άτομο ή ομάδα δεν ελέγχει την τιμή ενός φυσικά υπάρχοντος πόρου για να επηρεάσει την τιμή του, αλλά συμβαίνει το αντίθετο: η ζήτηση για αυτό το αγαθό στην αγορά είναι που καθορίζει αν αξίζει να καταβληθεί ενέργεια για να εξαχθεί περισσότερο.

Η έλλειψη επηρεάζει τις επιλογές μας. Η κατανόησή της μπορεί να βελτιώσει τη λήψη αποφάσεών μας: συχνά αντιμετωπίζουμε την επιλογή μεταξύ άμεσου οφέλους και μακροπρόθεσμου κέρδους, και αυτοί οι συμβιβασμοί διαμορφώνουν την πορεία μας προς την επίτευξη των στόχων μας.

Παράδειγμα χρονικής προτίμησης

Έχεις την επιλογή να λάβεις 100 € σήμερα ή 110 € σε ένα χρόνο. Αν έχεις υψηλή χρονική προτίμηση, ίσως επιλέξεις να πάρεις τα 100 € σήμερα επειδή εκτιμάς περισσότερο το να έχεις τα 100 € τώρα παρά τα οφέλη του να περιμένεις ένα χρόνο για τα επιπλέον 10 €. Από την άλλη, αν έχεις χαμηλή χρονική προτίμηση, θα προτιμήσεις να περιμένεις για τη μεγαλύτερη ανταμοιβή επειδή εστιάζεις περισσότερο στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και λιγότερο στην άμεση ικανοποίηση.

Χρονική προτίμηση αναφέρεται στην ιδέα ότι οι άνθρωποι γενικά προτιμούν να έχουν κάτι ΤΩΡΑ παρά αργότερα.

Επιστρέφοντας στο προηγούμενο παράδειγμα με το μπουκάλι νερό στην έρημο, το να πιεις όλο το νερό αμέσως, ακόμα κι αν σημαίνει ότι δεν θα έχεις άλλο για αργότερα, δείχνει υψηλή χρονική προτίμηση: η δίψα που νιώθεις εκείνη τη στιγμή είναι τόσο έντονη που αγνοείς τη δίψα που ίσως νιώσεις στο μέλλον για να ικανοποιήσεις την παρούσα ανάγκη σου. Αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό: τείνουμε να προτιμούμε την άμεση ικανοποίηση από τη στέρηση στο παρόν για ένα μελλοντικό όφελος, επειδή το μέλλον είναι πάντα αβέβαιο.

Το να προσπαθείς να μοιράσεις το νερό πίνοντας μικρές γουλιές κάθε φορά, από την άλλη, δείχνει χαμηλότερη χρονική προτίμηση και ορθολογική κατανομή ενός σπάνιου πόρου. Αυτό σημαίνει ότι είσαι διατεθειμένος να καθυστερήσεις την ικανοποίηση της δίψας σου στο παρόν για να βελτιώσεις τις μακροπρόθεσμες πιθανότητες επιβίωσής σου. Αυτό δεν έρχεται φυσικά και απαιτεί σημαντική προσπάθεια, αυτοέλεγχο και προσανατολισμό προς το μέλλον.

Εναλλακτικό κόστος αναφέρεται στην αξία της επόμενης καλύτερης εναλλακτικής που εγκαταλείπεις όταν παίρνεις μια απόφαση. Κάθε απόφαση περιλαμβάνει συμβιβασμούς, και έτσι κάθε απόφαση έχει εναλλακτικό κόστος.

Στο παράδειγμα της ερήμου, το εναλλακτικό κόστος του να πιεις όλο το νερό αμέσως είναι τα οφέλη επιβίωσης που θα είχες αν το μοίραζες και το χρησιμοποιούσες σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Ας πούμε ότι αποφασίζεις να μοιράσεις το νερό και να πίνεις μικρές γουλιές σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Ως αποτέλεσμα, έχεις την ενέργεια και την ενυδάτωση που χρειάζεσαι για να ψάξεις για περισσότερο νερό. Καθώς ψάχνεις, βρίσκεις έναν κάκτο που περιέχει μια μικρή ποσότητα νερού. Δεν είναι πολύ, αλλά είναι αρκετό για να ξεδιψάσεις προσωρινά. Αν είχες αποφασίσει να πιεις όλο το νερό με τη μία, ίσως να μην είχες την ενέργεια να ψάξεις για περισσότερο νερό και να βρεις τον κάκτο.

Σε αυτή την περίπτωση, το εναλλακτικό κόστος του να πιεις όλο το νερό με τη μία θα ήταν η ευκαιρία να βρεις τον κάκτο και να πάρεις περισσότερη ενυδάτωση.

Αυτό το παράδειγμα δείχνει πώς το εναλλακτικό κόστος δεν αφορά μόνο τον άμεσο συμβιβασμό μεταξύ δύο επιλογών, αλλά και τις μελλοντικές ευκαιρίες που μπορεί να κερδηθούν ή να χαθούν ως αποτέλεσμα των επιλογών μας.

Η προθυμία μας να θυσιάσουμε μια μεγαλύτερη ανταμοιβή στο μέλλον με αντάλλαγμα μια μικρότερη ανταμοιβή τώρα επηρεάζεται από τη χρονική μας προτίμηση, δηλαδή το πόσο εκτιμούμε την άμεση ικανοποίηση σε σχέση με τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Δραστηριότητα: Χρονική προτίμηση

1. Άκουσε την εξήγηση του δασκάλου για την επιλογή του γλυκού.
2. Αποφάσισε αν θέλεις να πάρεις ένα μικρό γλυκό ή ένα marshmallow τώρα ή να περιμένεις μέχρι το τέλος του μαθήματος για να πάρεις δύο γλυκά ή ένα μεγαλύτερο, πιο επιθυμητό γλυκό.
3. Δεσμεύσου στην απόφασή σου και ενημέρωσε τον δάσκαλο για την επιλογή σου. Πάρε το γλυκό σου είτε αμέσως είτε στο τέλος του μαθήματος, ανάλογα με την απόφασή σου.
4. Συμμετείχε στη συζήτηση της τάξης για τη δραστηριότητα, αναλογιζόμενος τη διαδικασία λήψης απόφασης και την έννοια της χρονικής προτίμησης.

Συμπέρασμα και Συζήτηση

• Ποιοι παράγοντες επηρέασαν την απόφασή σου να πάρεις το γλυκό τώρα ή να περιμένεις για μεγαλύτερη ανταμοιβή αργότερα;
• Πώς νιώθεις για την απόφασή σου τώρα που τελείωσε η δραστηριότητα;
• Μπορείς να σκεφτείς παραδείγματα από την πραγματική ζωή όπου η υψηλή χρονική προτίμηση μπορεί να είναι επιζήμια και όπου η χαμηλή χρονική προτίμηση μπορεί να είναι ωφέλιμη;
• Ποιες είναι μερικές πιθανές συνέπειες της επιλογής υψηλής χρονικής προτίμησης έναντι της χαμηλής;

Πόροι

What is Money?

Δες αυτό το σύντομο βίντεο!