Yawancin mutane ba sa tsaya su yi tunani game da kudi.

Ba wai samun su ko kashe su ba, amma gaske-gaske tunani game da menene kudi da yadda suke aiki.

Wannan na iya zama kamar magana mai ban mamaki, amma gaskiya ne.

Muna shafe rayuwarmu gaba ɗaya muna amfani da kudi ba tare da tambaya ba.

Henry Ford ya taɓa cewa abu ne mai kyau cewa yawancin mutane ba su fahimci tsarin banki da na kudi ba, domin da sun fahimta, da tuni an yi juyin juya hali.

Ko kana goyon bayan Ford ko a'a, tambayar tana da muhimmanci a tsaya a kai: me yawancinmu ba mu sani ba game da kudin da muke amfani da su kullum?

Wannan kwas ɗin an gina shi ne a kan wannan tambayar.

A ƙarshen kwas ɗin, za ka fahimci menene kudi a zahiri, dalilin da yasa tsarin yanzu ke da matsaloli masu tsanani, menene Bitcoin, da yadda zaka iya fara amfani da shi.

Kudi ba su da wata kima ta kansu.

Wannan na iya zama abin mamaki, amma ka yi tunani, babu wanda ke son kudi don kansu kawai. Muna so ne saboda abin da za mu iya saya da su. Takardar Naira 10 kawai takarda ce. Abin da ke sa ta amfani shi ne cewa wasu mutane za su karɓa a musanya da abubuwan da muke so a zahiri.

Wannan ne ke bambanta kudi da musayar kaya kai tsaye.

A tsarin musayar kaya kai tsaye, ciniki yana aiki ne kawai idan duka mutane biyu suna son abin da ɗayan ke da shi. Idan kai kana noma tuffa, ni kuma ina noma ayaba, za mu iya yin musaya, amma sai dai idan kai kana son ayaba. Kudi suna warware wannan ta hanyar samar da wata hanya gama-gari da kowa zai iya amfani da ita da kowa, a kowane lokaci.

Domin wani abu ya dace da zama kudi, dole ne ya cika abubuwa uku.

Dole ne ya zama ana karɓarsa sosai a matsayin hanyar musayar kaya. Dole ne ya zama ma'aunin kima, yana ba mu hanya ɗaya da za mu auna da kwatanta kimar abubuwa daban-daban. Kuma dole ne ya adana kima, ma'ana ya kamata ya riƙe ƙarfin sayensa tsawon lokaci.

A tarihin duniya, abubuwa da dama sun taɓa zama kudi: ƙwarya, gishiri, zobba, da ƙarafa masu daraja. Zinariya da azurfa sun fi shahara saboda suna da wuya a samu, suna da ɗorewa, kuma ana karɓarsu a duniya baki ɗaya. Amma ɗaukar zinariya yana da wahala, don haka bankuna suka fara fitar da takardun shaida, kowanne yana wakiltar zinariya da aka ajiye a cikin sito. Wannan zamani ana kiransa da tsarin zinariya.

A hankali, gwamnatoci suka fara buga takardun kudi fiye da zinariyar da suke da ita a ajiye. Sannan a shekarar 1971, Amurka ta daina canza dala zuwa zinariya a hukumance, abin da aka fi sani da Nixon Shock. Daga wannan lokaci, kudi suka zama abin da masana tattalin arziki ke kira 'fiat money'. Kalmar fiat na nufin "da umarni." Kudadenmu ba su da wata kima ta zahiri yanzu. Suna wanzuwa ne kawai saboda gwamnati ta ce haka.

Mun fito daga kudi da ke da tushe, zuwa kudi da ke dogara da mutum.

Idan mutane suka ji kalmar hauhawar farashi, yawanci suna tunanin yana nufin farashin kaya yana tashi.

Hakan gaskiya ne, amma wannan alama ce kawai.

Asalin dalilin kuwa abu ne mafi zurfi: yanzu ana iya ƙirƙirar kuɗi ba tare da iyaka ba, kuma ƙananan mutane ne kawai ke da ikon yin hakan.

Ka yi tunani game da abin da ke sa wani abu ya zama mai daraja.

Asalin Mona Lisa ya fi kowanne kwafinsa daraja, ba don yana da kyau fiye da sauran ba, amma saboda shi kaɗai ne. Rashin yawa yana ƙirƙirar daraja. Wannan tunanin yana aiki da kuɗi ma.

Idan adadin wani abu ya ƙaru, kowanne daga cikinsu yana rasa daraja.

Dalar Amurka ta rasa fiye da kashi 96% na ƙarfin sayenta tun daga shekarar 1913.

Cheeseburger da ake sayarwa kan kobo 19 a shekarar 1940, yanzu yana kusan fiye da $2.50. Ba don cheeseburger ya fi kyau ba ne, sai dai saboda kowace dala yanzu ta fi ƙarancin daraja fiye da da.

Ajiya naka, albashinka, da ƙarfin sayenka duk suna raguwa a hankali tsawon lokaci, ba don wani abu da ka yi ba, amma saboda yadda tsarin yake.

Wannan shi ne matsalar da Bitcoin aka gina domin magancewa.

Bitcoin wata irin kuɗi ce ta dijital wadda ba ta ƙarƙashin iko na kowanne gwamnati ko banki, kuma adadinta iyakantacce ne. Kowanne daga cikin waɗannan siffofi uku yana da muhimmanci.

Kasancewa ba ta ƙarƙashin iko na tsakiya yana nufin babu wani hukuma ko gwamnati ko kamfani ko mutum guda da ke da iko da ita. Masu amfani da tsarin ne ke kula da shi, kuma kowa a ko'ina zai iya shiga. Kwatanta da tsarin kuɗi na yanzu, inda buga kuɗi ko buɗe banki abu ne da ba zai yiwu ga talakawa ba.

Kasancewa iyakatacce yana nufin ba za a taɓa samun fiye da miliyan 21 na bitcoin ba a duniya. Wannan adadi an saka shi a cikin tsarin kuma ba za a iya canza shi ba sai da amincewar dukan masu amfani da tsarin a duniya. Yayin da ake ƙara yawan kuɗin fiat ba tare da iyaka ba, kowanne bitcoin yana ƙara ƙima idan aka kwatanta. Wannan ƙarancin ne da kuɗin fiat ba shi da shi.

Kasancewa mai zaman kansa yana nufin babu wanda zai iya hana ka yin mu'amala, toshe kuɗinka, ko canza dokokin. Bitcoin ba ya yarda da tsangwama kamar yadda asusun banki ba zai iya ba.

Wani kuskure da ake yi shi ne cewa Bitcoin ya fi ƙarfin mutane da yawa saboda tsadarsa. Amma ba sai ka sayi cikakken bitcoin ba. Kamar yadda naira ke da kobo 100, haka bitcoin ke da raka'a miliyan 100 da ake kira satoshi. Za ka iya mallakar adadi mai ma'ana na bitcoin da kaɗan daga cikin nairarka.

Tsarin yana aiki ne da mutum uku: masu amfani da ke aika da karɓar bitcoin, nodes da ke tabbatar da mu'amaloli da kiyaye dokoki, da masu hakar ma'adinai da ke ƙara sababbin blocks a tarihin. Wannan tarihin, blockchain, a bude yake, dindindin ne, kuma kowa zai iya gani. Babu masu shiga tsakani, babu masu hana shiga, cikakken gaskiya.

Wallet ɗin Bitcoin kawai wata manhaja ce da ke ba ka damar aika, karɓa, da sarrafa bitcoin ɗinka. Abu mafi muhimmanci da ya kamata ka fahimta kafin zaɓar ɗaya shi ne batun riƙon amana.

Wa ne ainihin ke riƙe da bitcoin ɗinka?

Tare da wallet ɗin kai tsaye (self-custodial wallet), kai ne ke da cikakken iko.

Lokacin da ka saita shi, yana samar da jimlar kalmomi (seed phrase): jerin kalmomi 12 ko 24 na yau da kullum a cikin tsari na musamman. Wannan jimlar ita ce ajiyar ka, daga gare ta ne wallet ɗinka ke samo mabuɗan sirri. Duk wanda ya mallaki wannan jimlar zai iya dawo da wallet ɗinka kuma ya sarrafa kuɗinka.

Rubuta ta a takarda ka adana ta a wuri mai aminci, gaba ɗaya a layi (offline). Kada ka ɗauki hotonta, aika ta ta imel, ko adana ta a na’ura. Ka tuna: duk wanda ke da waɗannan kalmomi yana da damar shiga bitcoin ɗinka, kuma idan ka rasa su ba tare da ajiyar baya ba, bitcoin ɗinka ya ɓace har abada.

Tare da wallet ɗin riƙon amana (custodial wallet), kamfani ne ke riƙe da bitcoin ɗinka a madadinka, kamar yadda banki ke yi.

Saita wallet ɗin yana da sauƙi kuma ba sai ka kula da jimlar kalmomi ba, wanda hakan ke sa waɗannan wallet ɗin su dace da ƙananan kuɗi da kashe kuɗi na yau da kullum. Amma fa, kana dogaro da wannan kamfani da kuɗinka, kuma idan sun toshe asusu, an yi musu kutse, ko sun rufe, za ka iya rasa damar shiga.

Wani muhimmin karin magana a duniyar Bitcoin: ba kai ke da mabuɗi ba, ba kai ke da kuɗi ba.

Ga wasu zaɓuɓɓuka na wallet da za ka iya gwadawa da kanka. Kamar koyaushe, ka bincika da kanka kuma ka fahimci abin da kake yi kafin ka ajiye kuɗin da ba ka shirya rasa ba.

Wallet ɗin kai tsaye (Self-custodial wallets)

Wallet ɗin riƙon amana (Custodial wallets)

Don farawa, kowanne daga cikin wallet ɗin kai tsaye da aka ambata zaɓi ne mai kyau da zai ja hankalinka cikin tsarin ƙirƙirar jimlar kalmomi.

Don ƙananan biyan kuɗi na yau da kullum, Blink da Wallet of Satoshi wallet ɗin Lightning ne na riƙon amana. Sauri ne, arha, kuma masu sauƙin amfani ga masu farawa.

The Lightning Network wata mataki ce da aka gina a saman sarkar Bitcoin domin yin mu'amaloli cikin sauri da araha, wanda ya dace da amfani na yau da kullum.

Kudin fiat ya lalace tun daga tushe

An gina tsarin ne ta yadda zai rika kwasar ikon sayayya daga hannun masu ajiya na yau da kullum zuwa ga wadanda ke da iko da samar da kudi. Wannan ba wata makirci ba ce, ana iya gani a cikin bayanai kuma tarihi ya tabbatar da hakan.

Bitcoin wata sahihiyar madogara ce

Tun daga shekarar 2009, akwai wani nau'in kudi da yake da kankanta, adalci, kuma kowa na iya amfani da shi, wanda ke dawo da muhimman ayyukan da kudi ya kamata ya rika yi ba tare da bukatar dogaro da kowace hukuma ko wani iko ba.

Fara amfani da shi ya fi sauki fiye da yadda ake zato

Zazzage walat, koyi yadda ake amfani da shi, kuma fara da kadan. Ba sai ka fahimci komai ba kafin ka dauki mataki na farko. Fahimta tana zuwa ne da yin aiki.

Wannan shi ne farkon tafiya kawai

The Bitcoin Diploma shi ne mataki na gaba, yana gina bisa abin da ka koya a nan. Ka ci gaba da sha'awa, ka rika tambaya, kuma barka da zuwa cikin zurfin bincike. Kara karantawa a www.myfirstbitcoin.org