Gospodarka Bitcoina

Aby zrozumieć Bitcoin, musisz zrozumieć problem, który rozwiązuje
Wences Cesares

Wokół sieci Bitcoin powstaje globalny ekosystem aktywności gospodarczej, oparty na akceptacji Bitcoina zarówno jako środka przechowywania wartości, jak i środka wymiany. System ten obejmuje rynki powiernicze, usługi płatnicze, sprzęt i usługi w branży wydobywczej oraz energetycznej, a także szeroko pojęte usługi finansowe, takie jak handel i instrumenty pochodne. Uczestnikami tych rynków są zarówno osoby prywatne, jak i duże instytucje, które współdziałają w ramach wspólnej infrastruktury sieciowej opartej na otwartoźródłowych protokołach programistycznych.

U podstaw tego systemu leży globalnie rozproszona, publicznie audytowalna księga, która w przejrzysty sposób rejestruje każdą transakcję. Zdecentralizowany i obserwowalny charakter tej księgi oraz jej danych umożliwia dokonywanie analiz ekonomicznych w czasie rzeczywistym na skalę światową, zarówno przez osoby prywatne, jak i instytucje, bez konieczności polegania na pośrednikach. Dlatego, w przeciwieństwie do tradycyjnego systemu monetarnego, znaczna część wewnętrznej aktywności Bitcoina jest w pełni widoczna.

Rejestr transakcji Bitcoina (nazywany również timechain lub blockchain) to publicznie dostępny, opatrzony znacznikiem czasu zapis każdej ważnej transakcji, która kiedykolwiek miała miejsce w sieci. W tradycyjnym systemie finansowym transakcje wewnętrzne są widoczne tylko dla upoważnionych uczestników, takich jak banki, regulatorzy czy operatorzy danych, tacy jak SWIFT, BACS lub SEPA. Dostęp do danych płatniczych w tradycyjnych systemach może być bardzo ograniczony i kosztowny.

Natomiast w sieci Bitcoin każdy z dostępem do internetu może zobaczyć każdą transakcję – od największych kwot aż po pojedynczego Satoshiego. Uczestnicy mogą śledzić całkowitą podaż bitcoinów w czasie rzeczywistym, monitorować aktywność adresów i portfeli oraz przeglądać nagrody dla górników i zachowania dotyczące opłat. Choć widoczna aktywność w rejestrze jest powiązana z publicznymi adresami kluczy, a nie z tożsamościami osób, możliwe jest agregowanie dużych zbiorów danych dotyczących zachowań wydatkowych, co pozwala każdemu analizować i badać aktywność gospodarczą na bieżąco. W miarę jak sieć rośnie i jest coraz szerzej akceptowana jako źródło prawdy ekonomicznej, możemy obserwować mniejsze uzależnienie od instytucji rządowych i zewnętrznych dostawców w zakresie tworzenia analiz statystycznych i raportów dotyczących zachowań konsumenckich.

8.1.1 Węzły i eksploratory bloków

Każdy, kto chce niezależnie zweryfikować rejestr Bitcoina i uzyskać dostęp do jego danych, powinien uruchomić pełny węzeł. Pełny węzeł jest często opisywany jako najbardziej podstawowy sposób uczestnictwa i weryfikacji gospodarki Bitcoina. Jest dostępny na całym świecie jako oprogramowanie open-source, które po uruchomieniu pobiera i weryfikuje cały rejestr Bitcoina od „Bloku Genesis”, opublikowanego w styczniu 2009 roku, aż do dnia dzisiejszego. Wspiera również bezpieczeństwo sieci Bitcoin, pomagając weryfikować nowe transakcje dodawane do rejestru. Uzyskując dostęp do rejestru Bitcoina w ten sposób, pełny węzeł służy jako źródło prawdy dla badaczy i audytorów sieci. Dla użytkowników Bitcoina pełny węzeł działa jako „samodzielna” brama do informacji transakcyjnych gospodarki Bitcoina, ponieważ zwiększa prywatność i bezpieczeństwo poprzez eliminację zależności od usług stron trzecich.

Podczas gdy pełne węzły pobierają surowe dane, eksploratory bloków, takie jak mempool.space czy blockstream.info, oferują wizualny interfejs do wyszukiwania i interpretowania aktywności w rejestrze. Eksplorator bloków pozwala śledzić poszczególne transakcje oraz przeglądać salda i historię portfeli. Pokazuje także wskaźniki aktywności górników, takie jak nagrody za bloki i dane dotyczące opłat transakcyjnych.

Razem pełne węzły i eksploratory bloków to narzędzia, które sprawiają, że przejrzystość sieci Bitcoin jest użyteczna.

8.1.2 Ćwiczenie: Odkrywanie rejestru Bitcoina

1. Otwórz mempool.space i przejrzyj stronę główną.
   • Jaka jest wysokość najnowszego bloku?
   • Jaka jest obecna opłata transakcyjna (niski, średni i wysoki priorytet)?
   • Ile transakcji czeka w mempoolu na kolejny blok?
2. Otwórz najnowszy blok w rejestrze.
   • Ile transakcji zostało uwzględnionych?
   • Podaj nazwę górnika tego bloku.
   • Jaka była nagroda za blok?
3. Otwórz jedną z transakcji w bloku.
   • Ile wejść i wyjść ma ta transakcja?
   • Jaka jest wartość transakcji w BTC i PLN?

Omów różnice między sposobem, w jaki pieniądze przemieszczają się w tradycyjnym systemie, a tym, jak firma lub rząd może wykorzystać taką przejrzystość.

Ponieważ przejrzystość Bitcoina jest inna niż w tradycyjnych systemach finansowych — gdzie większość przepływów pieniężnych odbywa się za zamkniętymi drzwiami instytucji — powstaje bogate pole do analityki on-chain, gdzie dane na poziomie sieci stają się soczewką do zrozumienia zachowań użytkowników, przepływów pieniężnych i długoterminowych trendów. Te wskaźniki mogą pomóc odpowiedzieć na konkretne pytania, takie jak: jak aktywnie wykorzystywana jest sieć, czy monety są akumulowane czy wyprzedawane oraz czy sieć staje się bardziej bezpieczna.

Zrozumienie tych wskaźników jest pomocne nie tylko dla użytkowników Bitcoina, ale także dla badaczy i decydentów poszukujących wglądu w ten wyjątkowo przejrzysty system finansowy.

Ta sekcja zawiera kilka najczęściej używanych wskaźników do analizy aktywności Bitcoina pogrupowanych w podkategorie. Nie jest to lista wyczerpująca. Odwiedź www.bitcoinmagazinepro.com/charts aby zobaczyć pełniejszą listę i opisy.

8.2.1 Wskaźniki adresów

Wskaźniki adresów są przydatne do monitorowania w czasie, ponieważ wskazują poziom aktywności w sieci Bitcoin. Na przykład, gdy Bitcoin jest coraz szerzej przyjmowany, liczba aktywnych adresów rośnie. Możemy to przeanalizować dalej, wyodrębniając liczbę adresów, które posiadają minimalnie określoną ilość Bitcoina, na przykład 0,1 BTC, w określonym przedziale czasu, np. w ciągu roku. Choć daje to obraz adopcji Bitcoina w czasie, jest to niedoskonałe, ponieważ jedna osoba może posiadać wiele adresów Bitcoina. Z drugiej strony giełdy lub ETF-y mogą wyglądać jak pojedyncze podmioty, gdy przechowują środki dla wielu osób.

Porównując adresy z aktualną ceną rynkową BTC, można zobaczyć procent wszystkich adresów Bitcoina, które są na plusie. Pozwala to śledzić nastroje rynkowe, ponieważ widzimy, jaka część rynku trzyma BTC z zyskiem lub stratą.

Na przykład, Procent niezrealizowanego zysku na poniższym wykresie pokazuje odsetek wszystkich adresów w księdze z niezrealizowanym zyskiem mierzonym w dolarach amerykańskich. Zauważ, że ponieważ wykres poniżej został wykonany blisko historycznego maksimum Bitcoina, procent adresów wykazujących niezrealizowany zysk jest bliski stu procent. Widzimy też, że długotrwałe okresy, gdy Procent niezrealizowanego zysku znajduje się poniżej jednej odchylenia standardowego od średniej, są rzadkie. Dlatego spadek poniżej tej linii może sugerować dobry moment wejścia dla kupujących.

8.2.2 Wskaźniki on-chain

Wskaźniki on-chain są przydatne, ponieważ dają wgląd w zachowanie sieci, wykraczający poza to, co pokazują same ceny i wskaźniki adresów. Pomagają analitykom zrozumieć działania i nastroje różnych typów uczestników, takich jak długoterminowi posiadacze i krótkoterminowi traderzy, śledząc, jak monety są przechowywane, przemieszczane lub wyceniane w czasie. Te wskaźniki wykorzystują przejrzystość księgi, by ujawnić ukryte dynamiki rynku, takie jak akumulacja, dystrybucja czy nawet przekonanie inwestorów. Dzięki temu są szczególnie przydatne do identyfikowania trendów strukturalnych, oceny, czy rynek jest przegrzany lub niedowartościowany, oraz przewidywania punktów zwrotnych w cyklu rynkowym.

Na przykład, analizując wartość posiadanych BTC od czasu ostatniej transakcji, możemy wywnioskować, czy rynek znajduje się w stanie stresu (jak może to mieć miejsce podczas głębokiego dołka cyklu). Ten wskaźnik znany jest jako Cena zrealizowana i daje nam „średni koszt nabycia” wszystkich BTC w obiegu. Jeśli cena rynkowa spada poniżej Ceny zrealizowanej, oznacza to, że większość adresów trzyma Bitcoina na papierowej stracie.

Grupując dalej dane z księgi na przedziały wiekowe, możemy pokazać, jak ilość BTC przemieszcza się między adresami w czasie, co tworzy faliste wzory na wykresie znane jako fale HODL.

Fale HODL pokazują, co robią długoterminowi, średnioterminowi i krótkoterminowi posiadacze ze swoimi BTC. Na przykład, na powyższym wykresie krótkoterminowi posiadacze są pokazani na czerwono i pomarańczowo i widać skoki aktywności, gdy ta grupa masowo kupuje blisko szczytów rynkowych. Z drugiej strony widać, że bardzo długoterminowi posiadacze (na fioletowo i niebiesko) stale zwiększają swój udział w sieci, co wskazuje na silne przekonanie tych grup. Wykres nie jest doskonały, ponieważ niektóre monety mogą przechodzić ze starych na nowe adresy pod kontrolą tego samego użytkownika. Jednak daje ciekawy obraz przekonania długoterminowych posiadaczy.

Innym sposobem badania „mądrych pieniędzy” długoterminowych posiadaczy jest analiza Coin Days Destroyed (CDD). Pojęcie „Coin Days” to iloczyn liczby BTC i liczby dni od ostatniego ruchu tych monet. Na przykład 5 BTC, które nie były ruszane przez 100 dni, zgromadziło 500 coin days, a 10 BTC nieprzemieszczane przez 10 dni to 100 coin days. W ten sposób nadajemy większą wagę monetom trzymanym dłużej. Gdy te monety zostaną przesłane, te coin days są „niszczone”. Wskaźnik ten pokazuje wzrosty CDD w okresach znaczących ruchów cenowych, co daje analitykom możliwość oddzielenia rutynowej aktywności rynkowej od istotnych zmian w nastrojach długoterminowych posiadaczy.

Innym wskaźnikiem, który może pomóc określić, czy rynek niedowartościowuje lub przewartościowuje BTC, jest stosunek wartości rynkowej do wartości zrealizowanej, czyli MVRV. Oblicza się go po prostu jako stosunek wartości rynkowej (liczba BTC w obiegu pomnożona przez cenę rynkową) do wartości zrealizowanej (suma wszystkich BTC od czasu ich ostatniego ruchu). Wysokie MVRV sugeruje, że więcej monet jest na plusie (często widoczne blisko szczytów rynkowych), a niskie MVRV oznacza, że wiele monet jest trzymanych ze stratą (widoczne blisko dołków rynkowych).

8.2.3 Wskaźniki wydobycia

Wskaźniki wydobycia są przydatne do zrozumienia bezpieczeństwa, bodźców ekonomicznych i ogólnego stanu sieci Bitcoin. Takie wskaźniki jak hashrate, przychody górników, trudność i stosunek opłat pokazują, ile mocy obliczeniowej zabezpiecza blockchain i jak dobrze górnicy są wynagradzani za swoją działalność.

Najczęściej przywoływanym wskaźnikiem zdrowia sieci i siły jej bezpieczeństwa jest Hashrate sieci Bitcoin. Ponieważ proces wydobycia zabezpiecza sieć i potwierdza, że transakcje w księdze są ważne, im większa moc obliczeniowa (lub moc haszująca), tym trudniej byłoby złośliwemu aktorowi przejąć i zaatakować sieć.

Powyższy wykres pokazuje, że w maju 2025 roku całkowita moc obliczeniowa sieci wynosi około 900 TeraHash/s (900 bilionów kryptograficznych obliczeń „hash” na sekundę). Jeśli hashrate rośnie, oznacza to, że sieć staje się bardziej bezpieczna, co jest uspokajające dla użytkowników.

Wskaźnik Puell Multiple (stworzony przez Davida Puella) patrzy na cykl rynkowy z perspektywy górników i ich przychodów. Wskaźnik oblicza się, dzieląc dzienną emisję BTC (w USD) przez 365-dniową średnią kroczącą wartości dziennej emisji. Pomaga on zidentyfikować okresy stresu lub ulgi dla górników. Historycznie, wartość powyżej 3 poprzedzała spadki wartości rynkowej BTC, ponieważ wskazuje, że górnicy są bardzo dochodowi. Wartość poniżej 0,5 oznacza stres i historycznie wskazywała na dołki rynkowe wartości BTC.

Wiele osób uważa, że decentralizacja oznacza utratę kontroli. To po prostu nieprawda. Możesz zwiększyć kontrolę, jeśli spojrzysz na nią jako na kontrolę nad wydarzeniami, a nie nad ludźmi. Im więcej osób kontroluje wydarzenia – im więcej osób dba o kontrolowanie wydarzeń, im więcej osób proaktywnie działa, aby tworzyć korzystne wydarzenia.Wilbur L. Creech

Przyszłość metryk on-chain w tworzeniu danych makroekonomicznych zapowiada się obiecująco, zwłaszcza w miarę jak gospodarka Bitcoina rośnie pod względem skali i znaczenia.

W przeciwieństwie do tradycyjnych wskaźników ekonomicznych, które często opierają się na opóźnionych, ankietowych lub nieprzejrzystych raportach, dane on-chain dostarczają przejrzystych, niezmiennych i dostępnych w czasie rzeczywistym zapisów transferów wartości. W miarę jak Bitcoin staje się coraz bardziej zintegrowany z globalnym handlem, wolumeny transakcji on-chain, aktywność użytkowników i interakcje w sieci mogą służyć jako bieżące wskaźniki wydatków konsumenckich, przekazów pieniężnych i przepływów kapitału.

Otwartość księgi Bitcoina oznacza w praktyce, że każdy może korzystać z jej danych, aby analizować i raportować trendy lub rozbieżności makroekonomiczne, bez konieczności polegania na raportach scentralizowanych lub „oficjalnych” źródeł rządowych. Chociaż metryki opisane w tym module już teraz służą jako wskaźniki nastrojów inwestorów i apetytu na ryzyko, w przyszłości mogą stać się kluczowymi danymi wejściowymi do szerszych modeli ekonomicznych rynku i zachowań konsumenckich. Mogłyby być generowane w czasie rzeczywistym i z perspektywy oddolnej, kwestionując tradycyjne metody budowania modeli ekonomicznych.

Do tej pory ten moduł skupiał się na wykorzystaniu otwartego charakteru księgi Bitcoin do tworzenia przydatnych wskaźników z zagregowanych danych transakcyjnych. Jednak możliwe jest również wykorzystanie danych z księgi oraz eksploratorów bloków do analizowania rzeczywistych transakcji i śledzenia przepływu środków w sieci.

Każdego roku, 22 maja, społeczność Bitcoin upamiętnia Laszlo Hanyecza, który jako pierwszy został odnotowany jako osoba używająca bitcoinów do zakupu fizycznych dóbr. 18 maja 2010 roku Hanyecz ogłosił na forum Bitcointalk.org, że szuka pizzy i jest gotów zapłacić w BTC. Oferował 10 000 BTC każdemu, kto zgodzi się na taką transakcję. Czekał kilka dni, aż 19-letni student Jerzy Sturdivant odpowiedział i wysłał dwie duże pizze.

Transakcja z okazji Pizza Day jest dostępna do wglądu dla każdego i ma następujący identyfikator transakcji:

a1075db55d416d3ca199f55b6084e2115b9345e16c5cf302fc80e9d5fbf5d48d

Wprowadzenie tego identyfikatora transakcji do mempool.space ujawnia następujące informacje:

Data i godzina transakcji: 22 maja 2010

Opłata sieciowa za transakcję: 99 000 000 satów (wówczas było to mniej niż 1 grosz. W maju 2025 roku odpowiada to 380,00 zł)

Wysokość bloku: 57 043

Liczba potwierdzeń: 838 645 (to liczba bloków dodanych do księgi po tej transakcji)

Liczba wejść transakcji: 131

Liczba wyjść transakcji: 1

Kliknięcie w klucz publiczny wyjścia (kończący się na XaxFyQ), o którym wiemy, że należał do Jerzego Sturdivanta, który otrzymał 10 000 BTC za dwie pizze, ujawnia następujące informacje:

Ten adres ma obecnie saldo 0,00257879 BTC i wydaje się, że brał udział w 14 transakcjach, z których ostatnia miała miejsce 13 grudnia 2024 roku.

8.4.1 Aktywność: Dyskusja grupowa

1. Opisz korzyści (np. audyt, odpowiedzialność) lub ryzyka (np. obawy dotyczące prywatności) dla osób lub firm korzystających z tak przejrzystego i otwartego systemu transakcyjnego.
2. Jak taki poziom przejrzystości finansowej może wpłynąć na branże takie jak działalność charytatywna, zamówienia publiczne, przekazy pieniężne lub egzekwowanie prawa?
3. Czy tradycyjne systemy bankowe powinny oferować podobny poziom przejrzystości? Czy rynek ich do tego zmusi?