Tattalin Arzikin Bitcoin

Don fahimtar Bitcoin, dole ne ka fahimci matsalar da yake warwarewa
Wences Cesares

Ana gina wata babbar hanyar tattalin arziki ta duniya a kusa da hanyar sadarwar Bitcoin da kuma karɓuwarsa a matsayin wurin ajiya na ƙima da kuma hanyar musayar kudi. Wannan tsarin ya ƙunshi kasuwanni na ajiya, ayyukan biyan kuɗi, kayan aiki da ayyuka a cikin masana'antar hakar ma'adinai da makamashi, da kuma manyan ayyukan kuɗi kamar ciniki da kayan musaya. Masu shiga cikin waɗannan kasuwanni sun haɗa da mutane da manyan cibiyoyi, duk suna mu'amala da wata hanyar sadarwa guda ɗaya da aka gina bisa tsarin software na buda-tushen lamba.

A tsakiyar wannan tsarin akwai wani littafin bayanai da aka rarraba a duniya baki ɗaya, wanda kowa zai iya duba shi kuma yana rubuta kowace mu'amala a fili. Halayen rashin tsaka-tsaki da kuma iya gani na wannan littafi da bayanan da ke ƙasa da shi suna ba da damar yin nazarin tattalin arziki a ainihin lokaci a matakin duniya ga mutane da cibiyoyi ba tare da dogaro da masu shiga tsakani ba. Saboda haka, sabanin tsarin kuɗi na gargajiya, yawancin ayyukan cikin gida na Bitcoin ana iya gani a fili.

Littafin ma'amaloli na Bitcoin (wanda ake kira timechain ko blockchain) rikodin ne da kowa zai iya gani, mai dauke da kwanan wata, na kowace ma'amala da ta taba faruwa a kan hanyar sadarwar. A cikin tsohuwar tsarin kudi, ma'amaloli na ciki ana iya ganin su ne kawai ga wadanda aka ba izini, kamar bankuna, masu kula da harkokin kudi, ko masu sarrafa bayanai kamar SWIFT, BACS ko SEPA. Samun damar bayanan biyan kudi a tsoffin tsarin na iya kasancewa mai matukar takura da tsada.

A gefe guda, a cikin hanyar sadarwar Bitcoin, kowa da ke da haɗin intanet zai iya duba kowace ma'amala daga mafi girman kudi har zuwa Satoshi guda. Masu shiga za su iya bibiyar jimillar adadin bitcoin a ainihin lokaci, lura da ayyukan adireshi da walat, da kuma ganin lada da halayen kudin ma'adinai. Duk da cewa ayyukan da ake iya gani a littafin suna da alaƙa da adiresoshin mabuɗin jama'a ba tare da sunayen mutum ba, yana yiwuwa a tara manyan bayanai kan halayen kashe kudi, wanda ke ba kowa damar tattara da bincika ayyukan tattalin arziki a ainihin lokaci. Yayin da hanyar sadarwar ke girma kuma ana karɓar ta a matsayin tushen gaskiyar tattalin arziki, za mu iya ganin raguwar dogaro da hukumomin gwamnati da masu samar da bayanai na uku wajen samar da kididdiga da rahotannin halayen kashe kudi.

8.1.1 Nodes da Block Explorers

Duk wanda ke son tabbatar da littafin Bitcoin da kansa da samun bayanansa ya kamata ya kunna cikakken node. Ana bayyana cikakken node a matsayin hanya mafi asali don shiga da tabbatar da tattalin arzikin Bitcoin. Ana samun sa a duniya a matsayin manhaja mai buda lamba wadda, idan aka kunna ta, za ta sauke da kuma tabbatar da dukan littafin Bitcoin tun daga 'Genesis Block', wanda aka wallafa a watan Janairu 2009, har zuwa yau. Hakanan yana taimakawa wajen kare hanyar sadarwar Bitcoin ta hanyar taimakawa wajen tabbatar da sabbin ma'amaloli da ake kara wa littafin. Ta hanyar samun damar littafin Bitcoin ta wannan hanya, cikakken node yana zama tushen gaskiya ga masu bincike da masu duba hanyar sadarwar. Kuma, ga masu amfani da Bitcoin, cikakken node yana aiki a matsayin ƙofa mai zaman kanta zuwa bayanan ma'amaloli na tattalin arzikin Bitcoin saboda yana ƙara sirri da tsaro ta hanyar cire dogaro da ayyukan wasu.

Duk da cewa cikakkun nodes suna sauke bayanai kai tsaye, block explorers kamar mempool.space ko blockstream.info suna ba da fuskar gani don bincika da fassara ayyukan littafi. Block explorer yana ba da damar bibiyar ma'amaloli da duba adadin walat da tarihin su. Hakanan yana nuna bayanan ayyukan ma'adinai kamar lada da bayanan kudin ma'amala.

Tare, cikakkun nodes da block explorers su ne kayan aikin da ke sa gaskiyar hanyar sadarwar Bitcoin ta zama mai amfani.

8.1.2 Aiki: Binciken Littafin Bitcoin

1. Buɗe mempool.space kuma bincika shafin farko.
   • Menene tsayin block na baya-bayan nan?
   • Menene kudin ma'amala na yanzu (Matsakaici, Matsakaici da Babba)?
   • Nawa ne ma'amaloli ke jiran shiga block na gaba a cikin mempool?
2. Shiga block na baya-bayan nan a cikin littafi.
   • Nawa ne ma'amaloli aka saka a ciki?
   • Menene sunan ma'adinin wannan block ɗin?
   • Menene ladan block ɗin?
3. Shiga wata ma'amala a cikin block ɗin.
   • Nawa ne shigowa da fitarwa a cikin wannan ma'amala?
   • Menene kimar ma'amala a BTC da USD?

Kwatanta bambance-bambancen yadda kudi ke yawo a cikin tsohon tsarin da yadda kasuwanci ko gwamnati ke amfani da irin wannan gaskiya.

Saboda gaskiyar bayanai a Bitcoin ya bambanta da tsarin kudi na gargajiya — inda yawancin kudade ke yawo a bayan ƙofofin cibiyoyi — hakan ya haifar da fagen nazarin bayanan sarkar kai tsaye, inda bayanan matakin cibiyar sadarwa ke zama madubi don fahimtar halayen masu amfani, yawo da kudi da kuma dogon lokaci. Wadannan ma'auni na iya taimakawa wajen amsa tambayoyi na musamman, kamar yadda ake amfani da cibiyar sadarwar, ko ana tara ko ana sayar da tsabar kudi, da kuma ko cibiyar sadarwar na kara samun tsaro.

Fahimtar wadannan ma'auni yana da amfani ba kawai ga masu amfani da Bitcoin ba, har ma ga masu bincike ko masu tsara manufofi da ke neman fahimta game da wannan tsarin kudi mai gaskiya.

Wannan sashe yana dauke da wasu daga cikin ma'auni da ake yawan amfani da su wajen nazarin ayyukan Bitcoin, an rarraba su zuwa ƙananan rukuni. Ba cikakken jerin bane. Ziyarci www.bitcoinmagazinepro.com/charts don samun cikakken jerin da bayanai.

8.2.1 Ma'aunin Adireshi

Ma'aunin adireshi yana da amfani a duba a tsawon lokaci domin yana nuna matakin aiki a cikin cibiyar sadarwar Bitcoin. Misali, yayin da Bitcoin ke kara karbuwa, yawan adiresoshin da ke aiki yana karuwa. Za mu iya zurfafa wannan ta hanyar ware yawan adiresoshin da ke rike da akalla wani adadin Bitcoin, misali 0.1 BTC, a cikin wani lokaci, kamar shekara guda. Duk da yake wannan yana nuna yadda karbuwa ke gudana a tsawon lokaci, ba cikakke bane domin mutum daya na iya rike adiresoshi da dama. A daya bangaren, kasuwanni ko ETFs na iya bayyana a matsayin daya yayin da suke rike kudaden mutane da yawa.

Ta hanyar kwatanta adiresoshi da farashin BTC na yanzu, ana iya ganin kashi na adiresoshin Bitcoin gaba ɗaya da ke samun riba. Wannan yana bamu damar bibiyar yanayin kasuwa domin za mu ga kaso na kasuwa da ke rike BTC da riba ko asara.

Misali, Kashi na Ribar da Ba a Fitar ba a jadawalin da ke ƙasa yana nuna kaso na dukkan adiresoshin ledger da ke da ribar da ba a fitar ba, auna da dalar Amurka. Lura cewa, tun da jadawalin da ke ƙasa an dauka kusa da mafi girman farashin Bitcoin, kaso na adiresoshin da ke nuna ribar da ba a fitar ba yana kusa da dari bisa dari. Hakanan za mu iya ganin cewa dogon lokaci na Kashi na Ribar da Ba a Fitar ba kasa da daya daga cikin matsakaita ba abu ne da aka saba ba. Saboda haka, sauka kasa da wannan layi na iya nuna lokaci mai kyau ga masu saye.

8.2.2 Alamomin Sakar Kai Tsaye

Alamomin sakar kai tsaye suna da amfani domin suna ba da haske game da halayen cibiyar sadarwa, fiye da abin da farashi da ma'aunin adireshi kadai za su iya nuna. Suna taimakawa masu nazari su fahimci ayyuka da yanayin masu shiga daban-daban, kamar masu riƙe na dogon lokaci da 'yan kasuwa na gajeren lokaci ta hanyar bibiyar yadda ake riƙe, motsa ko darajar tsabar kudi a tsawon lokaci. Wadannan alamomi suna amfani da gaskiyar bayanan ledger don bayyana abubuwan da ke faruwa a kasuwa kamar tara kudi, rarrabawa, ko ma yakinin masu zuba jari. Wannan yana sa su zama masu amfani musamman wajen gano yanayin tsarin kasuwa, tantance ko kasuwa ta yi zafi ko ta yi ƙasa da kima, da kuma hango lokacin da kasuwa za ta canza.

Misali, ta hanyar duba darajar BTC tun lokacin da aka yi mu'amala da su na ƙarshe, za mu iya fahimta ko kasuwa na cikin damuwa (kamar yadda zai iya faruwa a lokacin mafi ƙasƙanci na zagaye). Wannan ma'auni ana kiransa da Farashin da Aka Gane kuma yana bamu 'matsakaicin farashin saye' na duk BTC da ke yawo. Idan farashin kasuwa ya sauka kasa da Farashin da Aka Gane, hakan yana nuna cewa mafi yawan adiresoshi suna rike da asara a takarda.

Ta hanyar rarraba bayanan ledger zuwa rukunan shekaru, za mu iya nuna yadda adadin BTC ke motsawa tsakanin adiresoshi a tsawon lokaci, wanda ke haifar da zane mai kama da igiya a jadawali da ake kira HODL igiyoyi. 

HODL igiyoyi suna nuna abin da masu riƙe na dogon lokaci, matsakaici da gajeren lokaci ke yi da BTC dinsu. Misali, a jadawalin da ke sama, masu riƙe na gajeren lokaci ana nuna su da ja da orange kuma za mu ga tashin hankali a ayyuka yayin da wannan rukuni ke gaggauta saye kusa da kololuwar kasuwa. A daya bangaren, za mu ga cewa masu riƙe na dogon lokaci sosai (a shudi da purple) suna kara yawan su a cikin cibiyar sadarwa, wanda ke nuna yakini mai ƙarfi a cikin wannan rukuni. Jadawalin ba cikakke bane domin wasu tsabar kudi na iya motsawa daga tsofaffin zuwa sababbin adiresoshi a hannun mai amfani guda. Duk da haka, yana ba da kyakkyawan hangen nesa game da yakinin masu riƙe na dogon lokaci.

Wani hanya na duba 'kudin masu wayo' na masu riƙe na dogon lokaci shine duba Ranar Tsabar Kudi da Aka Lalata (CDD). Ma'anar 'Ranar Tsabar Kudi' ita ce adadin BTC da aka ninka da kwanakin da suka wuce tun bayan da aka motsa tsabar kudin ƙarshe. Misali, 5 BTC da bai motsa ba tsawon kwana 100 ya tara 500 ranakun tsabar kudi, kuma 10 BTC da bai motsa ba tsawon kwana 10 ya tara 100 ranakun tsabar kudi. Ta haka, muna ba da ƙarin nauyi ga tsabar kudi da aka riƙe na dogon lokaci. Idan aka motsa wadannan tsabar kudi, ranakun tsabar kudin sun 'lalace'. Wannan alama tana nuna karuwa a CDD a lokutan manyan motsin farashi, wanda ke ba masu nazari hanyar ware ayyukan kasuwa na yau da kullum daga manyan sauye-sauye a yanayin masu riƙe na dogon lokaci.

Wani ma'auni da zai iya taimakawa wajen gano ko kasuwa na ƙasa da kima ko sama da kima ga BTC shine Market-Value to Realised Value ko MVRV. Ana lissafa shi ne ta hanyar raba Market Value (adadin BTC da ke yawo da ninka da farashin kasuwa) da Realised Value (jimillar duk BTC tun bayan da aka motsa su ƙarshe). MVRV mai yawa yana nuna cewa yawancin tsabar kudi na da riba (ana gani kusa da kololuwar kasuwa) kuma MVRV mai ƙasa yana nuna da yawa na tsabar kudi na cikin asara (ana gani kusa da ƙasan kasuwa).

8.2.3 Ma'aunin Ma'adinai

Ma'aunin ma'adinai yana da amfani wajen fahimtar tsaro, ribar tattalin arziki da lafiyar cibiyar sadarwar Bitcoin gaba ɗaya. Ma'auni kamar hashrate, kudin shiga na masu hakar ma'adinai, wahala, da rabon kudin shiga daga kudin mu'amala suna bayyana yadda ake amfani da ƙarfin kwamfuta wajen kare blockchain da yadda masu hakar ma'adinai ke samun lada daga ayyukansu.

Hashrate na cibiyar sadarwar Bitcoin wataƙila shine mafi yawan ambato a matsayin alamar lafiyar cibiyar sadarwa da ƙarfinta. Tun da aikin hakar ma'adinai ke kare cibiyar sadarwa da tabbatar da sahihancin mu'amaloli a ledger, mafi girman matakin kwamfuta (ko hashing) da ake da shi, sai ya fi wahala ga mai mugunta ya mamaye ko kai hari ga cibiyar sadarwar.

Jadawalin da ke sama yana nuna cewa, a watan Mayu 2025, jimillar ƙarfin kwamfuta na cibiyar sadarwa yana kusan 900 TeraHash/s (900 Tiriliyan lissafin 'hash' na lissafi a kowane dakika). Idan hashrate yana ƙaruwa, yana nuna cewa cibiyar sadarwa na ƙara samun tsaro, wanda ke kwantar da hankalin masu amfani.

Puell Multiple (wanda David Puell ya kirkiro) yana duba zagayen kasuwa daga hangen masu hakar ma'adinai da kudin shigar su. Ana lissafa ma'aunin ne ta hanyar raba adadin BTC da ake fitarwa kullum (a cikin dalar Amurka) da matsakaitan adadin da ake fitarwa kullum na kwanaki 365. Wannan ma'auni yana taimakawa wajen gano lokutan da masu hakar ma'adinai ke cikin matsin lamba ko sauki. A tarihi, adadi sama da 3 ya saba zuwa kafin saukar farashin BTC, domin yana nuna cewa masu hakar ma'adinai na samun riba sosai. Adadi kasa da 0.5 yana nuna matsin lamba kuma a tarihi yana nuna ƙasan kasuwa ga darajar BTC.

Mutane da yawa suna tunanin cewa rarrabuwar iko yana nufin rasa iko gaba ɗaya. Wannan ba gaskiya ba ne. Za ka iya ƙara iko idan ka duba iko a matsayin iko akan abubuwan da ke faruwa, ba mutane ba. Idan haka ne, ƙarin mutane da kake da su suna kula da abubuwan da ke faruwa - ƙarin mutane da kake da su suna damuwa da sarrafa abubuwan da ke faruwa, ƙarin mutane da kake da su suna aiki da gangan don ƙirƙirar abubuwan da suka fi dacewa.Wilbur L. Creech

Makomar amfani da bayanan kan-sarkar wajen ƙirƙirar bayanan tattalin arziki na gabaɗaya tana da matuƙar alƙawari, musamman yadda tattalin arzikin Bitcoin ke ci gaba da girma da muhimmanci.

Ba kamar alamu na tattalin arziki na gargajiya ba, waɗanda galibi ke dogara da rahotanni masu jinkiri, bincike, ko kuma marasa gaskiya, bayanan kan-sarkar suna samar da bayanai na ainihi, masu gaskiya kuma marasa canzawa game da musayar ƙima. Yayin da Bitcoin ke ƙara shiga cikin kasuwancin duniya, adadin mu'amaloli na kan-sarkar, ayyukan masu amfani, da hulɗar cibiyar sadarwa na iya zama alamu na ainihi na kashe kuɗi na masu amfani, aika kuɗi zuwa gida da kuma kwararar jarin kasuwa.

Bude bayanan ajiyar Bitcoin yana nufin kowa na iya amfani da bayanan don tattara da kuma bayar da rahoto kan yanayin tattalin arziki ko bambance-bambancen da ke faruwa ba tare da dogaro da rahotanni daga cibiyoyin gwamnati ko na hukuma ba. Duk da cewa alamomin da aka bayyana a wannan babi suna zama alamu na farko na yanayin masu zuba jari da sha'awar ɗaukar haɗari, a nan gaba za su iya zama muhimman bayanai ga ƙirar manyan samfuran tattalin arziki na kasuwa da halayen masu amfani. Ana iya samar da waɗannan a ainihin lokaci kuma daga ƙasa zuwa sama, suna kalubalantar hanyoyin gargajiya na ƙirƙirar samfuran tattalin arziki.

Zuƙowa yanzu, wannan bangare ya mayar da hankali ne kan amfani da bude tsarin rajistar Bitcoin don tattara muhimman bayanai daga bayanan hada-hadar da aka tara. Duk da haka, yana yiwuwa a yi amfani da bayanan rajista da masu binciken bulok don duba ainihin hada-hadar da aka yi a rayuwa da kuma bin diddigin motsin kudade a cikin hanyar sadarwa.

Kowace shekara a ranar 22 ga Mayu, al'ummar Bitcoin tana tunawa da Laszlo Hanyecz, wanda ya zama mutum na farko da aka ruwaito ya yi amfani da bitcoin wajen sayen kaya na zahiri. A ranar 18 ga Mayu 2010, Hanyecz ya sanar a dandalin Bitcointalk.org cewa yana neman pizza kuma yana son biya da BTC. Ya bayar da 10,000 BTC ga duk wanda zai amince da yin wannan mu'amala. Ya jira na wasu kwanaki, har sai wani dalibi mai shekaru 19 mai suna Musa ya amsa, ya aika masa da manyan pizza guda biyu.

Hadin Pizza Day na iya dubawa daga kowa kuma yana da wannan lambar mu'amala:

a1075db55d416d3ca199f55b6084e2115b9345e16c5cf302fc80e9d5fbf5d48d

Shigar da wannan lambar mu'amala a cikin mempool.space zai bayyana wadannan bayanai:

Ranar da lokacin mu'amala: 22 ga Mayu 2010

Kudin hada-hadar hanyar sadarwa: 99,000,000 sats (a lokacin bai kai ko kwabo daya na Amurka ba. A Mayu 2025, wannan ya kai $95,072.67)

Matsayin Bulok: 57,043

Adadin Tabbatarwa: 838,645 (wannan shi ne adadin bulok da aka kara a rajista bayan wannan mu'amala)

Adadin Shigowar Mu'amala: 131

Adadin Fitar Mu'amala: 1

Danna mabudin jama'a na fitarwa (wanda ke karewa da XaxFyQ) wanda muka sani Musa ne ya mallaka, wanda ya karbi 10,000 BTC don pizza biyu, zai bayyana wadannan bayanai:

Wannan adireshin yanzu yana da ragowar 0.00257879 BTC kuma alama yana da hannu a cikin mu'amaloli 14, mafi sabo daga cikinsu an yi shi ne a ranar 13 ga Disamba 2024.

8.4.1 Aiki: Tattaunawar Rukuni

1. Bayyana amfanin (misali: duba lissafi, daukar alhaki) ko hadarin (misali: damuwar sirri) ga mutane ko kamfanoni da ke amfani da irin wannan tsarin mu'amala mai bude ido da gaskiya.
2. Ta yaya irin wannan bayyana bayanan kudi zai iya shafar masana'antu kamar agaji, sayen kayayyakin gwamnati, aika kudade ko kuma 'yan sanda?
3. Ya kamata tsarin bankin gargajiya su bayar da irin wannan matakin bayyana bayanai? Shin kasuwa za ta tilasta musu yin hakan?