برای درک بیتکوین، باید مشکلی را که حل میکند، بفهمید ونسس سزارس
یک اکوسیستم جهانی از فعالیتهای اقتصادی در حال شکلگیری پیرامون شبکه بیتکوین و پذیرش آن به عنوان هم ذخیره ارزش و هم واسطه مبادله است. این سیستم شامل بازارهایی برای نگهداری، خدمات پرداخت، سختافزار و خدمات در صنایع استخراج و انرژی، همچنین خدمات مالی گستردهتر مانند معاملات و مشتقات است. شرکتکنندگان در این بازارها از افراد گرفته تا مؤسسات بزرگ را شامل میشوند که همگی با زیرساخت شبکهای مشترک که بر پایه پروتکلهای نرمافزاری متنباز ساخته شده، تعامل دارند.
در قلب این سیستم، یک دفترکل توزیعشده جهانی و قابل حسابرسی عمومی قرار دارد که هر تراکنش را بهصورت شفاف ثبت میکند. ماهیت غیرمتمرکز و قابل مشاهده این دفترکل و دادههای زیربنایی آن، امکان تحلیل اقتصادی آنی در مقیاس جهانی را برای افراد و مؤسسات بدون نیاز به واسطهها فراهم میکند. بنابراین، برخلاف سیستم پولی سنتی، بخش زیادی از فعالیتهای داخلی بیتکوین کاملاً قابل مشاهده است.
8.1 ماهیت دفترکل بیتکوین
دفتر کل تراکنشهای بیتکوین (که به آن تایمچین یا بلاکچین نیز گفته میشود) یک رکورد عمومی و دارای مهر زمانی از تمام تراکنشهای معتبر است که تاکنون در شبکه انجام شدهاند. در سیستم مالی سنتی، تراکنشهای داخلی فقط برای شرکتکنندگان مجاز مانند بانکها، نهادهای نظارتی یا اپراتورهای داده مانند سوئیفت، BACS یا SEPA قابل مشاهده هستند. دسترسی به دادههای پرداخت در سیستمهای سنتی میتواند بسیار محدود و پرهزینه باشد.
در مقابل، در شبکه بیتکوین، هر کسی با اتصال به اینترنت میتواند تمام تراکنشها را از بزرگترین مقدار ارزش تا کوچکترین واحد ساتوشی مشاهده کند. شرکتکنندگان میتوانند عرضه کل بیتکوین را به صورت لحظهای رصد کنند، فعالیت آدرسها و کیف پولها را دنبال کنند و پاداشها و رفتار کارمزد ماینرها را مشاهده نمایند. اگرچه فعالیتهای قابل مشاهده در دفتر کل به آدرسهای کلید عمومی مرتبط است و نه هویتهای فردی، اما امکان جمعآوری مجموعه دادههای بزرگ درباره رفتار خرجکرد وجود دارد و این امر به همه اجازه میدهد تا فعالیت اقتصادی را به صورت لحظهای گردآوری و بررسی کنند. با رشد شبکه و پذیرش بیشتر آن به عنوان منبع حقیقت اقتصادی، ممکن است شاهد کاهش وابستگی به نهادهای دولتی و ارائهدهندگان شخص ثالث برای تولید تحلیلهای آماری و گزارشهای رفتار خرجکرد باشیم.
۸.۱.۱ نودها و بلاک اکسپلوررها
هر کسی که بخواهد دفتر کل بیتکوین را به طور مستقل تأیید کند و به دادههای آن دسترسی داشته باشد، باید یک نود کامل اجرا کند. نود کامل اغلب به عنوان بنیادیترین راه برای مشارکت و تأیید اقتصاد بیتکوین توصیف میشود. این نرمافزار به صورت متنباز در دسترس جهانی است و با اجرا شدن، کل دفتر کل بیتکوین را از «بلاک پیدایش» که در ژانویه ۲۰۰۹ منتشر شد تا به امروز دانلود و اعتبارسنجی میکند. همچنین با کمک به تأیید تراکنشهای جدیدی که به دفتر کل افزوده میشوند، امنیت شبکه بیتکوین را پشتیبانی میکند. با دسترسی به دفتر کل بیتکوین به این روش، نود کامل به عنوان منبع حقیقت برای پژوهشگران و حسابرسان شبکه عمل میکند. و برای کاربران بیتکوین، نود کامل به عنوان دروازهای «خودمختار» به اطلاعات تراکنشی اقتصاد بیتکوین عمل میکند، زیرا با حذف وابستگی به خدمات شخص ثالث، حریم خصوصی و امنیت را افزایش میدهد.
در حالی که نودهای کامل داده خام را دانلود میکنند، بلاک اکسپلوررهایی مانند mempool.space یا blockstream.info یک رابط بصری برای جستجو و تفسیر فعالیت دفتر کل ارائه میدهند. بلاک اکسپلورر امکان ردیابی تراکنشهای منفرد و مشاهده موجودی و تاریخچه کیف پولها را فراهم میکند. همچنین شاخصهایی از فعالیت ماینرها مانند پاداش بلاک و دادههای کارمزد تراکنش را نمایش میدهد.
در کنار هم، نودهای کامل و بلاک اکسپلوررها ابزارهایی هستند که شفافیت شبکه بیتکوین را قابل استفاده میکنند.
کارمزد فعلی تراکنش (اولویت پایین، متوسط و بالا) چقدر است؟
چند تراکنش در ممپول منتظر بلاک بعدی هستند؟
به آخرین بلاک در دفتر کل دسترسی پیدا کنید.
چند تراکنش در این بلاک قرار گرفتهاند؟
ماینر این بلاک را نام ببرید.
پاداش این بلاک چه مقدار بود؟
به یک تراکنش در این بلاک دسترسی پیدا کنید.
این تراکنش چند ورودی و خروجی دارد؟
ارزش تراکنش به بیتکوین و دلار آمریکا چقدر است؟
تفاوتهای نحوه جابجایی پول در سیستم سنتی و نحوه استفاده یک کسبوکار یا دولت از این نوع شفافیت را بحث کنید.
8.2 معیارها برای تحلیل دفتر کل
از آنجا که شفافیت بیتکوین با سیستمهای مالی سنتی متفاوت است — جایی که بخش زیادی از جریان پولی پشت درهای بسته نهادها رخ میدهد — این شفافیت زمینهای غنی برای تحلیلهای زنجیرهای فراهم میکند؛ جایی که دادههای سطح شبکه به ابزاری برای درک رفتار کاربران، جریانهای پولی و روندهای بلندمدت تبدیل میشود. این شاخصها میتوانند به پرسشهای مشخصی پاسخ دهند، مانند اینکه شبکه تا چه اندازه فعال است، آیا سکهها در حال انباشت یا فروش هستند و آیا امنیت شبکه در حال افزایش است یا خیر.
درک این شاخصها نه تنها برای کاربران بیتکوین مفید است، بلکه برای پژوهشگران یا سیاستگذاران که به دنبال بینش در این سیستم مالی منحصربهفرد و شفاف هستند نیز کاربرد دارد.
این بخش برخی از شاخصهای رایج برای تحلیل فعالیت بیتکوین را که در زیرمجموعههایی گروهبندی شدهاند، ارائه میدهد. این فهرست جامع نیست. برای مشاهده فهرست کاملتر و توضیحات به www.bitcoinmagazinepro.com/charts مراجعه کنید.
۸.۲.۱ شاخصهای آدرس
شاخصهای آدرس برای پایش در طول زمان مفید هستند، زیرا سطح فعالیت در شبکه بیتکوین را نشان میدهند. برای مثال، با افزایش پذیرش بیتکوین، تعداد آدرسهای فعال نیز افزایش مییابد. میتوانیم این موضوع را با بررسی تعداد آدرسهایی که حداقل مقدار مشخصی بیتکوین، مثلاً ۰.۱ BTC، را در یک بازه زمانی معین (مثلاً یک سال) نگه میدارند، دقیقتر بررسی کنیم. اگرچه این شاخص تصویری از روند پذیرش بیتکوین در طول زمان ارائه میدهد، اما کامل نیست، زیرا یک فرد میتواند چندین آدرس بیتکوین داشته باشد. از سوی دیگر، صرافیها یا ETFها ممکن است هنگام نگهداری وجوه برای تعداد زیادی از افراد، به عنوان یک موجودیت واحد ظاهر شوند.
آدرسهایی که بیش از X بیتکوین نگه میدارند بر اساس سال. منبع: Bitcoin Magazine Pro.
با مقایسه آدرسها با قیمت فعلی بازار BTC میتوان درصد کل آدرسهای بیتکوین را که در سود هستند مشاهده کرد. این امکان را میدهد تا احساسات بازار را رصد کنیم، زیرا میتوانیم ببینیم چه بخشی از بازار بیتکوین را با سود یا زیان نگه داشته است.
برای مثال، درصد سود تحققنیافته نمودار زیر نسبت تمام آدرسهای دفترکل را که سود تحققنیافته بر حسب دلار آمریکا دارند نشان میدهد. توجه داشته باشید که چون این نمودار نزدیک به بالاترین قیمت تاریخی بیتکوین گرفته شده، درصد آدرسهایی که سود تحققنیافته دارند نزدیک به صد درصد است. همچنین میبینیم که دورههای طولانی با درصد سود تحققنیافته کمتر از یک انحراف معیار از میانگین، غیرمعمول هستند. بنابراین، افت به زیر این خط ممکن است نقطه ورود خوبی برای خریداران باشد.
درصد سود تحققنیافته. منبع: checkonchain.com
۸.۲.۲ شاخصهای زنجیرهای
شاخصهای زنجیرهای مفید هستند زیرا بینشی فراتر از قیمت و شاخصهای آدرس درباره رفتار شبکه ارائه میدهند. این شاخصها به تحلیلگران کمک میکنند تا اقدامات و احساسات انواع مختلف شرکتکنندگان، مانند دارندگان بلندمدت در مقابل معاملهگران کوتاهمدت را با رصد نحوه نگهداری، جابجایی یا ارزشگذاری سکهها در طول زمان درک کنند. این شاخصها با تکیه بر شفافیت دفترکل، پویاییهای پنهان بازار مانند انباشت، توزیع یا حتی اطمینان سرمایهگذاران را آشکار میکنند. این ویژگی آنها را برای شناسایی روندهای ساختاری، ارزیابی داغ یا کمارزش بودن بازار و پیشبینی نقاط عطف در چرخه بازار بهویژه مفید میکند.
برای مثال، با بررسی ارزش داراییهای BTC از زمانی که آخرین بار جابجا شدهاند، میتوانیم تشخیص دهیم که آیا بازار تحت فشار است یا خیر (همانند زمانی که در کف یک چرخه بزرگ قرار دارد). این شاخص با نام قیمت تحققیافته شناخته میشود و به ما «میانگین قیمت تمامشده» تمام BTCهای در گردش را میدهد. اگر قیمت بازار به زیر قیمت تحققیافته برسد، نشان میدهد که در مجموع، اکثر آدرسها در ضرر کاغذی قرار دارند.
با گروهبندی دادههای دفترکل بر اساس سن، میتوانیم نشان دهیم که چگونه مقدار BTC در طول زمان بین آدرسها جابجا میشود که این امر الگوهای موجمانندی را در نموداری به نام امواج HODL ایجاد میکند.
امواج HODL بیتکوین. منبع: Bitcoin Magazine Pro.
امواج HODL نشان میدهند که دارندگان بلندمدت، میانمدت و کوتاهمدت با BTC خود چه میکنند. برای مثال، در نمودار بالا، دارندگان کوتاهمدت با رنگ قرمز و نارنجی نشان داده شدهاند و میتوانیم جهشهای فعالیت را ببینیم، زمانی که این گروه در نزدیکی سقفهای بازار به سرعت خرید میکنند. در سوی دیگر، میبینیم که دارندگان بسیار بلندمدت (با رنگ بنفش و آبی) سهم خود را از کل شبکه به طور پیوسته افزایش میدهند که نشاندهنده اطمینان بالای این گروههاست. این نمودار کامل نیست، زیرا برخی سکهها ممکن است از آدرسهای قدیمی به آدرسهای جدید تحت کنترل همان کاربر منتقل شوند. با این حال، دید جالبی از اطمینان دارندگان بلندمدت ارائه میدهد.
راه دیگری برای بررسی «پول هوشمند» دارندگان بلندمدت، بررسی روزهای سکه نابودشده (CDD) است. مفهوم «روزهای سکه» حاصل ضرب تعداد BTC در تعداد روزهایی است که سکهها آخرین بار جابجا شدهاند. برای مثال، ۵ BTC که به مدت ۱۰۰ روز جابجا نشده، ۵۰۰ روز سکه جمع کرده است و ۱۰ BTC که به مدت ۱۰ روز جابجا نشده، ۱۰۰ روز سکه جمع کرده است. به این ترتیب، به سکههایی که مدت بیشتری نگهداری شدهاند وزن بیشتری میدهیم. زمانی که این سکهها جابجا میشوند، آن روزهای سکه «نابود» میشوند. این شاخص افزایش CDD را در زمانهای حرکت قابل توجه قیمت نشان میدهد که به تحلیلگران امکان میدهد فعالیتهای عادی بازار را از تغییرات معنادار در احساس دارندگان بلندمدت تفکیک کنند.
شاخص دیگری که ممکن است به شناسایی کمارزش یا بیشارزش بودن BTC در بازار کمک کند، نسبت ارزش بازار به ارزش تحققیافته یا MVRV است. این شاخص به سادگی به صورت نسبت ارزش بازار (تعداد BTCهای در گردش ضربدر قیمت بازار) تقسیم بر ارزش تحققیافته (مجموع تمام BTCها از زمانی که آخرین بار جابجا شدهاند) محاسبه میشود. MVRV بالا نشان میدهد که سکههای بیشتری در سود هستند (اغلب در نزدیکی سقفهای بازار دیده میشود) و MVRV پایین نشاندهنده این است که بسیاری از سکهها با ضرر نگهداری میشوند (در کفهای بازار مشاهده میشود).
۸.۲.۳ شاخصهای استخراج
شاخصهای استخراج برای درک امنیت، مشوقهای اقتصادی و سلامت کلی شبکه بیتکوین مفید هستند. شاخصهایی مانند نرخ هش، درآمد ماینرها، سختی استخراج و نسبت کارمزدها نشان میدهند چه میزان قدرت محاسباتی شبکه را ایمن میکند و ماینرها تا چه اندازه برای فعالیتهای خود پاداش میگیرند.
نرخ هش شبکه بیتکوین شاید رایجترین شاخص سلامت شبکه و قدرت امنیت آن باشد. از آنجا که فرآیند استخراج شبکه را ایمن میکند و صحت تراکنشها در دفترکل را تأیید میکند، هرچه سطح قدرت محاسباتی (یا هشینگ) بیشتر باشد، برای یک مهاجم مخرب سختتر خواهد بود که شبکه را تحت کنترل بگیرد و به آن حمله کند.
نرخ هش بیتکوین. منبع: Bitcoin Magazine Pro.
نمودار بالا نشان میدهد که در ماه مه ۲۰۲۵، کل قدرت محاسباتی شبکه حدود ۹۰۰ تراهش بر ثانیه (۹۰۰ تریلیون محاسبه رمزنگاری «هش» در هر ثانیه) است. اگر نرخ هش در حال افزایش باشد، نشان میدهد که شبکه ایمنتر میشود که برای کاربران اطمینانبخش است.
شاخص Puell Multiple (توسط David Puell طراحی شده) چرخه بازار را از دیدگاه ماینرها و درآمد آنها بررسی میکند. این شاخص با تقسیم میزان صدور روزانه BTC (بر حسب دلار آمریکا) بر میانگین متحرک ۳۶۵ روزه ارزش صدور روزانه محاسبه میشود. این شاخص به شناسایی دورههای فشار یا آسودگی ماینرها کمک میکند. به طور تاریخی، مقدار بالاتر از ۳ پیش از کاهش ارزش بازار BTC رخ داده، زیرا نشان میدهد ماینرها بسیار سودآور هستند. مقدار کمتر از ۰.۵ نشاندهنده فشار است و به طور تاریخی کفهای بازار برای ارزش BTC را نشان داده است.
8.3 آینده معیارهای درونزنجیرهای
بسیاری از مردم فکر میکنند که غیرمتمرکز بودن به معنای از دست دادن کنترل است. این کاملاً درست نیست. شما میتوانید کنترل را بهبود ببخشید اگر کنترل را به عنوان کنترل رویدادها و نه افراد ببینید. در این صورت، هرچه افراد بیشتری را داشته باشید که رویدادها را کنترل میکنند - هرچه افراد بیشتری را داشته باشید که به کنترل رویدادها اهمیت میدهند، افراد بیشتری را خواهید داشت که به طور فعال برای ایجاد رویدادهای مطلوب تلاش میکنند. ویلبور ال. کریچ
آینده شاخصهای درونزنجیرهای در تدوین دادههای کلان اقتصادی بسیار امیدوارکننده است، به ویژه با رشد و اهمیت روزافزون اقتصاد بیتکوین.
برخلاف شاخصهای سنتی اقتصادی که اغلب به گزارشهای تأخیری، مبتنی بر نظرسنجی یا غیرشفاف متکی هستند، دادههای درونزنجیرهای سوابق انتقال ارزش را به صورت آنی، شفاف و غیرقابل تغییر ارائه میدهند. با ادغام بیشتر بیتکوین در تجارت جهانی، حجم تراکنشهای درونزنجیرهای، فعالیت کاربران و تعاملات شبکه میتواند به عنوان شاخصهای آنی برای هزینهکرد مصرفکننده، حوالهها و جریان سرمایه عمل کند.
ماهیت باز دفترکل بیتکوین در عمل به این معناست که هر کسی میتواند از دادههای آن برای جمعآوری و گزارش روندها یا واگراییهای کلان اقتصادی استفاده کند، بدون اینکه نیاز به تکیه بر گزارشهای منابع متمرکز یا «رسمی» دولتی داشته باشد. در حالی که شاخصهای شرح داده شده در این بخش هماکنون به عنوان شاخصهای پیشرو احساسات سرمایهگذاران و تمایل به ریسک عمل میکنند، در آینده میتوانند به عنوان ورودیهای حیاتی برای مدلهای اقتصادی گستردهتر رفتار بازار و مصرفکننده مورد استفاده قرار گیرند. این مدلها میتوانند به صورت آنی و از پایین به بالا تولید شوند و روشهای سنتی ساخت مدلهای اقتصادی را به چالش بکشند.
8.4 تراکنش روز پیتزا
تا اینجا، این ماژول بر استفاده از ماهیت باز دفتر کل بیتکوین برای جمعآوری معیارهای مفید از دادههای تجمیعشده تراکنشها تمرکز داشته است. با این حال، امکان استفاده از دادههای دفتر کل و بلاک اکسپلوررها برای بررسی تراکنشهای واقعی و ردیابی حرکت وجوه درون شبکه وجود دارد.
هر سال در ۲۲ مه، جامعه بیتکوین لازلو هانیچ را گرامی میدارد؛ کسی که اولین فرد گزارششدهای بود که با استفاده از بیتکوین کالای فیزیکی خریداری کرد. در ۱۸ مه ۲۰۱۰، هانیچ در یک انجمن Bitcointalk.org اعلام کرد که به دنبال پیتزا است و حاضر است با بیتکوین پرداخت کند. او ۱۰٬۰۰۰ بیتکوین به هر کسی که حاضر به انجام این معامله باشد پیشنهاد داد. او چند روز صبر کرد تا اینکه یک دانشجوی ۱۹ ساله به نام امیر این پیشنهاد را پذیرفت و دو پیتزای بزرگ فرستاد.
تراکنش Pizza Day را هر کسی میتواند مشاهده کند و شناسه تراکنش آن به شرح زیر است:
وارد کردن این شناسه تراکنش در mempool.space اطلاعات زیر را نشان میدهد:
تاریخ و زمان تراکنش: ۲۲ مه ۲۰۱۰
کارمزد تراکنش شبکه: ۹۹٬۰۰۰٬۰۰۰ سات (در آن زمان کمتر از ۱ سنت یورو بود. در مه ۲۰۲۵، این مبلغ معادل ۹۵٬۰۷۲٫۶۷ یورو است)
ارتفاع بلاک: ۵۷٬۰۴۳
تعداد تاییدیهها: ۸۳۸٬۶۴۵ (این تعداد بلاکهایی است که پس از این تراکنش به دفتر کل اضافه شدهاند)
تعداد ورودیهای تراکنش: ۱۳۱
تعداد خروجیهای تراکنش: ۱
با کلیک روی کلید عمومی خروجی (که به XaxFyQ ختم میشود و میدانیم متعلق به امیر است که ۱۰٬۰۰۰ بیتکوین بابت دو پیتزا دریافت کرد)، اطلاعات زیر نمایش داده میشود:
این آدرس در حال حاضر موجودی ۰٫۰۰۲۵۷۸۷۹ بیتکوین دارد و به نظر میرسد که در ۱۴ تراکنش مشارکت داشته است که آخرین آن در ۱۳ دسامبر ۲۰۲۴ بوده است.
۸.۴.۱ فعالیت: بحث گروهی
مزایا (مانند حسابرسی، پاسخگویی) یا ریسکها (مانند نگرانیهای حریم خصوصی) برای افراد یا کسبوکارها هنگام استفاده از چنین سیستم تراکنش شفاف و بازی را توصیف کنید.
این نوع شفافیت مالی چگونه میتواند بر صنایعی مانند خیریه، تدارکات دولتی، حوالهها یا اجرای قانون تأثیر بگذارد؟
آیا سیستمهای بانکی سنتی باید سطح مشابهی از شفافیت را ارائه دهند؟ آیا بازار آنها را مجبور به این کار خواهد کرد؟
