Kubadilishana, Thamani na Bei

Aina ya shughuli

• Mchezo wa kuigiza - Kuigiza majukumu - Mchezo

Muda

• Dakika 60

Kugawanya vikundi

• Darasa zima

Maelezo

Katika mchezo huu wa kuigiza wa dakika 60 kwa darasa zima, wanafunzi wanaigiza kama manusura wa ajali ya meli ambao lazima wapate rasilimali muhimu ili 'kuishi' kwa wiki moja kwenye kisiwa cha jangwa. Kwa kutumia kadi za kucheza kuwakilisha zana na vifaa, wanafunzi wanaanza na kubadilishana vitu moja kwa moja, wakifanya mazoezi ya mazungumzo huku wakikumbana na vikwazo vya kawaida vya biashara kama ziada, upungufu, na kutokuwepo kwa mahitaji yanayolingana. 'Uwindaji wa Ganda' wa muda mfupi unaanzisha pesa ya bidhaa, ambapo wanafunzi wanakusanya tokeni ambazo zinaweza kutumika kurahisisha kubadilishana. Ganda yanapoanza kutumika, darasa linaingia kwenye soko linaloongozwa ambapo wanafunzi wanaweka bei, wanajibu mahitaji na usambazaji, na wanapata uzoefu wa ugunduzi wa bei. Shughuli inahitimishwa na kupanga bajeti na mnada au mzunguko wa kubadilishana wa vitu vya 'hazina' wanavyotamani, ikiunganisha na sababu ya kuwepo kwa pesa.

Matokeo ya Kujifunza

• Wanafunzi wanapata uzoefu wa kubadilishana, 'kutokuwepo kwa mahitaji yanayolingana,' upungufu, usambazaji/mahitaji, ugunduzi wa bei, kupanga bajeti, na minada.
• Daraja kuelekea pesa: pesa ya bidhaa (maganda) na jinsi pesa inavyosaidia biashara.

Vifaa

• Kadi za kucheza
• ‘Maganda’ (tokeni halisi: miduara ya karatasi, vitufe, maganda ya ufundi)
• Sanduku la hazina (Sanduku dogo/bahasha)
• Kadi ya zawadi (kadi ya zawadi ya KSh 100 ambayo imeisha muda au bandia)
• Kadi tupu za flash (au vipande vya karatasi)
• Ni vizuri kuwa na: Msaada wa kuona (Tazama Kiambatisho A & B), Ramani ya hazina, Stika za zawadi

Vifaa vya ziada

• Kipima muda/saa ya simu
• Ubao mweupe au skrini
• Kalamu ya ubao
• Ni vizuri kuwa na: Ubao mweupe/kalamu, projekta, kengele/ishara ya muda, muziki (hiari kwa uwindaji wa hazina)

UTARATIBU

UFUNGUZI

Dakika 3

• Ficha pesa ya bidhaa (maganda) darasani kabla ya wanafunzi kuingia darasani
• Kagua msamiati kama utangulizi: Biashara, pesa, bei… n.k.
• Kagua ishara za kurejesha umakini na sheria za muda.

Lengo Kwa Maneno ya Mwanafunzi

• Badilishana vitu ili kuishi wiki moja kwenye kisiwa cha jangwa.

KABLA YA SHUGHULI

Dakika 5

1. Simulia hadithi ya nyuma inayoelezea jinsi wanafunzi walivyopata ajali ya meli. Tumia msaada wa kuona ikihitajika. (Tazama Kiambatisho A)

Kwa mfano…

“Unaishi katika mji mdogo wa pwani na unafanya kazi kama mvuvi. Siku moja, unaenda baharini na wenzako kutafuta samaki wa siku. Kila kitu ni shwari na mashua inasonga polepole juu ya bahari tulivu huku mewa wakiruka juu. Unapopoteza mwambao machoni na mashua inaingia kwenye maji marefu zaidi, pale kwenye upeo wa macho, dhoruba inaanza kutanda. Unaona mawingu meusi yakikusanyika na kuelekea kwenye mashua. Nahodha anaamua kurudi ufukweni na anageuza mashua kuelekea bandarini, lakini imechelewa. Dhoruba inakuja haraka na inawafikia wafanyakazi haraka kuliko mashua inavyoweza kuwatorosha - hakuna pa kukimbilia.

Ndani ya dakika chache mawimbi ya bahari yanavunja mbele ya mashua. Upepo unavuma, povu linapulizwa hewani na mashua inaanza kuyumba sana kutoka upande mmoja hadi mwingine. Unapotazama nyuma yako, unaona ukuta mkubwa wa mawingu meusi ukitoka baharini hadi angani - dhoruba inakuja kwako na kwa wenzako…”

1. Waulize wanafunzi wataje vitu ambavyo wangahitaji kwenye kisiwa cha jangwa ili kuishi. Chochea majibu vitu vinne vilivyochaguliwa kwa ajili ya shughuli hii (yaani panga, fimbo ya uvuvi, hema na kiberiti) na uonyeshe kwa darasa ukitumia vifaa vya kuona.
2. Eleza kwamba kadi za kucheza zitawakilisha kitu wanachohitaji ili kuishi.
3. Sema upya lengo na madhumuni kwa maneno ya mwanafunzi.

SIKU YA 1 - MABADILISHANO

Dakika 10

Maandalizi

1. Gawa kadi kadhaa kwa kila mwanafunzi, kadi kadhaa za aina moja.

• Mwanafunzi A = Almasi, Mwanafunzi B = Mioyo n.k.

1. Eleza kwamba aina ya kadi inawakilisha vitu walivyopata

• Almasi = Panga, Mioyo = Fimbo za uvuvi, Vilabu = Hema, Spedi = Kiberiti

1. Uliza kila mwanafunzi angefanya nini na hicho kitu. Wanapofafanua jinsi watakavyotumia kitu chao, chukua kadi kutoka kwa mwanafunzi na uiweke kwenye rundo la 'imetumika' katikati ya kundi.
2. Baada ya kila mwanafunzi kutumia moja ya vitu vyao, uliza watafanya nini na vitu vilivyobaki - chochea kwamba itawalazimu kubadilishana kile WALICHONACHO kwa kile WANACHOHITAJI (Tazama Kiambatisho B)

Onesha mfano

• Mwalimu anaonyesha mfano rahisi wa kubadilishana na mwanafunzi (toa ofa ↔ ofa mbadala ↔ makubaliano). Andika mifano ya sentensi ubaoni, ikihitajika: “Nina ____. Nahitaji ____.” / “Naweza kubadilisha ____ kwa ____.”

Badilishana

• Eleza jedwali la kubadilishana (Tazama Kiambatisho B)
• Wanafunzi wana dakika 5 kubadilishana kile WALICHONACHO kwa kile WANACHOHITAJI.
• Wakati muda ukiisha, tumia mwito wa pamoja kumaliza.

Kipimo cha Mafanikio & Majumuisho

• Kidole gumba juu : mahitaji yote yametimizwa / karibu / bado
• Jadili: Nini kilikuwa rahisi/gumu? Nani alikuwa na vingi sana? Vichache sana? Tambulisha upungufu na usambazaji & mahitaji.

Tafakari

• Waulize wanafunzi: “Jambo moja lililonisaidia kubadilishana lilikuwa ______.”

SIKU YA 2 - MABADILISHANO… tena

Dakika 10

Mandalizi

1. Kagua makundi ya kadi na vitu vinavyowakilisha

• Diamond = Panga, Hearts = Mishingo ya kuvulia samaki, Clubs = Mahema, Spades = viberiti

1. Mara nyingine tena, uliza kila mwanafunzi angefanya nini na kitu alichopata. Watakapofafanua jinsi watakavyotumia kitu chao, chukua kadi kutoka kwa mwanafunzi na uiweke kwenye rundo la 'imetumika' katikati ya kundi.
2. Baada ya kila mwanafunzi kutumia moja ya vitu vyake, uliza watafanya nini na vitu vilivyobaki - chochea kwamba italazimu wafanye biashara tena kwa kile WALICHONACHO ili kupata WANACHOHITAJI.

Onesha mfano

• Mwalimu anaonyesha biashara rahisi na mwanafunzi (toa ↔ jibu ↔ makubaliano). Andika mifano ya sentensi ubaoni, ikihitajika: “Nina ____. Nahitaji ____.” / “Ninaweza kubadilisha ____ kwa ____.”

Badilishana

• Eleza jedwali la biashara (Kiambatisho B)
• Wanafunzi wana dakika 5 kubadilishana kile WALICHONACHO kwa kile WANACHOHITAJI.
• Wakati muda ukiisha, tumia mwito wa pamoja kumaliza.

Ukaguzi & Majumuisho

• Kidole juu : mahitaji yote yametimizwa / karibu / bado
• Jadili: Nini kilikuwa rahisi/gumu? Nani alikuwa na vingi? Nani alikuwa na vichache?

Somo Fupi

• Siku ya 2 inapaswa kuwa ngumu zaidi kuliko Siku ya 1 ya kubadilishana.
• Wanafunzi wanagundua haraka kwamba ni ngumu isipokuwa watu wawili wanataka kile mwingine anacho (mnasaba wa matakwa).
• Taja tatizo: “Nataka A, una B… biashara imekwama.”
• Daraja: “Watu walivumbua pesa ili kutatua tatizo hili.”

SIKU YA 3 - UPUNGUFU & JUHUDI: “Uwindaji wa Ganda”

dakika 10

Mandalizi

• Kama tokeni (maganda) bado hayajafichwa darasani, tumia muda huu kukamilisha hilo sasa.
• Eleza: “Maganda ni maalum kwenye kisiwa hiki. Yanatumika kama pesa. Kusanya mengi uwezavyo.”
• Weka sheria za heshima na usalama - hakuna kuiba, hakuna kusukumana n.k.

Uwindaji Hazina

• Uwindaji wa maganda wa dakika 5 (ficha maganda 2–3 mara idadi ya wanafunzi darasani/ukumbini; badilisha ugumu).
• Kumbuka kuhesabu ni maganda mangapi umeficha darasani.

Hesabu & Rekodi

• Timu/wapya wawili wanahesabu maganda. Chora mchoro mfupi wa mstari ubaoni (nani ana mengi/chache).
• Jadili upungufu na juhudi.

Somo Fupi

• Fafanua pesa ya bidhaa (kitu ambacho watu wanatumia kama pesa).
• Tumia vifaa vya kuona ili kuonyesha mifano ya pesa za zamani.
• Uliza: “Je, maganda yanaweza kuwa pesa hapa?”

Tafakari

• “Kama maganda yakigeuka kuwa pesa, bei ya vitu itakuwaje? Kwa nini?”

SIKU YA 4 - PESA YA BIDHAA & BEI: “Soko la Maganda”

Dakika 10

Mandalizi

1. Kagua makundi ya karata na vitu vinavyowakilisha

• Almasi = Panga, Mioyo = Mikuki ya kuvulia samaki, Vilabu = Mahema, Spedi = viberiti

1. Uliza kila mwanafunzi angefanya nini na kitu alichopata.Sikiliza matumizi yao na tupa karata kwenye rundo la 'imetumika'.
2. Chochea kwamba watalazimika kubadilishana tena kile WALICHONACHO kwa kile WANACHOHITAJI lakini safari hii wanaweza pia kutumia pesa ya bidhaa - maganda.

Onesha

• Mwalimu anaonyesha muamala rahisi na mwanafunzi (toa ↔ jibu ↔ makubaliano). Andika mifano ya sentensi ubaoni, ikihitajika:
  “Nina ____. Nahitaji ____.” / “Ninaweza kubadilisha ____ kwa ____.”
• Sisistiza kwamba wanafunzi wanaweza kuamua bei ya vitu

Badilishana

• Eleza gridi ya kubadilishana (Kiambatisho B)
• Wanafunzi wana dakika 5 kubadilisha walicho nacho kwa wanachohitaji.
• Wakati muda ukiisha, tumia mwito wa kumaliza.

Kagua & Jadili

• Kidole juu : mahitaji yote yametimizwa / karibu / bado
• Jadili: Nini kilikuwa rahisi/mgumu zaidi kwa kutumia pesa? Uliwalipa bei gani? Mwishowe ulipata maganda mengi au machache? Je, hili lilikuwa la haki?

Siku ya 5 - BAJETI & MINADA: Sanduku la Hazina

Dakika 15

Maandalizi

• Ficha sanduku la hazina mahali fulani darasani wakati wanafunzi wanakamilisha biashara ya Siku ya 4.

Kisitu cha Hadithi

• Wafanyakazi waliokwama wanaangalia na kupata hazina
• Jumuisha kadi ya zawadi ya $100 ya Amazon/Walmart n.k. (bandia)

Utafutaji wa hazina

• Wanafunzi wanatafuta kisiwa cha jangwa (darasa) kutafuta sanduku la hazina
• Baada ya kupatikana, eleza kuhusu zawadi na jinsi itakavyotumika.

Orodha ya Matamanio

• Wanafunzi wanaweza kutumia kadi ya zawadi kuweka bidhaa moja ya kifahari kila mmoja kwenye orodha ya matamanio.
• Chukua kalamu na karatasi na uorodheshe kila bidhaa iliyoombwa na wanafunzi na andika jina lao karibu na bidhaa hiyo.
• Oda inawekwa na siku inayofuata, bidhaa zinawasili.

SIKU YA 6 - ORODHA YA MATAMANIO

Kwa shughuli hii ya pili mwisho kuna chaguzi mbili za kufanya:

CHAGUO 1 – Ugawaji wa Bahati Nasibu na Biashara (RAHISI)

Bidhaa za orodha ya matamanio zinaweza kugawiwa kwa wanafunzi kwa bahati nasibu. Hii inaweza kuelezwa kupitia hadithi ya ubunifu. Kwa mfano, hakuna uwanja wa kutua kwenye kisiwa, hivyo bidhaa ziliangushwa kwa parachuti na kusambaa kisiwa kizima. Kuanzia hapa, wanafunzi wanaweza kubadilishana bidhaa ya kifahari waliyo NAYO kwa ile wanayo HITAJI. Wanaweza kutumia maganda yao yaliyobaki kupata wanachotaka.

Maandalizi ya Biashara

• Eleza kwa wanafunzi, kama ilivyokuwa wakati wa kubadilishana kadi za kucheza, wanaweza kuamua bei na kubadilishana kile walicho NACHO kwa kile wanacho HITAJI.

Biashara

• Wanafunzi wana dakika 5 kubadilishana kile walicho NACHO kwa kile wanacho HITAJI.
• Lengo ni kupata bidhaa ya kifahari waliyoomba.
• Maganda na vitu vingine (kadi za kucheza) vinaweza kujumuishwa kwenye biashara.
• Wakati muda ukiisha, tumia mwito wa kumaliza.

CHAGUO 2 – Mnada (NGUMU)

• Mtu aliyepata kadi ya zawadi alipeleka bidhaa kwenye makazi yao kisiwani. Sasa anamiliki bidhaa zote na anaweza kuziuza kwa anayetoa dau kubwa zaidi.
• Mwalimu sasa anauza bidhaa kupitia mnada. Wanafunzi wanatumia maganda yao kushindana kwenye mnada na kujaribu kushinda bidhaa yao ya kifahari.

Maandalizi ya Mnada (dakika 5)

• Eleza kuhusu mnada wa Kiingereza (bei hupanda; mkono wa mwisho unashinda). Fanya mazoezi ya kuinua/kushusha paddle.
• Sheria ya bajeti: usiwahi kutoa dau la maganda mengi kuliko ulivyo nayo; panga mapema.

Minada (dakika 10)

• Piga mnada bidhaa moja baada ya nyingine kwa wanafunzi.
• Wanafunzi wanatoa dau kwa bidhaa wakitumia maganda yao.

Majumuisho ya Mnada (dakika 5)

• Bajeti ni nini bajeti? Bei zilionyesha vipi mahitaji? Je, ilikuwa haki? Sheria zingebadilisha vipi matokeo?

UFUATILIAJI (dakika 2)

• Ni vitu gani vilikuwa vya bei ghali? Kwa nini? Wapi upatikanaji ulionekana kuwa mdogo? Ni mikakati gani ilifanya kazi?
• “Pesa zilifanya biashara kuwa rahisi kwa sababu ______.”
• Kubadilishana bidhaa ilikuwa ngumu → maganda yalisaidia (pesa za bidhaa) → pesa zinatatua tatizo la kutokuwepo kwa mahitaji yanayofanana.
• Daraja kuelekea Bitcoin – jadili kwamba Bitcoin ni pesa inayosaidia watu kubadilishana bidhaa na huduma.
• Jadili baadhi ya tofauti kati ya Bitcoin na maganda waliyokuwa wakitumia.

SIKU YA 7 - UHURU

• Kwa kutumia vitu vyote walivyo navyo, waone kama wanaweza kubuni njia ya kutoka kwenye kisiwa.
• Waulize wanafunzi WAZI-WILI-SHIRIKI ili kupata mawazo muhimu.
• Kama darasa, tengenezeni mpango wa kutoroka kisiwa na kupata njia ya kurudi salama.

UFUATILIAJI

• Andika haraka au chora: “Jambo moja nililojifunza kuhusu biashara au pesa.”
• Tembea kwenye maonyesho ya bei na matokeo ya mnada; jadili haki na masoko.
• Changamoto ya hiari (kwa wakubwa): Buni pesa mpya ya kisiwa (kanuni, kikomo cha upatikanaji, jinsi ya kuzuia udanganyifu).

MWISHO

• Kusanya vifaa vyote
• Hakikisha kadi zote za kucheza zimerudishwa ili kuhakikisha mgawanyo sawa kati ya makundi yote kwa shughuli nyingine.

MAELEZO

Usimamizi wa darasa

• Weka mipaka ya “Soko”; tumia mwito wa pamoja (mf. “Bit, block… BOOM!”).
• Sheria za biashara zimebandikwa: 1) Kuwa mkarimu, 2) Toa/Kutoa pendekezo mbadala, 3) Hakuna kunyang’anya, 4) Malizia kwa kushikana mikono/kupeana tano, 5) Rudi mahali pako baada ya mwito.
• Ikihitajika, gawiwa majukumu (Wasaidizi wa Benki/Maharamia, Wasimamizi wa Soko) ili kuelekeza nguvu na kusaidia wanafunzi wadogo.

Nyongeza & Shughuli za Ziada

• Chora duka lako la kisiwa na weka bei ya vitu vitatu kwa maganda.
• Hisabati ya Akili: Ukiwa na maganda 12 na ukashinda mnada kwa maganda 9, unabaki na mangapi?
• Tengeneza mchoro wa venn kuonyesha vitu ambavyo watoto wanathamini nyumbani na kisiwani - je, kuna vitu vinavyoangukia pande zote mbili?
• Orodha ya Matamanio 10 Bora - waulize wanafunzi waandike orodha ya vitu 10 bora ambavyo wangepakia kama wangeenda kwenye kisiwa cha jangwa.

Utofautishaji

• Wanafunzi wadogo hubadilishana makundi machache tu (Chakula/Maji); wakubwa hushughulikia mahitaji magumu zaidi na bei zinazobadilika.
• ELL/Ufikiaji: Toa kadi za picha; fremu za sentensi kwa ofa; mpe mwanafunzi mwenzake wa kusaidiana.
• Usalama: Harakati ni kutembea tu; mipaka wazi; mizunguko ya muda.

Aina ya shughuli Kuigiza • Mnada

Muda Dakika 45

Kugawanya Darasa zima

Maelezo

Katika shughuli hii, wanafunzi hushiriki katika mnada wa darasani wakitumia "magamba" (au tokeni) kama aina rahisi ya pesa. Darasa linaendesha mnada wa moja kwa moja ambapo vitu vya kawaida vinauzwa kimoja baada ya kingine kwa anayetoa dau kubwa zaidi. Bei zinavyojitokeza papo hapo, wanafunzi wanaona jinsi upungufu (vitu vichache na pesa chache) na mahitaji (watu wangapi wanataka kitu kilekile) vinavyoathiri kile kitu "kinagharimu". Tafakari inayoongozwa inaunganisha matokeo yao ya mnada na mawazo ya msingi kuhusu thamani, kubadilishana, na uundaji wa bei, ikisisitiza kwamba bei hazijafungwa na kwamba watu tofauti wanathamini kitu kilekile kwa viwango tofauti.

Matokeo ya Kujifunza

• Wanafunzi wanapata uzoefu wa upungufu na uundaji wa bei kwa kushiriki katika mnada wa moja kwa moja.
• Wanaelewa kwamba vitu vinapata thamani kulingana na watu wangapi wanavitaka, na jinsi vilivyo vichache.
• Wanafunzi wanaelewa kwamba:
  • Upungufu hufanya vitu kuwa na thamani zaidi.
  • Bei hazijafungwa; zinategemea mahitaji.
  • Watu wanathamini vitu tofauti kwa viwango tofauti.

Vifaa

• Vitu vidogo 10 vya darasani (vya kufurahisha au vya matumizi: stika, penseli, vitafunwa, raba, kofia za kuchekesha, vinyago, n.k.)
• Magamba (au tokeni/hela za karatasi kama magamba hayapatikani) — angalau 3–5 kwa kila mwanafunzi

Vifaa vya ziada

• Kalamu & karatasi kwa ajili ya kurekodi madau
• Cha ziada: Ubao mweupe na alama, kengele ya mnada au makofi/ishara

HATUA ZA KUFUATA

UTANGULIZI 

Dakika 2

• Amua mapema ni tokeni ngapi kila mwanafunzi atapokea.
• Panga vitu 10 mezani mbele ("nyumba ya mnada")

Lengo Kwa Maneno ya Mwanafunzi

• Tumia magamba kutoa dau kwenye mnada na uone jinsi bei zinavyobadilika watu wengi wanapotaka kitu kilekile na havipo vingi.

KABLA YA SHUGHULI

Dakika 5

1. Kagua vitu vilivyopo mezani na wanafunzi. Jadili majina na matumizi ya vitu hivyo, ikihitajika.
2. Tangaza: “Magamba haya ndiyo pesa zenu. Mtayatumia kununua vitu kwenye mchezo wa leo.
3. Gawa magamba na waambie wanafunzi wahesabu wangapi wanavyo.

SHUGHULI KUU

Dakika 30

Mandhari

1. Eleza kwamba vitu vilivyopo mezani vitauzwa kimoja baada ya kingine.
2. Wanafunzi watakuwa wakitoa dau kwa kutumia magamba — atakayetoa dau kubwa zaidi atashinda kitu.

Onesha mfano

1. Chagua mwanafunzi mmoja kama "mnunuzi." Shika kitu kimoja juu, kitaje kwa uwazi, na anza dau la kwanza kwa gamba 1.
2. Onesha mfano wa kutoa dau: mwombe mwanafunzi anyoshe mkono, aseme dau lake kwa sauti, na aweke maganda mahali ambapo kila mtu anaweza kuyaona. Rudia mara moja kwa "kumzidi dau" mwenyewe (au na mwanafunzi wa pili) ili kuonyesha jinsi madau yanavyoongezeka.
3. Funga mauzo: fanya hesabu ya wazi ya kushuka (“Mara ya kwanza, mara ya pili, imeuzwa”), piga kengele/piga makofi, tangaza bei ya mwisho, kabidhi bidhaa, na andika bei mahali pa kuonekana.

Mnada wa Moja kwa Moja

1. Mwalimu anainua bidhaa moja juu.
2. Anza na ganda 1, waruhusu wanafunzi kutoa madau ya juu zaidi.
3. Andika bei ya mwisho kwenye karatasi ya kunata na ubandike kwenye bidhaa (ionekane kwa wote).
4. Rudia kwa kila moja ya bidhaa 10.

Vituo vya Ukaguzi

• Wakati wote wa mnada, wakumbushe wanafunzi wawe makini na maganda yao yaliyobaki.
• Eleza kwamba wakishamaliza maganda yao, hawawezi tena kutoa dau kwa bidhaa nyingine.
• Wanafunzi wanahitaji ‘kupanga bajeti’ kwa ajili ya bidhaa zao.

UFUATILIAJI

1. Panga bidhaa zote na bei zao za mwisho kwenye ubao/ukuta.
2. Uliza:
   1. Ni bidhaa zipi zilikuwa ghali zaidi? Kwa nini?
   2. Je, kuna vitu vingine havikuwa na thamani kubwa? Kwa nini?
   3. Je, kila mtu alitaka vitu vilevile?
   4. Je, kuna mtu yeyote aliyemaliza maganda yake haraka sana?
3. Tilia mkazo: Bei inatokana na thamani na upungufu.
4. Fafanua maneno haya na uyaandike ubaoni.

FUNGUA

• Gawa bidhaa kwa washindi wa mnada na uwapongeze

MAELEZO

Usimamizi wa darasa

• Baadhi ya wanafunzi wanaweza kuona dhana hii si ya haki. Wanaweza kuwa wamezidiwa dau kwenye bidhaa walizotaka. Fahamu kwamba hili linaweza kuwa uzoefu hasi wa kujifunza. Toa uwezekano wa biashara na kubadilishana zaidi (tazama Utofautishaji hapa chini)

Utofautishaji

• Kubadilisha jinsi maganda yanavyogawiwa kunaweza kubadilisha matokeo ya shughuli. Njia rahisi na ya haki zaidi ni kugawa maganda kwa usawa. Hata hivyo, hii si hali halisi zaidi. Ugawaji usio sawa unaweza kufaa kwa wanafunzi waliokomaa zaidi ili kujadili uhamaji wa kifedha na ukosefu wa usawa.
• Wanafunzi wadogo: Ikiwa kutoa dau ni ngumu kwa wanafunzi, inawezekana kuuliza kila mmoja kwa zamu.
• ELL/Ufikiaji: Watoto wanaweza kuonyesha dau lao kwa kuweka maganda katikati ya meza, kama mchezo wa poker.

Upanuzi & Shughuli za Ziada

• Ikiwa hakuna zawadi halisi: badala ya kugawa bidhaa, wanafunzi waandike kwenye karatasi ndogo wanavyofikiri kila bidhaa inapaswa kugharimu. Linganisha “makadirio” yao na matokeo halisi ya mnada.
• Hii inafanya shughuli hii kuwa ya kinadharia zaidi na inaruhusu kurudiwa bila kuhitaji zawadi.
• Ikiwa muda unaruhusu, soko la kubadilishana linaweza kufunguliwa kwa wanafunzi ambao hawakuridhika na mnada. Wanafunzi wanaweza kuhamasishwa kubadilishana na kutumia maganda yaliyobaki kufanya biashara wao kwa wao. Hii inaweza kuwa na muundo na kuongozwa na mwalimu, au isiwe na muundo na kufanyika kwa hiari, kuruhusu wanafunzi kuchukua hatua wenyewe.

Aina ya shughuli Kupanga • Uainishaji wa kuona • Majadiliano yanayoongozwa

Muda Dakika 45

Kugawanya Darasa zima na zamu za mtu mmoja mmoja

Maelezo

Wanafunzi wanachunguza maana ya bei kwa kukata picha za vitu vya kila siku na kuziweka kwenye mstari wa pamoja wa bei kutoka bei nafuu hadi ghali. Kupitia kulinganisha, majadiliano, na mwongozo wa mwalimu, wanafunzi wanapata uelewa wa wazi kwamba bei ni kiasi cha pesa kitu kinachogharimu na kwamba bei zinaweza kutofautiana sana kati ya vitu.

Matokeo ya Kujifunza

Mwisho wa shughuli hii, wanafunzi wataweza:

• Kuelewa kwamba bei inamaanisha kiasi gani kitu kinagharimu kwa pesa
• Kutambua tofauti kati ya vitu vya bei nafuu na ghali
• Kulinganisha bei za aina tofauti za bidhaa
• Kushiriki katika majadiliano ya kikundi na kutoa sababu

Vifaa

• Katalogi za zamani, majarida, au karatasi za bidhaa zilizochapishwa
• Gundi au tepu
• Kalamu za alama
• Cha ziada: Vijikaratasi vya kunata au stika za kupigia kura

Vifaa vya ziada

• Mikasi salama kwa watoto
• Cha ziada: Projektor, Vifaa vya Kuonesha (Tazama Kiambatisho A)

UTARATIBU

UTANGULIZI 

Dakika 10

1. Hiari: Chagua na kata vitu kwa ajili ya kuonesha mfano wa shughuli
2. Hakikisha maudhui yote ya katalogi yanawafaa wanafunzi kulingana na umri wao.
3. Ikiwezekana, jaribu kuficha bei ya rejareja ya vitu kwa kutumia kalamu ya alama.

KABLA YA SHUGHULI

Dakika 5

1. Waulize wanafunzi: “Nani anajua maana ya neno bei inamaanisha?”
2. Andika kwa uwazi ubaoni:
   1. Bei = kiasi cha pesa kitu kinagharimu
3. Onyesha mifano miwili tofauti (mfano, tofaa dhidi ya baiskeli) na waulize kipi kinagharimu zaidi. 

Lengo Kwa Maneno ya Mwanafunzi

•  “Jifunze ni kiasi gani vitu vinagharimu na utambue tofauti kati ya bei nafuu na ghali.”

SHUGHULI

Dakika 25

Mandalizi

1. Chora mstari mrefu wa mlalo ukutani au ubaoni kwa kutumia tepu au kalamu ya kufuta. (Tazama Kiambatisho B)
2. Andika:
   1. Kushoto: “Bei ya Chini”
   2. Kulia: “Bei ya Juu” 

Mfano

1. Ikiwa bado hujafanya, chagua na kata kitu kimoja kutoka kwenye vifaa
2. Weka kitu kimoja mwenyewe kwenye mstari wa mlalo na eleza mawazo yako kwa sauti:
   1. “Hiki kinaenda hapa kwa sababu kina bei ya chini - kawaida hugharimu pesa kidogo.”
3. Waulize wanafunzi kama wanakubaliana au hawakubaliani.

Tekeleza

1. Wanafunzi wanapishana kuja mbele na kuweka vitu vyao kwenye mstari wa bei.
2. Mwalimu anaweza kuuliza:
   1. “Je, bei hii ni ya chini au ya juu kuliko ile ya mwisho?” au “Je, inahitaji pesa zaidi kuinunua?”
   2. “Je, kiende zaidi kushoto au kulia?”
3. Hamasisha wanafunzi kusogeza na kurekebisha vitu kadri maoni yanavyobadilika.

Tafakari

• Tembea pamoja kama kundi kwenye mstari wa bei.
• Uliza:
  • “Unadhani hiki kitu kinapaswa kusogezwa?”
  • “Ni kitu gani kimekushangaza?”
• Fichua au kadiria bei halisi za baadhi ya vitu na ulinganishe na makisio ya wanafunzi.
• Tilia mkazo:
  • Vitu vidogo vinaweza kuwa vya bei ghali
  • Vitu vikubwa wakati mwingine vinaweza kuwa vya bei nafuu

FUATILIA

Dakika 2

Fupisha:

• Bei hutusaidia kulinganisha vitu
• Bei hutofautiana kwa vitu tofauti
• Tunaweza kutokubaliana, lakini pesa hutusaidia kufanya uamuzi 

FUNGUA

1. Wapongeze wanafunzi kwa ushiriki wao.
2. Chukua muda wa kushukuru kwa vitu walivyo navyo maishani mwao.
3. Waombe wanafunzi warudishe vifaa na vifaa vyote walivyotumia.
4. Mradi unaweza kuonyeshwa au kuhifadhiwa na wanafunzi wanaweza kuongeza baadaye.

MAELEZO

Usimamizi wa darasa

• Waite wanafunzi mmoja mmoja mbele
• Hamasisha kutokubaliana kwa heshima

Nyongeza & Shughuli za ziada

• Ongeza makundi ya bei (Chini ya TSh 10,000, TSh 10,000–TSh 50,000, Zaidi ya TSh 100,000, Zaidi ya TSh 1,000,000)
• Rudia mstari kwa kutumia chakula, uzoefu, au huduma
• Linganisha makisio ya bei na bei halisi
• Mchezo wa Juu au Chini
• Tambulisha dhana ya upungufu kwa kuuliza kwa nini vitu vingine ni vya bei ghali sana

Utofautishaji

• Wanafunzi wadogo: kata vitu tayari
• ELL/Upatikanaji: ruhusu kuonyesha kwa kidole badala ya kuzungumza
• Usalama: simamia matumizi ya mkasi

Aina ya shughuli Majadiliano • Mradi wa sanaa wa pamoja

Muda Dakika 45

Kugawanywa Darasa zima na michango ya mtu mmoja mmoja

Maelezo

Wanafunzi wanachunguza dhana ya thamani kwa kutambua vitu vya kila siku kutoka kwenye maisha yao na kuvipanga kwenye chati ya pamoja ya kuona. Kupitia majadiliano yanayoongozwa na shughuli ya pamoja ya ukutani, wanafunzi wanalinganisha thamani binafsi na bei na kutafakari jinsi thamani inavyoweza kubadilika kulingana na mtazamo. Shughuli hii inajenga uelewa wa msingi wa thamani, bei, na upungufu kupitia majadiliano, harakati, na fikra za kuona.

Matokeo ya Kujifunza

Mwisho wa shughuli hii, wanafunzi wataweza:

• Kuelewa kwamba thamani inategemea mahitaji binafsi na ya kijamii.
• Kutambua uhusiano kati ya bei na thamani.
• Kuona kwamba thamani haijakaa moja kwa moja bali hubadilika kulingana na mtazamo.
• Kufanya mazoezi ya ushirikiano kupitia majadiliano ya pamoja na sanaa ya kikundi.

Vifaa

• Vijikaratasi vya kunata au kadi za faharasa
• Kalamu za rangi, kalamu za wino au penseli
• Teipu au gundi ya kunata
• Teipu isiyoshikilia sana (masking tape, washi tape, teipu ya wapakaji rangi n.k.)
• Ni vizuri kuwa na: Uteuzi wa vitu kutoka nyumbani

Vifaa

• Ni vizuri kuwa navyo: Ubao mweupe & kalamu za ubao

UTARATIBU

MWANZO 

Dakika 10

1. Tafuta eneo darasani linalofaa kwa ajili ya maonyesho makubwa ya sanaa. Inashauriwa iwe sehemu tambarare na laini.
2. Ondoa vitu vyote ukutani na usafishe ukuta ili kuhakikisha vijikaratasi vya kunata vinaweza kushikamana vizuri.
3. Weka vitu vyovyote ulivyoleta kutoka nyumbani mezani mbele ya darasa kabla wanafunzi kuingia.

Kumbuka: Kutumia ubao mweupe mbele ya darasa kunaweza kufaa kwa shughuli hii. Hata hivyo, ili kupata matokeo bora, ni vyema kufanya shughuli hii katika eneo tofauti darasani ili mradi wa sanaa uweze kuonekana kwa muda mrefu zaidi.

KABLA YA SHUGHULI

Dakika 5

1. Ruhusu wanafunzi watambue vitu ulivyoweka mbele yao.
2. Jadili bei na thamani yake.
3. Tambulisha mawazo haya mawili:
   1. Bei: kiasi gani kitu kinagharimu
   2. Thamani: jinsi kitu kilivyo na manufaa au umuhimu
4. Waulize wanafunzi watoe maoni yao kuhusu kitu hicho na kama wanakubaliana au hawakubaliani.

Lengo Kwa Maneno ya Mwanafunzi

• “Gundua nini kinaamua bei ya vitu.”
• “Jifunze ni vitu gani vina thamani kwetu na kwa nini si kila mtu anakubaliana.”
• “Zungumza kuhusu kwa nini vitu vya bei ghali havimaanishi kuwa na thamani, na vitu vya bei rahisi vinaweza kuwa muhimu.”

SHUGHULI

Dakika 30-40

Maandalizi

1. Waulize wanafunzi wataje vitu vingi wanavyoweza kufikiria kutoka vyumbani mwao au majumbani mwao (vichezeo, nguo, vifaa vya kielektroniki, vitabu, n.k.).
2.  Kila mwanafunzi anaandika kitu kimoja kwenye kila karatasi ya kubandika.
   1. Maswali ya kuchochea:
      1. “Ni vitu gani ni muhimu kwako?”
      2. “Ni vitu gani havina umuhimu sana?”
3. Ikiwezekana, kila mwanafunzi anaweza kuwa na rangi yake ya karatasi ya kubandika ili kutofautisha vitu kwa urahisi baadaye kwenye shughuli.
4. Bandika mstari mrefu wa mlalo kwenye ubao (Tazama Kiambatisho B). Weka lebo kwenye mhimili huu:
   1. Kushoto = “Bei ya Chini”
   2. Kulia = “Bei ya Juu”
5. Kisha ongeza mstari wima unaokatiza katikati. Weka lebo kwenye mhimili huu:
   1. Chini: “Thamani ya Chini”
   2. Juu: “Thamani ya Juu”

Mfano

1. Chukua moja ya vitu kutoka nyumbani na andika jina la kitu hicho kwenye karatasi ya kubandika.
2. Onyesha mahali pa kuweka kwenye moja ya sehemu nne za mchoro.

Tekeleza

1. Wanafunzi wanaweka karatasi zao za kubandika kwenye mhimili pale wanapofikiri kitu chao kinastahili kuwekwa.
2. Wasaidie wanafunzi kwa kuwahamasisha kuongeza vitu vingi iwezekanavyo. Ikiwa wanafunzi wameongeza karatasi zao zote, waulize waje na vitu vipya.

Tafakari

• Maswali ya kuongoza:
  • “Hiki ni cha bei rahisi au ghali?”
  • “Je, watu wengi wangekubaliana kuhusu bei?”
  • “Hiki ni cha msaada kiasi gani?”
  • “Je, kila mtu angekiona hiki kina thamani sawa?”
• Chochea majadiliano:
  • “Ni vitu gani vilikushangaza?”
  • “Kwa nini baadhi ya vitu vya bei rahisi vina thamani kubwa?”
  • “Kwa nini baadhi ya vitu vya bei ghali vinaonekana havina maana?”
  • Chaguo la kubadilisha mtazamo:
• Chaguo la kubadilisha mtazamo:
  • Waambie wanafunzi wakague vitu vya mwanafunzi mwingine na wajadili tofauti.
• Jambo kuu la kujifunza:
  • Bei ni namba
  • Thamani ni maamuzi ya mtu

ENDELEA

• Kagua:
  • Bei na thamani si kitu kimoja
  • Watu hawakubaliani kuhusu thamani
  • Bei husaidia watu kubadilishana hata kama hawakubaliani
• Kiunganishi na pesa:
  • Pesa na bei husaidia watu kubadilishana wakati thamani ni ya mtu binafsi

FUNGA

1. Tambua mwelekeo au mifumo yoyote.
2. Wapongeze wanafunzi kwa ushiriki wao.
3. Chukua muda wa kushukuru kwa watu, nyakati na vitu vilivyo katika maisha yao.
4. Waombe wanafunzi warejeshe vifaa na vifaa vyote.
5. Mradi unaweza kuonyeshwa au kuhifadhiwa na wanafunzi wanaweza kuuongeza baadaye.

MAELEZO

Usimamizi wa darasa

• Hamasisha kutokubaliana kwa heshima
• Sisitiza kwamba hakuna majibu mabaya
• Inaweza kuwa ya kuvutia zaidi kuchora na kuweka lebo kwenye mhimili wakati wa shughuli. Hii pia inaweza kuvuruga umakini na kupoteza mwelekeo ikiwa mchakato ni mgumu.

Nyongeza & Shughuli za Ziada

• Onyesha na Eleza
• Ongeza safu ya tatu: “Nani anaamua bei?”
• Tambulisha tena mnada au michezo ya kubadilishana

Utofautishaji

• Wanafunzi wadogo: kadi za vitu zilizochapishwa tayari
• ELL/Upatikanaji: kuchora badala ya kuandika
• Usalama: simamia harakati karibu na kuta